JOANNA CHMIELEWSKA

Wielkie zasługi

Mechanicznie opędzając się od komarów, Janeczka i Pawełek siedzieli na schodkach campingowego domku. Taktownie symulowali całkowitą głuchotę, bowiem we wnętrzu domku ich rodzice toczyli rozmowę stanowczo nieodpowiednią dla uszu dzieci.
- Półgłów jeden! - wykrzykiwała z irytacją pani Krystyna do swego męża. - Półgłów! 
Bo półgłówek to jest zbyt pieszczotliwie! Ja tu nie przyjechałam taplać się w bagnie! Przyjechałam nad morze! Nie zostanę ani chwili!!!
- No owszem, przyznaję, miałem pewne obawy - usprawiedliwiał się pan Roman Chabrowicz. - Dyrektor...
- Dyrektor! Debil, maniak, a nie dyrektor! Idiota!
- Dobrze, idiota. To co, mam go zabić?
- Przydałoby się! Byłoby to z pożytkiem dla instytucji! Dla społeczeństwa! Dla całego kraju!
- Może nawet dla całej Europy... Przyznaję, że ośrodek położony jest dość idiotycznie, 
ale nic na to nie poradzę.
- Idiotycznie, to za łagodne słowo! Jestem pewna, że znajduje się w najszerszym miejscu tej całej mierzei, a to za nami, to jest jej najwyższy punkt!
- Od początku było wiadomo, że jest coś niedobrze - mruknęła Janeczka na schodkach. 
- Domyśliłam się, jak zaczął zadawać głupie pytania w samochodzie.
- Pewnie - przyświadczył Pawełek. - Zaraz było widać, że coś nie gra. Bał się powiedzieć wcześniej.
Janeczka pokiwała głową, z politowaniem wspominając nieudolne podstępy własnego ojca. Już od Elbląga pan Chabrowicz wydawał się jakiś nieswój. Z wyraźnym niepokojem dopytywał się o szerokość mierzei i jej najwyższe wzniesienie nad poziom morza, interesował się także strukturą gleby. Na pytania grzecznie i bez trudu odpowiedziała mu córka, dla której geografia stanowiła ulubione hobby.
- Piaski! - kontynuowała urągliwie pani Krystyna w domku. - Wydmy! Ha, ha! Gdzie 
te piaski i wydmy?! Ja tu widzę bagna i moczary!
- No właśnie, dziwię się, skąd takie bagno na piaszczystym terenie... - martwił się ugodowo pan Chabrowicz.
Pani Krystyna nie pozwalała się ułagodzić.
- Co za pomysł, żeby budować ośrodek campingowy w takim miejscu! Debil to mało, trzeba być zwyrodnialcem!
- Ponadto egoistą, samolubem i krętaczem - uzupełnił pan Roman gorliwie. - O przystań też się postarał...
- Mają rację, to kretyn - zgodził się półgłosem Pawełek na schodkach. - Ma fioła 
na punkcie żaglówek, niech mu będzie, niech sobie ma. Ale po co było robić ten ośrodek 
za górką?
Janeczka obejrzała się i oceniła porośnięte lasem strome zbocze.
- Okropnie daleko stąd na plażę - stwierdziła. - W dodatku jego tu wcale nie ma.
- Kogo?
- Tego dyrektora. Przyjeżdża na dwa tygodnie i tyle. I na te dwa tygodnie zrobił cały ośrodek. Nic go nie obchodzi, że normalni ludzie muszą latać nad morze tysiąc dziewięćset osiemdziesiąt metrów. 
- Rzeczywiście, tyle akurat tutaj jest?
- Co? No nie, może ostatecznie trochę mniej. Ale trzeba latać, bo on chce mieć blisko 
te żaglówki przez dwa tygodnie. Obrzydliwiec.
Pawełek pokiwał głową.
- Ich tam jest podobno trzech, tych dyrektorów zwyrodnialców. Wszyscy z fiołem. 
I z żaglówkami. Przekupili tych różnych od kontroli, żeby zaświadczyli, że tu jest doskonałe miejsce na ośrodek, i wmówili ludziom, że inaczej nie można. Jeszcze nie wiem, czy mi 
się tu podoba.
- Ja też nie wiem. Trzeba będzie obejrzeć okolicę...

Wszystkie te protesty i niepewności budził ośrodek campingowy Przemysłu Włókienniczego, dokąd pan Chabrowicz przypadkowo dostał skierowanie. Z przemysłem włókienniczym nie miał wprawdzie nic wspólnego, ale, sam wodniak, znał wszystkich innych wodniaków, w tym także owych dyrektorów zwyrodnialców. O ośrodku słyszał, wiedział, 
że można tu żeglować po Zalewie. Żeglować nie miał zamiaru, ale po drugiej stronie mierzei znajdowało się morze, wybrał się zatem z rodziną nad morze.
Morze okazało się trudno dostępne. Ośrodek ulokowano rzeczywiście dość dziwnie, 
tuż nad samym Zalewem, w miejscu wyjątkowo źle wybranym dla wszystkich, z wyjątkiem żeglarzy. Trzeba było doprawdy wielu starań, żeby na piaszczystej mierzei znaleźć tak wspaniałe bagno, będące zarazem istnym rajem dla komarów. Domki campingowe stały tuż obok bagna, 
w maleńkiej dolince osłoniętej z trzech stron lasem. Morską plażę można było osiągnąć dopiero po sforsowaniu dwóch wysokich gór i całej szerokości półwyspu, kąpiel w Zalewie zaś wykluczał grząski brzeg i równie grząskie dno. Na domiar złego deszczowe lato nadzwyczajnie sprzyjało komarom, których nieprzeliczone roje miały tu znakomite warunki egzystencji.
- Przejeżdżaliśmy przez wieś - mówiła z furią pani Krystyna. - Jeżeli oczywiście 
te wytworne wille można nazwać wsią. Jestem pewna, że tam wynajmują jakieś pokoje, prawdopodobnie z łazienkami i ciepłą wodą. Rób sobie, co chcesz, zamorduj kogoś, wystrasz, przekup, ale tutaj nie zostanę nawet przez jedną dobę!
Janeczka i Pawełek zamienili spojrzenia, pełne nagłego zainteresowania. Zanosiło się 
na rozrywkę.
- Wątpię, czy mają coś wolnego - rzekł smętnie zgnębiony pan Roman. - Przecież właśnie dlatego wziąłem te wczasy, że wszystko było zajęte. Cała Polska pcha się nad mocze.
- Od maja do tej pory bez przerwy padał deszcz! Może ktoś zrezygnował...
Janeczka i Pawełek na chwilę stracili wątek scysji w domku, bo pojawił się ostatni członek rodziny, ich pies imieniem Chaber. Był to pies tak mądry i tak doskonale wychowany, 
że nigdy nie zaistniała potrzeba prowadzania go na smyczy. Zawsze biegał wolno i zawsze wiedział, co robić i jak postępować, znacznie przewyższając w tej mierze wiedzę swoich państwa. Teraz, od razu po wyskoczeniu z samochodu, udał się na rekonesans i właśnie zakończył zwiedzanie terenu.
- No i co? - spytała z ożywieniem Janeczka. - Jak tu jest?
Chaber wydawał się pełen mieszanych uczuć. Był rozradowany, a równocześnie niespokojny. Szczeknął krótko, odbiegł kawałek w kierunku wschodnim, w stronę granicy, obejrzał się, podbiegł jeszcze kilka metrów i zastygł w pięknej, klasycznej pozie psa myśliwskiego, wyciągnięty jak struna, znieruchomiały, z uniesioną przednią łapą. Potem znów się obejrzał, nagle zawrócił i z podkulonym ogonem podbiegł do swych państwa. Cicho skomlał 
i popiskiwał.
Rodzeństwo oderwało wzrok od psa i popatrzyło na siebie. Nie zdążyli się odezwać, 
bo Chaber zerwał się, pobiegł w drugą stronę i zachował się podobnie. Znów wystawił zwierzynę, teraz jednak nie wracał z podkulonym ogonem, tylko oglądał się niecierpliwie, podbiegając dalej, zawracając i wyraźnie zachęcając do pójścia w jego ślady. Wreszcie wrócił 
i usiadł obok Janeczki, szczeknąwszy jeszcze dwa razy.
- Rozumiem - powiedział Pawełek z wielkim przejęciem. - Z tam tej strony jest nosorożec i on się nie podejmuje go upolować. A z tej jakaś łagodniejsza zwierzyna.
- Nie wiem, czy zwierzyna - zaprotestowała trochę niespokojnie Janeczka. - To znaczy, chciałam powiedzieć, nie wiem, czy łagodniejsza. On chyba nie wie, co to jest, musi to być 
coś skomplikowanego.
- Możliwe. Chce, żebyśmy z nim poszli i sami sprawdzili. Ja bym poszedł.
- Ja też, ale na razie nie możemy. Nie wiem, na czym oni stanęli.
W tym momencie z domku wyszli rodzice.
- Dzieci, poczekajcie tu - powiedziała zdenerwowana pani Krystyna. - Pojedziemy 
z ojcem poszukać jakiegoś ludzkiego mieszkania. Bagaże zostają, nie wypakowujcie niczego.
- Tatusiu, jakie tu są niebezpieczne zwierzęta? - przerwał pośpiesznie Pawełek.
- Na litość boską, nie boicie się chyba niebezpiecznych zwierząt - odparł zirytowany pan Chabrowicz. - To nie jest dżungla nad Amazonką. Tu nie ma żadnych niebezpiecznych zwierząt!
- Ale jakieś tu są! Jakie?
- Lisy, sarny i zające. Nie zawracaj głowy, zaraz wracamy.
- Znaczy, nie wiem, co zwęszył - stwierdził Pawełek, przyglądając się, jak matka z ojcem wsiadają do samochodu. - Co robimy?
Janeczka już się podniosła ze schodków.
- Idziemy zobaczyć to skomplikowane - zadecydowała bez namysłu. - Zanim wrócą...
- Powiedzieli, że zaraz.
- Coś ty?! Jak jadą oboje, zanim wrócą, zdążymy obejrzeć pół tej całej mierzei. Już sobie nie pożałują, żeby nie przegrymasić wszystkich domów, jakie tylko znajdą!
Pawełek natychmiast zgodził się z siostrą, przekręcił klucz w drzwiach domku, wyjął go 
i schował do kieszeni. Chaber już biegł na zachód, wcześniej od nich wiedząc, że wyprawa ruszy. Pośpieszyli za nim i zagłębili się w las.
Ludzi nie było widać wcale. Pierwsze od tygodni słoneczne popołudnie wywabiło wszystkich na plażę . W okolicy ośrodka nie mieszkał nikt - zabudowania osady zaczynały się dopiero o dobre kilkaset metrów dalej. Nikt też nie przechadzał się po stromych zboczach pozbawionych dróg i gęsto zalesionych. Pojedyncze sylwetki migały tylko gdzieś wyżej, 
na drodze, ale i te po chwili zniknęły z horyzontu, zasłonięte drzewami.
Chaber prowadził na przełaj, nie przejmując się nierównościami terenu. Janeczka 
i Pawełek, sapiąc i dysząc, przedzierali się przez zarośla i krzewy, wpadali w jakieś dziury 
i wdrapywali się na górki. Po ścieżkach nie było najmniejszego śladu.
- Czy tu specjalnie kopali te doły i góry? - wydyszała gniewnie zziajana Janeczka. 
- Co chwila w coś wpadam! Przecież idziemy wzdłuż, a to jest pofałdowane też wzdłuż! Nierówno powinno być w poprzek!
Pawełek potknął się na pniaku, podparł rękami i obejrzał na siostrę.
- Jak to, nie wiesz? - zdziwił się. - To są okopy. Tu siedzieli Niemcy. Pod sam koniec wojny podobno siedziało ich tu miliony i wszyscy kopali sobie okopy. I stanowiska dla czołgów. Ja się o tym uczyłem.
- Okropność! Nie wiem, kiedy mogli zajmować się wojną, chyba bez przerwy kopali. 
Nie wiem, jak znaleźli czas, żeby raz wystrzelić!
- Toteż właśnie przegrali tę wojnę...
- A swoją drogą, Chaber mógłby wybrać coś równiejszego!
- On chyba wie, że mamy bardzo mało czasu...
Chaber szedł jak po sznurku, przeskakując doły i oglądając się niecierpliwie za siebie. Kiedy wreszcie zatrzymał się, obejrzał ostatni raz i wystawił zwierzynę, jego państwo byli gruntownie wykończeni. Zatrzymali się również, milcząc i ciężko dysząc. Chaber po krótkiej chwili poruszył się, przemknął kilka kroków dalej i usiadł. Wyraźnie było widoczne, 
że doprowadził na miejsce.
Wokół panowała cisza i absolutny spokój. Zniżające się ku zachodowi słońce przesiewało się przez gałęzie drzew, wiatr ucichł. Janeczka i Pawełek czekali w bezruchu co najmniej minutę, nie widząc nic poza masą różnorodnej zieleni.
- No? - szepnął pytająco Pawełek. - I co tu ma być?
- Coś za tymi krzakami - odszepnęła Janeczka. - Nic niebezpiecznego, bo on siedzi spokojnie. Trzeba zobaczyć.
Pawełek podejrzliwie spojrzał na psa. Siedział niezupełnie spokojnie, wydawał się jakby pełen napięcia. Chwilami podnosił się i zniżał łeb ku ziemi, węsząc nerwowo. Coś tu musiało 
być dziwnego i rzeczywiście należało to zobaczyć.
Ostrożnie ruszył ku przodowi, rozchylając giętkie gałązki. Janeczka ruszyła za bratem. Chaber kręcił się obok nich, całym zachowaniem okazując, że nie wyrobił sobie jeszcze jednoznacznej opinii o tym czymś, co mu się wydaje nie w porządku.
Pawełek uczynił zaledwie kilka kroków, wydobył głowę z liści, spojrzał i zatrzymał się jak wryty. Serce zabiło mu gwałtownie, dla dodania sobie animuszu chciał gwizdnąć, 
ale gwizdnięcie mu jakoś nie wyszło.
- Fiuuuut... - zaszeptał słabo i zamilkł.
Janeczka wyplątała się z krzewów i stanęła obok brata. Na moment i jej zabrakło tchu.
Z całą pewnością obydwoje rzuciliby się do natychmiastowej ucieczki, gdyby nie to, 
że ich nogi odmówiły udziału w przedsięwzięciu. Przyrosły do leśnego runa i zamieniły się 
w kamienie. Przez długą chwilę rodzeństwo trwało w bezruchu, wpatrzone hipnotycznie 
w widniejący przed nimi rozkopany grób, z wydobytą z ziemi, rozwaloną trumną, i bielejące wokół rozsypane kości. Niewątpliwie ludzkie. Na samym froncie szczerzyła zęby czaszka...
- To o to mu chodziło... - szepnął wreszcie Pawełek głosem dziwnie ochrypłym, próbując jeśli już nie poruszyć się, to przynajmniej mrugnąć oczami.
- To z tych... z tych... Niemców? - szepnęła Janeczka z wyraźnym trudem.
Pawełek jeszcze przez chwilę patrzył w milczeniu. Przełknął ślinę, złapał oddech i jakoś przemógł najgorsze.
- Coś ty! - odszepnął niecierpliwie. - Taki porządny grób z trumną? Gdzie oni mieli wtedy głowę do grobów. To coś innego.
Z wysiłkiem oderwał wzrok od czaszki i spojrzał dalej.
- Patrz! - krzyknął zduszonym głosem, trącając gwałtownie siostrę.
Janeczka drgnęła, zaszczekała zębami i spojrzała we wskazanym kierunku. Opodal widać było drugi grób, tak samo rozkopany. Kawałki szkieletu i pojedyncze kości poniewierały się dookoła. Po niezmiernie długiej chwili udało się im popatrzeć gdzie indziej i wówczas dostrzegli większą ilość grobów, nieco mniej przerażających. Niektóre wyglądały nawet zupełnie normalnie, miały płytę nagrobną i niski kamienny krzyż, większość jednakże musiała być rozkopywana, bo porozbijane płyty leżały obok zarośniętych trawą i przysypanych ziemią dołów, a krzyże były poprzewracane. Krzewy i bujne zielska zasłaniały nieco widok.
- To jest cmentarz - szepnęła Janeczka, na razie niezdolna jeszcze do bardziej odkrywczych spostrzeżeń.
- Trochę dziwny cmentarz - skrytykował niepewnie Pawełek. - Bardzo stary, ale 
nie słyszałem, żeby na starych cmentarzach rozwłóczali nieboszczyków po całej okolicy. 
I ja nie wiem...
- No?
- No nie wiem... On to wywęszył? Takie stare? Skąd wiedział, że to coś nie tak?
Janeczka spojrzała na psa. Zaczynała już odzyskiwać zimną krew i trzeźwość umysłu. Poczuła także, że znów swobodnie włada nogami.
- Musi tu być coś więcej - orzekła. - Nie widać tego, ale on wie, że jest. Trzeba będzie sprawdzić...
Kręcący się przy nich Chaber zawęszył nie przy samej ziemi, ale nieco wyżej, po czym szurnął nagle w krzaki i znikł z oczu. Czekali w napięciu. Po krótkiej chwili Chaber wrócił 
z podkulonym ogonem i wydał z siebie nerwowe, przepraszające piśniecie.
- Rany, znów ten nosorożec! - jęknął Pawełek.
- O Boże drogi - wyszeptała Janeczka rozpaczliwie. - Jeżeli Chaber się boi, to już 
nie wiem, co to jest! Tych grobów się nie boi!
Chaber, jakby dla potwierdzenia, obiegł dookoła rozkopany grób, obojętnie obwąchał kości, po czym, ciągle z nosem przy ziemi, ruszył w dół, ku drodze idącej wzdłuż zalewu. Obejrzał się na nich, wrócił i znów ruszył w tę samą stronę, okazując zniecierpliwienie. Janeczka obserwowała go czujnie.
- Już wiem - oznajmiła. - Tu są trzy rzeczy. Te groby. To coś, czego się boi. I jeszcze coś, czego się nie boi, chce nam pokazać i mówi, żebyśmy z nim poszli. Nie możemy teraz.
- Ludzie - rzekł stanowczo Pawełek.
- Co ludzie?
- Chyba mu chodzi o ludzi. Te groby, same się nie rozkopały, nie? Ludzie 
musieli rozkopać!
- A nie mogło rozkopać coś innego?
- Co innego?
- Nie wiem. Jakieś zwierzę.
- No coś ty, kota masz? Zwierzę by odwaliło takie ciężkie płyty? Czekaj...
Postąpił kilka kroków do przodu, pochylił się i spróbował poruszyć odwaloną płytę. 
Po krótkim wahaniu Janeczka mu pomogła. Bez skutku, płyta nawet nie drgnęła.
- No proszę! - sapnął Pawełek i wyprostował się. - Chyba słoń dałby radę. Słoni tu nie ma, więc tylko ludzie.
- Możliwe, że masz rację - zgodziła się Janeczka. - Trzeba się nad tym zastanowić. Musimy tu przyjść jeszcze raz, jak będzie więcej czasu. Teraz trzeba wracać, bo zobaczą, że nas nie ma. Chaber, prowadź! Wracamy!
Chaber cierpliwie przeczekiwał machinacje z płytą. Wydawał się zdziwiony tak szybkim zakończeniem polowania, spróbował znów pójść po owych tajemniczych, prawdopodobnie ludzkich śladach, ale stanowczy rozkaz zawrócił go z tropu. Posłusznie ruszył w drogę 
do ośrodka campingowego, znów na przełaj, po linii prostej, przez wądoły i góry.

Wracający państwo Chabrowiczowie zastali swoje dzieci grzecznie siedzące 
na schodkach domku campingowego i opędzające się od komarów. Nie zwrócili uwagi, że dzieci są ciężko zgrzane i dziwnie jakoś zadyszane.
- Przenosimy się - powiedział raźnie pan Roman. - Znaleźliśmy dwa pokoje tu blisko, 
w jednym z pierwszych domów, bardzo porządne, z łazienką. Okazuje się, że przez te deszcze mnóstwo ludzi nie przyjechało. A właśnie teraz zanosi się na ładną pogodę, księżyc rośnie 
ku pełni. Pawełek, bierz torbę!
- A co, jak księżyc rośnie, to jest ładna pogoda? - zainteresował się Pawełek.
- Na ogół tak. Poza tym okazuje się, że tu pada bardzo mało. Mikroklimat. W Krynicy Morskiej pada, a tu nie.
- Jeżeli pogoda, to może nie warto się przenosić? - powiedziała z wahaniem Janeczka, spoglądając mimo woli w stronę rozkopanego cmentarza.
- Coś ty, to w tamtej stronie, będzie bliżej... - syknął jej do ucha Pawełek.
- No wiesz! - oburzyła się jednocześnie pani Krystyna. - Tak ci się podobają te komary?! 
I to cuchnące bagno?! Stamtąd jest lepsza droga na plażę, podobno przez jedną górkę, a tu co?!
- Ale! - przypomniał sobie nagle pan Roman. - Zapomniałem wam powiedzieć, 
że musicie pilnować psa. Tu jest dużo dzików...
- Ach! - wykrzyknął Pawełek i obydwoje z Janeczką wymienili spojrzenia. W mgnieniu oka pojęli, czego Chaber się bał. Jedna zagadka wyjaśniona!
- ... a Chaber to myśliwski pies - kontynuował pan Chabrowicz. - Nie wolno dopuścić, żeby się spotkał z dzikami, zrobią mu krzywdę.
- Wiemy - przerwała z wyższością Janeczką. - On też wie, wcale go nie trzeba pilnować. Sam nam o tym powiedział.
Państwo Chabrowiczowie nie zdziwili się słowami Janeczki. Byli już przyzwyczajeni 
do niezwykłej mądrości psa, który udzielał licznych informacji nie tylko ich dzieciom, ale całej rodzinie. Pan Roman kiwnął głową.
- Możliwe, że wie. Ma instynkt. Wytropić je może, ale wie, że atakować mu nie wolno. Na dziki są specjalne psy, specjalnie tresowane. Normalny pies, taki jak Chaber, nie dałby 
im rady, zagryzłyby go.
- A dziki psa nie atakują? - zaniepokoił się Pawełek.
- Nie, jeżeli on ich nie atakuje, traktują go obojętnie. Chyba, że są akurat w stanie wyjątkowej agresywności.
- A kiedy są w stanie wyjątkowej agresywności?
W panu Romanie odezwało się nagle jego własne dzieciństwo, spędzone częściowo 
w towarzystwie wuja leśniczego. Przerwał upychanie byle jak bagaży w samochodzie i odwrócił się, spoglądając na las.
- Jak są bardzo głodne - rzekł z ożywieniem. - Głodne mogą atakować nawet człowieka. Poza tym agresywna jest zawsze locha, która ma małe. Lochę z małymi należy obchodzić 
z daleka, bo na wszelki wypadek rzuca się na każdego. Ale o tej porze roku małe już podrosły 
i w ogóle dziki mają co jeść. Pokażę wam ich ślady, bo na pewno je spotkamy.
- Gdzie spotkamy? Gdzie one siedzą?
- W dzień zazwyczaj siedzą w chaszczach. Albo taplają się w bajorach...
- Na litość boską, oddalmy się wreszcie od tego bajora! - przerwała z irytacją pani Krystyna. - Cała jestem pogryziona, jedźmy stąd! Wsiadajcie!
- ... a wieczorem wychodzą na żer - dokończył pan Roman. - Siedzą także w trzcinach 
i tu żerują...
Zatrzasnął bagażnik i usiadł za kierownicą. Dzieci upchnęły się z tyłu razem z Chabrem, w okropnej ciasnocie. Pani Krystyna ciągle nie mogła się uspokoić.
- Mokra dziura, śmierdzące bagno pod nosem, wylęgarnia komarów - wyliczała mściwie. - Widok na Zalew zasłonięty zgniłymi trzcinami, od morza przegradza istny Giewont! Cudowne miejsce na ośrodek wypoczynkowy, nie wiem, czy przy największych staraniach dałoby się znaleźć tu coś gorszego! I wszystko po to, żeby jakiś kretyn przez dwa tygodnie w roku miał blisko do swojej żaglówki! Żeby nie musiał zrobić paru kroków więcej! Tak ceni swoje sadło!
- Trzech kretynów - sprostował pan Roman. - Sadło mają, to fakt.
- Popatrz, jaki ten Chaber mądry - szeptał z tyłu ściśnięty wśród bagaży Pawełek. 
- Pierwsza rzecz, jaką powiedział, to wszystko o tych dzikach...
- Na obiady, ostatecznie, mogę tam chodzić - zgodziła się łaskawie pani Krystyna. 
- Ale śniadania i kolacje będziesz przywoził tutaj. Nie zamierzam oglądać tej ohydy trzy 
razy dziennie!
Pan Chabrowicz godził się na wszystko, zadowolony, że sprawa mieszkania skończyła się pomyślnie. Dwa pokoje na piętrze willi nie budziły żadnych zastrzeżeń jego żony. Wypakował bagaże i od razu pojechał zorientować się w kwestii posiłków na wynos.
- Jeżeli dodamy trochę gazu, zdążymy jeszcze przed wieczorem lecieć nad morze 
- zauważył Pawełek, upychając byle jak odzież w szafie. - Kolację przywiozą do domu, 
więc możemy się spóźnić.
Janeczka układała rzeczy w szafie odrobinę porządniej.
- Jeszcze musimy obejrzeć dom i okolicę - przypomniała. - To znaczy, Chaber musi obwąchać, bo inaczej będzie się denerwował.
- Dobra, poczekamy na niego. On szybko wącha.
Chaber już zdążył obejrzeć cały dom. Najbardziej spodobało mu się pomieszczenie 
na dole, będące zarazem garażem, sieciarnią i miejscem do czyszczenia ryb. Obwąchał je starannie, wręcz z lubością, zatrzymał się tam nieco dłużej, po czym wybiegł i od razu spenetrował podwórze. Od dalszych wycieczek został na razie powstrzymany.
- Grzeczny pies - pochwalił z uznaniem stary rybak, naprawiający sieci przed domem. 
- Posłuszny jak rzadko. I kotków nie gania, dziwna rzecz.
Janeczka wychyliła się z okna na piętrze i spojrzała na Chabra, posłusznie, chociaż 
z wyraźnym zniecierpliwieniem czekającego przy schodkach.
- On jest przyzwyczajony do kotów - wyjaśniła. - Mieszka razem z kotką naszej babci 
i wie, że koty ma zostawić w spokoju. On jest bardzo mądry.
- Mądry? Jak mądry, to czego mu każecie tu siedzieć? Polatałby sobie. Przecie 
nie zabłądzi.
Janeczka znikła z okna na piętrze i po chwili pojawiła się na podwórzu.
- Przez dziki - oznajmiła. - Wolimy, żeby był z nami, na wszelki wypadek.
- A co to, dzików się boicie? - zdziwił się rybak.
- My nie. Ale boimy się o niego. To jest pies myśliwski i wszystko tropi, a dziki mogą mu zrobić krzywdę. Z dzikami do tej pory nie miał do czynienia.
- Całkiem słusznie. Dziki tu są, są, jeszcze ile! Ale oswojone.
Na podwórzu pojawił się Pawełek, który załatwiał z matką sprawę spaceru przed kolacją.
- Możemy iść - zawiadomił siostrę.
- Zaraz - powiedziała Janeczka. - Jak to, oswojone?
- Co oswojone?
- Ten pan mówi, że dziki tu są oswojone. Wszystkie?
- Ja się nazywam Łubiański - rzekł rybak. - Nie wszystkie, ale dużo. Sam oswoiłem.
Dzieci zrezygnowały z natychmiastowej wyprawy nad morze. Temat był bardzo interesujący. Zażądały wyjaśnień.
- Jeść im dawałem. Już drugą zimę je karmię, zeszła zima ciężka była i tak się przyzwyczaiły przychodzić, że wieczór w wieczór były. Młode przychodziły z początku, 
a potem i stara. To tak się nauczyła, że z rąk mi jadła. Wiadro wynosiłem, nie zdążyłem postawić, już ryja wsadzała. Tam, w ostatnim domu, też je karmili, całe stado bywało i druga maciora.
- I co? - zaciekawił się Pawełek. - Teraz też pan je karmi?
- Teraz nie potrzeba, mają co jeść. I przestały przychodzić, bo ludzi za dużo. 
Ludzie płoszą. Teraz to w lesie siedzą.
- A co trzeba zrobić, żeby je zobaczyć? Ręce rybaka szybko i sprawnie przewlekały czółenko z linką przez oczka sieci.
- Zaczaić się trza, jak się ściemnia. Albo i w nocy, bo w nocy na żer wychodzą. 
Teraz księżyc świeci, to wszystko widać. Do trzcin chodzą i tam żrą i po lesie ryją. 
W tamtej stronie.
Machnął czółenkiem gdzieś w kierunku porzuconego campingu. Janeczka i Pawełek wymienili spojrzenia. Już wiedzieli, jakie zajęcia czekają ich w najbliższym czasie.
- A co one żrą? - spytał Pawełek. - Czym pan je karmił?
- Wszystko żrą. Kukurydzą karmiłem, ale chleb też żrą i kartofle, i rybę lubią. Na chleb 
to bardzo łakome.
- A co żrą w lesie? W lesie nie ma chleba ani kartofli!
- W lesie to co popadnie. Pędraki wygrzebują z ziemi, myszy żrą, żaby, korzonki różne 
i te pędy od trzcin. Najwięcej lubią w trzcinach żerować.
Pawełek przyglądał się sieci, bardzo zainteresowany jej kształtem i sposobami łowienia ryb. Już nawet otworzył usta, żeby zadać kilka pytań na ten temat, ale przypomniał sobie nagle, że okolicę należy oglądać póki widno. Z sieciami zdążą, rybak im nie ucieknie. Janeczka była tego samego zdania. Podziękowali grzecznie i zwolnili Chabra z posterunku.
- Będziemy do wszystkiego jeść chleb - wysapała Janeczka, wdzierając się na stromą, piaszczystą górę. - Do każdej zupy i do każdego drugiego dania. Uzbieramy dla nich.
- Będą się dziwić - mruknął Pawełek.
- No to co? Niech się dziwią. Najwyżej wymyślą, że mamy dobry apetyt. Do dzików 
nie możemy się przyznać, bo zaraz będą krzyki, że niebezpiecznie. A jeżeli one są oswojone, 
to nie wiem, co tu może być niebezpieczne. Ja je chcę zobaczyć.
- Ja też. Trzeba znaleźć jakieś wyjście z tego domu, bo możliwe, że drzwi na noc zamykają.
- Jest weranda. I ten śmierdzący pokój na dole.
- I dużo okien nisko. Coś z tego wszystkiego się nada.

Sforsowali piaszczystą górę i znaleźli się na drodze, idącej wzdłuż mierzei. Uznali ją 
za nieodpowiednią, bo nie prowadziła ku morzu. Ruszyli dalej na przełaj, przez las, wąską, 
słabo widoczną ścieżką i już po kilku krokach Janeczka wydała okrzyk zachwytu.
- Ach! Popatrz! Jakie piękne!
- Co... - zaczął Pawełek i urwał, dogoniwszy siostrę. - Rany...! Galaktyka...!
Przed nimi, tuż obok wąskiej ścieżki, wznosiło się imponujące mrowisko. Było ogromne. Padała na nie ostatnia plama zniżającego się słońca i w tej świetlistej plamie mrówki roiły się 
jak oszalałe. Janeczka wpadła w istną euforię. Lubiła mrówki, lubiła obserwować ich pośpieszną krzątaninę, fascynowały ją możliwości transportowe maleńkich stworzonek, usiłowała odgadywać ich cele i zamiary. W dodatku te tutaj to były wielkie, czarne mrówki, które 
z łatwością udawało się śledzić wzrokiem. Przykucnęła przy mrowisku, wpatrzona w nie urzeczonym spojrzeniem.
- Latają jak dzikie - stwierdził Pawełek, pochylony obok niej. - Patrz, ta coś niesie. Zapomniałem, co one jedzą.
- Jak to co, cukier. Ciągle jest jakieś gadanie, że mrówki wlazły do cukru. W zeszłym roku na Mazurach wszyscy mieli mrówki w cukrze, pamiętasz?
- A, rzeczywiście! To przy campingu miałyby nieźle, ale tu? Skąd biorą tu cukier?
- Przyniesiemy im - zadecydowała bez namysłu Janeczka, podniosła się i pochyliła o krok dalej. - Zaraz jutro im przyniesiemy. Chaber zapamięta drogę. Codziennie trzeba tędy chodzić nad morze i codziennie przynosić im trochę. Dużo na raz nie zjedzą.
- Znajdźmy wreszcie to morze, bo ciągle jesteśmy w lesie...
Kilkanaście metrów za mrowiskiem las zaczął schodzić w dół, a nędzna imitacja ścieżki rozwidliła się. Jedna odnoga prowadziła ostro w dół i nieco w prawo, druga po łagodnym szczycie wzgórza nieco w lewo. Byliby poszli prosto w dół, w słusznym przekonaniu, 
że im niżej, tym bliżej morza, gdyby nie to, że drogę przegradzał zbity gąszcz straszliwie kłujących jeżyn. Skierowali się zatem w lewo przez kępy jarzębin i zupełnie niespodziewanie trafili na prostą, wygodną aleję, łagodnie schodzącą ku morzu. Szli nią ludzie.

Do domu wrócili identycznie, przez jarzębiny, obok mrowiska i stromym, piaszczystym stokiem w dół. Nie sprawiło im to żadnego trudu, ponieważ prowadził Chaber, z nosem 
przy ziemi idący tropem swych państwa.
- Od dawna mówię, że bez tego psa w ogóle byśmy zginęli - orzekł Pawełek, wychodząc 
z lasu prosto na furtkę właściwego domu. - To jest na pewno najprostsza i najkrótsza droga 
nad morze.

Nazajutrz trafność tej oceny potwierdziła się w całej pełni. Mimo iż stracili nieco czasu 
na posypywanie mrowiska dwiema łyżeczkami cukru, znaleźli się przy wydmach wcześniej 
niż rodzice, którzy poszli trasą okrężną, użytkowaną przez wszystkich turystów. Pani Krystyna stanowczo odmówiła włażenia na piaszczyste zbocze i przedzierania się przez gęste jarzębiny. Bardzo zadowolona ze swej decyzji schodziła spokojnie wygodną aleją, na końcu której 
za wydmami połyskiwało w słońcu morze. Pan Roman szedł za żoną skrajem alei, gapiąc się 
pod nogi i pozostając nieco w tyle. Nagle zatrzymał się, odszukał wzrokiem swoje dzieci i zaczął je przyzywać gwałtownymi gestami.
- Patrzcie - rzekł tajemniczo. - Tu przeszły dwa wielkie dziki. Widzicie ślady? Musiały być ogromne, przeszły przez tę alejkę, w poprzek, w tamtą stronę.
- Skąd wiesz, że w tamtą stronę? - zainteresował się Pawełek.
- Widać racice. Przyjrzyj się, zwrócone są w tamtym kierunku. O, tu jeszcze jeden ślad!
Pełna emocji Janeczka przyglądała się śladom, trochę niewyraźnie odciśniętym 
na piaszczystym gruncie. Koniecznie chciała zobaczyć te dziki. Mimo spędzania wakacji 
nad jeziorami i w lasach przez całe jedenaście lat swego życia nigdy nie miała okazji obejrzeć 
z bliska prawdziwego dzika. Widywała sarny, zające, raz nawet widziała jelenia, ale dzika nigdy. W zoo jakoś nie zwróciła na nie uwagi, poza tym dzik w ogrodzie zoologicznym to zupełnie 
coś innego niż dzik w lesie, na swobodzie...
Pawełek żywił podobne uczucia. Wszystkie wakacje spędzali razem i widział to samo, 
co i jego siostra. Miał nawet o to jakąś niejasną pretensję, nie wiadomo do kogo, bo, ostatecznie, był o rok starszy i powinien był widzieć więcej. Postanowił sobie niezłomnie, że nie wyjedzie stąd, dopóki nie zobaczy dzika na własne oczy.
- Ty, wiesz co? - rzekł do siostry, z zapałem kopiąc wielki grajdoł. - One były 
na cmentarzu... Znaczy obok cmentarza.
- Dziki? - upewniła się Janeczka.
- No! Chaber poznał. Ojciec mówi, że w dzień siedzą w chaszczach, takie chaszcze 
tam były, że hej! Trzeba było od razu zobaczyć.	
- Nie mieliśmy czasu - przypomniała z niechęcią Janeczka, która na myśl o straconej okazji natychmiast poczuła niezadowolenie. - I jeszcze ten cmentarz... Umrę, jeśli się nie dowiem, o co tam chodzi! W ogóle nie wiem, kiedy nadążymy z robotą!
- Z jaką robotą?
- No jak to? Musimy się zaczaić na dziki, musimy karmić mrówki, musimy sprawdzić, 
co z cmentarzem...
- Musimy zobaczyć, jak oni łowią te ryby - przerwał Pawełek. - O nic go wczoraj 
nie zdążyłem zapytać, tego pana Łubiańskiego, a potem już go nie było.
- On mieszka w naszym domu. I gospodyni jest jego córką, słyszałam, jak mówiła 
do niego tatusiu.
- Fajnie, to mamy go pod ręką. Musimy zobaczyć, co tam jest...
Odwrócił się i machnął łopatką w kierunku niedalekiego portu rybackiego. Widać tam było kilka łodzi, wyciągniętych na piasek, otoczonych tłumem ludzi, którzy coś robili, kręcili się, stali i patrzyli. Nad plażą wznosiły się jakieś baraki i wieżyczka WOP-u. Janeczka 
kiwnęła głową.
- Zaraz tam pójdziemy. Trzeba im powiedzieć, że idziemy na spacer i wrócimy dopiero 
na obiad.
Rodzice bez zastanowienia wyrazili zgodę na spacer dzieci. Pani Krystyna ulokowała się w świeżo wykopanym grajdole.
- Obiad będzie później - powiedziała stanowczo. - Tatuś weźmie wszystko ze stołówki 
w menażkach i podgrzejemy w kuchni u naszej gospodyni. Nie będziemy nigdzie lecieli z plaży w najlepszych godzinach dnia!
- Wasza matka wpadła w rewolucyjny nastrój - westchnął smętnie pan Roman.
- Bardzo słusznie - pochwaliła Janeczka. - To całe latanie na obiad to tylko strata czasu. Na którą mamy wrócić?
Pani Krystyna uniosła się na piasku. Nagle wyczuła, że dzieci mają już jakieś swoje tajemnicze plany, i poczuła lekki niepokój.
- Słuchajcie no, gdzie wy się wybieracie?
- Nigdzie - odparł energicznie Pawełek. - To znaczy wszędzie. Obejrzymy trochę okolicę i tyle. Co to za przebywanie takie gdzieś, żeby człowiek sam nie wiedział, gdzie!
- Będziecie głodni...
- Bierzemy ze sobą drugie śniadanie - przerwała uspokajająco Janeczka. - Mamy gotowe.
Pani Krystyna spojrzała na wielką paczkę, której zawartość składała się głównie z grubo krajanych kawałków chleba, posmarowanych odrobiną masła i przełożonych szczątkiem topionego sera. Posiłek wydał się jej dość spartański. Westchnęła, położyła się znów na piasku, po czym uniosła się raz jeszcze.
- Aha, byłabym zapomniała! W naszym domu mieszka dziewczynka w waszym wieku. Jej matka prosiła, żebyście się z nią bawili, bo nie zna tu nikogo. Zaprzyjaźnijcie się z nią jakoś.
- Teraz zaraz? - spytała Janeczka tonem namiętnego protestu.
- No nie, teraz nie, one gdzieś poszły. Ale może po południu...
- Dobra, coś się wykombinuje - mruknął Pawełek.
Chwycił pakę, dołożył do niej szybko cztery pomidory i ruszył plażą na wschód. Janeczka gwizdnęła na psa i podążyła za bratem. Pani Krystyna przez chwilę jeszcze obserwowała swoje dzieci, wyróżniające się w tłumie plażowiczów wyjątkowo jasnymi-włosami. Koński ogon Janeczki i czupryna Pawełka znikły jej z oczu dopiero w pobliżu portu.
- Jak na plażę w pogodny dzień, to tu jest zdumiewająco mało ludzi - zauważyła, układając się wygodnie na kocu. - Cudowna miejscowość!
- Na końcu świata - mruknął, pan Roman, nie otwierając oczu. - Ostatnia przed granicą, dalej nie ma już nic, nawet drogi. Granica podobno o trzy i pół kilometra stąd.
- Mam nadzieję, że jej nie przekroczą - mruknęła pani Krystyna i również zamknęła oczy pod gorącymi promieniami słońca.

Janeczka i Pawełek zatrzymali się przy łodziach, w skupieniu śledząc operację wydobywania z siatek zaplątanych w oczka fląder. Ryby wrzucano do skrzynek, które sukcesywnie odnoszone były gdzieś wyżej, na wydmę, pomiędzy wznoszące się tam budynki. Ostra, intensywna woń unosiła się wokół, największego natężenia nabierając pod samymi wydmami, gdzie coś leżało. Trudno było stwierdzić, co to jest, bo stanowiło skomplikowaną, niewyraźną plątaninę, przysypaną nieco piaskiem. Dawały się w niej rozróżnić szczątki sieci, szczątki ryb, szczątki pierza, skrzynek i jakichś kawałków blachy. Rodzeństwo przyglądało się temu krótko, bo straszliwy odór odpychał. Janeczka wlazła wyżej na wydmę, Pawełek wrócił 
do łodzi.
- Wszystko wiem - oznajmił, kiedy ruszyli w dalszą drogę. - Nauczyłem się, jak oni łowią te ryby. Wypływają łodziami i rozciągają sieci wieczorem i ryby pchają się do nich w nocy. Same włażą. A rano płyną i przywożą wszystko z powrotem. Teraz to będą rozprostowywać 
i elegancko układać. Mówią, że wolą śledzie niż flądry, bo flądry są okropne do wyjmowania. Mają chorągiewki, widziałaś?
- Widziałam. Do czego?
- Do rozpoznawania, która sieć czyja i w ogóle, żeby z daleka było widać, gdzie one są. 
A na dole przyczepiają ciężary.
- A po co ciężary?
- Żeby sieć im się nie pętała po wierzchu, tylko sięgała dna. Inaczej ryby uciekałyby spodem. Tak mi powiedzieli. Co tam jest na górze?
Janeczka przykucnęła, podniosła z piasku dwie małe różowe muszelki, popatrzyła, 
czy nie ma więcej podobnych, i dogoniła brata.
- Przyjechała Centrala Rybna - zakomunikowała. - Taki wielki samochód. Ważą te ryby 
i od razu do niego pchają. Mówią, że czasem przyjeżdżają konie z wozem i zabierają skrzynki prosto z plaży. Chyba tu będzie potworna awantura.
- Bo co?
- Jakiś człowiek tam przyjechał.
- Bosman.
- Skąd wiesz?
- Mówili przy łodziach, że “o, przyjechał bosman, co mu się stało, że się ruszył"! 
Nie bardzo dobrze o nim mówili.
Janeczka kiwnęła głową.
- Zgadza się. Tym na górze też się nie podobał. Mówił, że podobno ma tu przyjechać minister i niech sobie robią, co chcą, ale muszą zrobić porządek.
- Jaki porządek? - zdziwił się Pawełek. - Pozamiatać plażę, czy co?
- Głównie mu chodzi o ten smród. Już wiem, co to jest, to są stare dorsze. Morze im poszarpało sieci, jak był sztorm, tak mówili, nie wiedzieli, co z tym zrobić, i zakopali w piasku. A teraz się to odkopało. Nikt z tym nie chce mieć do czynienia.
- Wcale się nie dziwię.	f
- Ja też nie, ale on mówił, że jakby minister, to nie ma siły, muszą posprzątać, a oni powiedzieli, że niech sobie sam posprząta, bo tu nikt nie ma czasu. Jestem pewna, że z tego będzie okropna awantura. 
Pawełek zgodził się z siostrą.
- Jakby minister, awantura murowana. Warto by nie przeoczyć. Kupa ludzi przed nami. Chyba tu jest przejście przez wydmy.
Odcinek plaży za portem był prawie pusty, woń ryb działała odstraszająco. Dalej również było niewielu plażowiczów, dopiero po kilkuset metrach pojawił się tłum. Nie był to tłum gęsty, ale wyglądał tak, jakby zagęszczał się specjalnie. Zgodnie z przypuszczeniem Pawełka znajdowało się tu przejście przez wydmy i wszyscy gnietli się na małym odcinku piasku dookoła.
- To są ci z ośrodka campingowego - stwierdziła Janeczka, podszedłszy bliżej.
- Skąd wiesz?
- Poznaję. Widzieliśmy ich w stołówce, jak byliśmy z tatusiem po śniadanie. 
Ten rudy. Widzisz?
- A, rzeczywiście. Dobra, to możemy iść tędy.
- Czekaj! - syknęła Janeczka i zatrzymała się nagle. - Chaber...
Pawełek zatrzymał się również. Biegnący dotychczas grzecznie wzdłuż plaży Chaber zaczął robić coś dziwnego. Zwolnił, powęszył wśród licznych śladów na piasku, powęszył 
w powietrzu, po czym powoli, znów węsząc przy ziemi, zaczął się zbliżać do czegoś, co go wyraźnie zainteresowało. Rodzeństwo obserwowało go uważnie.
Na nadmuchanym materacu siedział rudy, dość korpulentny osobnik, przyglądając się jakiejś pani w morzu. Pani, bardzo tłusta, opalona na malinowo, usiłowała w wodzie dostać się 
na materac, zapewne po to, żeby odpłynąć nieco dalej i pokołysać się na fali. Nie udawało jej się to w żaden sposób. Ominęła pas piany, weszła głębiej i stojąc w wodzie prawie po pas, właziła 
na materac jedną stroną, po czym natychmiast z pluskiem ześlizgiwała się drugą. Rudy oglądał 
to widowisko z takim zajęciem, że nie dostrzegał nic dookoła. Za każdym pluśnięciem malinowej pani podskakiwał na swoim materacu i chichotał.
Nie zwrócił żadnej uwagi na brązowego, dość dużego psa, który zbliżył się do niego jakimś dziwnym, ostrożnym, jakby skradającym się krokiem. Janeczka i Pawełek z rosnącym zdumieniem obserwowali Chabra. Za materacem leżała odzież i buty rudego. Chaber podkradł się do tych butów i zaczął je obwąchiwać z nadzwyczajną gorliwością, przesunął je nawet 
po piasku, pchając nos do środka. Po długiej chwili obejrzał się na swoją panią, cofnął nieco, znów obejrzał i triumfalnie wystawił zwierzynę.
- Rany gorzkie, o co mu chodzi? - szepnął Pawełek prawie z rozpaczą.
Janeczka poczuła się zdezorientowana. Pies chciał im coś powiedzieć. Zawiadamiał 
o jakimś ważnym odkryciu. Nie mogła go zrozumieć, nie mogła odgadnąć, co ma na myśli. Czego mógł chcieć od tego rudzielca, z jakich powodów wyróżnił go spośród wszystkich obecnych na plaży?
- No nie wiem... - szepnęła, zdenerwowana.
- Może go już kiedyś spotkał... Chaber, dobry piesek, kochany, zostaw go. Zostaw tego Rudego Sprężynowca.
- Dlaczego sprężynowca? - zainteresował się mimo woli Pawełek.
- Podskakuje jak na sprężynach. Chaber, zostaw go na razie. Rozumiem, on coś znaczy, 
to jest Rudy Sprężynowiec, już będziemy wiedzieli. Chodź, teraz idziemy do lasu...
Chaber szczeknął, co mu się bardzo rzadko zdarzało. W odpowiedzi z koca obok poderwał się i przeraźliwie zaszczekał mały, czarny pudełek. Rudy z roztargnieniem obejrzał się na pudełka, po czym znów odwrócił się ku morzu, Chabra w ogóle nie dostrzegając. Z jakichś niepojętych przyczyn Janeczka doznała wyraźnej ulgi, że Rudy Sprężynowiec nie zauważył psa.
- Chodźmy stąd - powiedziała pospiesznie. - Jeszcze nie wiem, co w tym jest, więc lepiej chodźmy prędzej.
Pawełek nagle zmienił zdanie w kwestii trasy. Zaproponował, żeby iść plażą jeszcze kawałek dalej. Ośrodek campingowy już znają, chwilowo im niepotrzebny, należy raczej spenetrować teren za nim. Pójdą plażą, znajdą następne przejście przez wydmy i wrócą przez las. Janeczka bez namysłu zaaprobowała propozycję.
- A po drodze będziemy się kąpać - dodała. - Jest okropnie gorąco...

Mniej więcej po godzinie panujące już od dłuższej chwili milczenie przerwał Pawełek.
- Łażenie po wydmach surowo wzbronione - wymamrotał jakby do siebie, przy czym 
w jego głosie brzmiał ton rozgoryczenia. Janeczka zwolniła kroku.
- Jak zaznaczają granice państwa? - spytała z lekkim niepokojem. - Czy na granicy 
coś jest? 
Pawełek obejrzał się na nią.
- Punkt kontroli celnej - odparł. - Ale tutaj chyba nie będzie. Bo co?
- Bo mnie się wydaje, że już dawno jesteśmy w Związku Radzieckim. Z tej strony jest Związek Radziecki. Dochodzimy do Leningradu...
Pawełek z niesmakiem popatrzył na siostrę, wzruszył ramionami i również zwolnił. Osobiście był zdania, że cały Związek Radziecki został z tyłu, minęli Władywostok i zbliżają się do Oceanu Spokojnego. Chociaż znów z drugiej strony ten sypki, gorący piasek, w którym nogi niemiłosiernie grzęzły, przypominał mu raczej Saharę, więc właściwie nie wiadomo, 
gdzie powinni być. W każdym razie przeszli pół świata bez żadnej możliwości opuszczenia plaży.
Możliwość opuszczenia plaży została istotnie za nimi, ostatnie przejście przez wydmy zwyczajnie przeoczyli. Zajęci byli akurat obserwacją zachowania się większych i mniejszych meduz w wodzie i na piasku i cały ten kawałek brzegu, z którego przejście było widoczne, przemierzyli tyłem do wydm. Potem nie pozostało już nic innego, jak tylko iść przed siebie.
Paczka z drugim śniadaniem zaczęła ciążyć nieznośnie, zjedli zatem jedną pajdę chleba, 
z pozostałych zeskrobując masło i ser. Chaber bez oporuj zjadł drugą pajdę. Trzy pajdy przeznaczone były dla dzików i należało konsekwentnie nieść je dalej. Zjedli pomidory. Wykąpali się. Odpoczęli. Znów ruszyli przed siebie...
Kiedy wreszcie drogę przegrodziła im siatka, zakończona przy samej wodzie słupem 
z tablicą, na której widniał napis: GRANICA PAŃSTWA. PRZEKRACZANIE WZBRONIONE, poczuli, że są kompletnie wyczerpani. Poprzedniej, takiej samej tablicy, ustawionej u podnóża wydmy, nie zauważyli, szli bowiem skrajem plaży, gdzie mokry piasek ułatwiał marsz. Zatrzymali się teraz bezradnie, zagapieni na tablicę i napis, niezdolni do dalszych wysiłków.
- No...! - zaczął buntowniczo Pawełek. - Jeżeli i tu nie ma przejścia, włażę na wydmy! 
A to całe kolegium...
Nie zdążył wyjawić swojej opinii o kolegium, j grożącym surowymi karami za łażenie 
po wydmach, bo Janeczka spojrzała w bok i gwałtowniej szturchnęła go w łokieć.
- Jest! - wykrzyknęła z ożywieniem. - Patrz! Autobusem można przejechać.
Przy samej siatce widoczne było przejście przez wydmy, szerokie, wygodne, gęsto zadeptane śladami stóp. Możliwość wejścia do lasu, zrealizowania pierwotnych zamiarów, powrotu do domu inną drogą, bez tego przekopywania się przez piasek pod gorącym słońcem, sprawiła, że nagle wstąpił w nich nowy duch. Janeczka gwizdnęła na psa, Pawełek odłożył paczkę z chlebem na betonowe podmurowanie słupka.
- No, to teraz wreszcie się mogę spokojnie wykąpać - oznajmił z zadowoleniem. - Do tej pory byłem ciągle zdenerwowany. Gdzie Chaber?
- Leci - odparła Janeczka. - Ty, on coś niesie!
Pawełek wstrzymał się z kąpielą. Chaber pędził ku nim, trzymając w pysku 
coś wielkiego. Musiało mu być trochę niewygodnie, bo co kilkanaście metrów hamował, upuszczał swój ciężar na piasek i ponownie brał go w zęby od innej strony. Nadbiegł wreszcie, ożywiony, uradowany, szczęśliwy i złożył zdobycz u stóp swej pani.
- Rany kota...! - jęknął Pawełek.
Chaber usiadł, ziając wywieszonym jęzorem i zamiatając ogonem piasek. Dostarczył swojej ukochanej pani łup wyjątkowej klasy i wyraźnie oczekiwał pochwały. Jego pani przemogła wstrząs, odzyskała zdolność ruchu i wydobyła z siebie głos.
- Ładny piesek - powiedziała słabo. - Kochany, dobry piesek... Pawełek...Co to jest?!
Łup śmierdział szatańsko, a przy tym jakoś znajomo. Janeczka cofnęła się o krok, zaintrygowany Pawełek zbliżył się nieco.
- To jest łeb - zawyrokował po krótkiej chwili oględzin. - Jak pragnę kichnąć, łeb od ryby!
- No coś ty, zgłupiałeś chyba! Taki wielki?! Z wieloryba, czy co...?!
- Mówię ci, rybi łeb! Nie z wieloryba, czekaj... Z dorsza! Przyjrzyj się, z dorsza, 
mur beton!
W Janeczce zainteresowanie przezwyciężyło odrazę. Pochyliła się nad psim osiągnięciem, usiłując nie oddychać. Pawełek patykiem obrócił zdobycz.
Rzeczywiście był to łeb gigantycznego dorsza. Jego rozmiary były tak monstrualne, 
że mimo stanu dalekiego od świeżości, budził podziw. Wręcz nie pozwalał przejść obok siebie obojętnie. Myśl o pozostawieniu go na pastwę losu lub wrzuceniu do wody nawet nie zaświtała 
w umyśle tak siostry, jak i brata. Narada, co z tym fantem zrobić, od razu nasunęła 
pewne skojarzenia.
- Leśniczy to miał na ścianie - przypomniał Pawełek. - Same takie szkielety. Pamiętasz?
- Ale on miał rogi! - zaprotestowała Janeczka.
- Rybią mordę też miał. Szczupaka. Sterczał z tymi wszystkimi zębami! Tylko trochę mniejszy od tego!	"•
- Ale to były same kości! A ha tym tutaj jest mięso!
- Mięso jak mięso - skrytykował Pawełek. - Ja bym nie zjadł... Na tamtych też było chyba mięso, ale on coś... Już wiem! Przypomniałem sobie! On mówił, że to się kładzie na mrowisku 
i mrówki, zżerają wszystko, i zostaje sam szkielet! Mówił, że tak robił!
Janeczka była pełna wahań i wątpliwości.
- Mrówki... To znaczy, że co, że mrówki jedzą mięso? I jeszcze takie...?
- Czy takie, to nie wiem. Ale w ogóle, to... Czekaj! Czytałem o czymś takim, że jakieś dzikie plemiona przywiązują wrogów do mrowiska i mrówki rąbią takiego wroga, aż kurz leci! 
I zostaje sam szkielet.
- I do czego im ten szkielet?
- Nie wiem, może też przyczepiają na ścianie, l Ale ty się zastanów, to jest duże, zanim zeżrą całego, pięć razy się zaśmiardnie! I jakoś im smakuje.
- No owszem... Taki dziki szkielet wystarczy na długo. Może i jedzą...
Dziki szkielet przesądził sprawę. Zapadło postanowienie dostarczenia dorsza 
do mrowiska. Nieco kłopotów nastręczył tylko transport woniejącego przeraźliwie brzemienia. Obarczenie nim Chabra odpadało, Pawełek miał obawy, że pies ściśnie zębami za mocno 
i pogniecie, Janeczka uważała ciężar za zbyt wielki i niewygodny, mimo iż Chaber prezentował wyraźną sympatię do rybich szczątków. Widać było, że przy wleczony łeb uważa 
za najpiękniejszą zabawkę, jaką zdarzyło mu się w życiu posiadać.
Znaleźli w końcu patyk, którym przebili łeb na wylot, i nieśli go za oba końce. Trudności w drodze powrotnej nie uległy zmniejszeniu. Dopiero teraz uświadomili sobie, jakim błędem było pozostawienie w grajdole sandałów. Po piaszczystej drodze szło im się nieźle, ale dalej 
w głębi lasu pojawiły się sosnowe igły, szyszki i korzenie, kłujące bose podeszwy. Patyk 
z dorszem utrudniał ruchy.
- Więcej niczego nie niosę! - oznajmił stanowczo Pawełek. - Żeby tu złoto leżało albo brylanty i granaty, nie biorę!
Chaber, który usłyszał wyraźny rozkaz powrotu domu, prowadził po swojemu. Niekiedy biegł drogą, niekiedy zbaczał i ruszał na przełaj, przez las. Niewątpliwie szedł na azymut, wybierając najkrótszą trasę, jego państwo jednakże przebywali doły i góry resztkami sił. 
Już wydawało się, że część ciężaru odpadnie, kiedy na łagodnym, trawiastym garbie natrafili 
na drugie mrowisko, ale nic z tego nie wyszło. Mrowisko znajdowało się w samym środku kępy dzikich róż, niezbyt gęstych, ale dostatecznie kłujących, żeby bose stopy nie zdołały przez nie przebrnąć. Nie udało im się dosięgnąć dorszem mrówek i trzeba było nieść go dalej.
- Niepotrzebnie idziemy do domu - stwierdziła Janeczka, ruszając po kolejnym odpoczynku. Pawełek spojrzał na siostrę prawie z przerażeniem .
- A gdzie ty chcesz iść?
- No, do domu, ale nie od razu. Najpierw dziki i szkielet. Z domu musielibyśmy lecieć 
z powrotem!
- A, rzeczywiście. Nie dadzą nam lecieć z powrotem, będzie obiad.
- Kolacja - poprawiła smętnie Janeczka. - Obiad już dawno był. Gdzie im ten chleb położymy?
- Nie wiem. W tych chaszczach chyba, nie?
- Nie wiem, w których chaszczach. Pełno tu tego. Lepiej tam, gdzie one ciągle chodzą. 
W tych trzcinach.
- Może być w trzcinach. Nad Zalewem. To najpierw chodźmy nad Zalew, a potem 
do mrówek. Mrówki bliżej domu.
- Bardzo dobrze, Chaber zapamięta miejsce. I wieczorem przyjdziemy podglądać.
- Rany, ale będzie draka! - westchnął Pawełek, po słońcu oceniając spóźnienie na obiad.

Draki jednakże nie było, państwo Chabrowiczowie bowiem oczekiwali swoich dzieci 
na plaży. Kiedy późnym popołudniem pani Krystyna zdecydowała się zostawić na posterunku męża, a sama wróciła do domu, dzieci już były. Siedziały w łazience i myły nogi. O tym, 
że wróciły zaledwie pięć minut wcześniej, pani Krystyna nie wiedziała, była przekonana, 
że czekają już dawno, i za spóźnienie obiadu obwiniła siebie. Dzieci starannie unikały wyprowadzenia jej z błędu. Pana Romana sprowadził z plaży Chaber, z którym razem weszła 
do pokoju nieznośna woń i zaraz po obiedzie trzeba było kąpać psa.
Potem nadciągnęli inni mieszkańcy willi i pojawiła się zapowiadana wcześniej przez panią Krystynę dziewczynka. Należało się nią zająć, złożona rano obietnica obowiązywała.
Nowa przyjaciółka nie spodobała się Janeczce. Imię Mizia nie budziło jej zastrzeżeń, mogła się nazywać Mizia, dlaczego nie. Imię jak imię. Inne cechy Mizi były nie do przyjęcia. Przede wszystkim bała się Chabra, co dobitnie świadczyło, że musiała być beznadziejnie głupia. Obydwoje z Pawełkiem namęczyli się straszliwie, nakłaniając ją, żeby pozwoliła się obwąchać. Ustawicznie wykrzykiwała coś wyjątkowo kwikliwym głosem, zaś treść okrzyków świadczyła 
o niej jak najgorzej.
- Ojej, ojej! - kwiczała, unosząc ręce w górę i nie wiadomo po co wspinając się na palce. 
- Ojej, mnie zje! On mnie zje! Ojej! Zabierzcie go! 
Pawełek mruknął pod nosem coś, czego za nic i świecie nie powtórzyłby głośno, 
i odwrócił się do Mizi tyłem, pełen wstrętu. Janeczka prezentowała lodowaty spokój.
- Nie zje cię - rzekła zimno. - Jest najedzony.
- Ojej! On mnie wącha! Ojej! 
Pawełek nie wytrzymał.
- A coś ty chciała? - spytał gniewnie. - Żeby ci guziki przyszywał? Pies jest od wąchania!
- On na mnie patrzy! Ojej! Taki duży!
Janeczka miała tego całkowicie dość. Od razu stało się widoczne, że Mizia potwornie skomplikuje wszystkie plany. Będą z nią mieli ciężki krzyż pański.
- Chaber, zostaw ją - rzekła z niejakim rozgoryczeniem. - Już ją znasz, to jest Mizia. Pawełek, nie ma tu gdzie kotów? Kotów ona się chyba nie boi?
Ale Mizia bała się także kotów. Tłuste, łakome koty siedziały za szopą i pilnowały beczki, w której wędziły się węgorze. Zbliżał się wieczór, były zatem ożywione i chętne 
do zabawy, ale cóż z tego, skoro każdy skok kota wyrywał Mizi przenikliwy okrzyk strachu 
i zmuszał ją do ucieczki. Po zachodzie słońca Janeczka i Pawełek sami już nie wiedzieli, 
co zmęczyło ich bardziej: ów nadmiernie przedłużony spacer, czy towarzystwo Mizi.

- Ta cała Mizia wszystko nam pokiełbasi - powiedział z pretensją Pawełek, układając się do snu. - Już nam pokiełbasiła. Ani się urwać, ani co... A teraz ciemno kompletnie!
- Za dwie godziny wzejdzie księżyc - oznajmiła Janeczka. - Sprawdziłam w kalendarzu. Moglibyśmy iść, jeżeli się obudzimy. A jak nie, to jutro...
- Jakie jutro, co jutro! Niby jak się jej pozbędziemy? A dziki zeżrą chleb i tyle!
- Zeżrą i przyjdą jutro po następny. Tylko ta Mizia... Wiem!
Przypływ natchnienia był tak gwałtowny, że Janeczka aż usiadła na łóżku. Pawełek 
z zainteresowaniem uniósł głowę.
- No? Co wiesz?
- Wiem, co zrobimy. Pozbędziemy się jej w czasie kolacji!
- Ich czy naszej?
Janeczka opadła z powrotem na poduszkę.
- Ich, oczywiście. One chodzą na śniadania, obiady i kolacje do stołówki koło portu.
- Gdzie koło portu? Ja tam nie widziałem żadnej stołówki.
- Ale nie portu na morzu, tylko portu na Zalewie. Tam jest drugi port i dokoła stoją domy. Stołówka i kawiarnia, i sklep, i co popadnie. One tam chodzą w tych godzinach, kiedy mamusia nie chce, więc jak pójdą o szóstej...
- Bardzo dobrze! - pochwalił Pawełek. - O wpół do siódmej oddalamy się w nieznanym kierunku. Nie było mowy, że mamy siedzieć i czekać na, nią bez przerwy!
- W czasie ich obiadu też się można oddalić w nieznanym kierunku...

Na piaszczyste zbocze pierwszy właził Pawełek, usiłujący zachować jak największy dystans między sobą i Mizią. Mizia i Janeczka wdrapywały się za nim. Pawełek pierwszy przekroczył drogę, zagłębił się w las i nagle stanął jak rażony gromem.
- Rany koguta! - krzyknął ze zgrozą. Mizia kwiknęła i zawróciła, gotowa do ucieczki. Janeczka rzuciła się ku bratu i zamarła tuż przy nim, wstrząśnięta.
Widok był okropny. Wielkie mrowisko, wczoraj jeszcze kopiaste i uporządkowane, 
dziś znajdowało i się w opłakanym stanie. Rozwalone kompletnie, i zrujnowane, wyglądało, jakby po nim ktoś orał. Ziemia wokół była skopana i poryta, po resztkach zdewastowanej budowli biegały okropnie zdenerwowane mrówki. Łeb dorsza znikł bez śladu. Janeczka poczuła, że jej coś rośnie w gardle.
- Kto to...? - wyszeptała zdławionym głosem. - Kto to zrobił...?
Wściekły, śmiertelnie oburzony Pawełek ze złością wzruszył ramionami.
- A skąd ja mam wiedzieć? Chuligan jakiś! Barbarzyńca! Skończona świnia!
- Wstrętny... wstrętny... zwyrodnialec! Co mu zawiniły te mrówki? Łobuz! 
Wstrętny łobuz!
- Pewnie, że wstrętny. I jeszcze jak porył dookoła! Orał tu czy co? I dorsza nie ma. 
Chyba zeżarł!
- Och, może mu zaszkodzi! - powiedziała mściwie Janeczka i nagle zreflektowała się. 
- Coś ty, on przecież strasznie śmierdział! Kto może zeżreć coś takiego?
- No to widocznie zabrał sobie...
Za ich plecami trwożliwie zbliżyła się Mizia i wyciągnęła szyję, ciekawie oglądając rozwalone mrowisko. Nie zwracali na nią uwagi. Pawełek mamrotał pod nosem gniewne inwektywy, Janeczka milczała, czując, jak jej się serce ściska. Zarazem rosła w niej zimna nienawiść do sprawcy tego mrówkowego nieszczęścia.
Mizia za ich plecami zatrzepotała się nagle i odskoczyła z przeraźliwym kwikiem.
- Ojej, oblazły mnie! - piszczała płaczliwie, miotając się, podskakując i wierzgając nogami. - Ojej, one mnie zjedzą! Ojej, gryzą mnie!
Pawełek nagle odzyskał energię.
- Niech ona się zamknie, bo zapominam, co myślę! - zażądał stanowczo. - Tu trzeba przeprowadzić śledztwo. Ja mu tego nie daruję!
Janeczka zgodziła się z nim bez wahania.
- Trzeba zobaczyć, czy na pewno nie ma łba. Może go nie zabrał. Może gdzieś kopnął.
- Chaber poszuka. Chaber, szukaj ryby! Ty, ona depcze po mrówkach!
Mizia miotała się jak oszalała, skacząc po skraju rozrzuconego mrowiska. Janeczka chwyciła ją za rękę i odciągnęła kawałek dalej.
- Cicho bądź, bo przyjdą dziki! - powiedziała ze złością! - Jesteśmy w lesie, tu jest pełno dzików! Chaber...
Mizia kwiknęła przenikliwiej i na moment zamilkła ze strachu, nieruchomiejąc z szeroko otwartymi, przerażonymi oczami. Nagle wrzasnęła, podskoczyła i znów zaczęła podrygiwać.
- One mnie gryzą! Wstrętne mrówki! Ojej! Gryzą mnie! Ojej! One mnie zjedzą!
- Daj Boże jak najprędzej - mruknął żarliwie Pawełek.
- Ja z nią zwariuję - powiedziała z przekonaniem Janeczka. - Sama jesteś wstrętna. Strząśnij mrówki i nie zawracaj nam głowy. I przestań się drzeć, bo mówię ci, że naprawdę przyjdą dziki. Dziki rzucają się na ludzi.
Mizia wpadła w niebotyczną histerię. Z zamkniętymi oczami próbowała strząsać z nóg kilka zaaferowanych mrówek, ciągle jęcząc i kwiląc, tyle, że teraz szeptem. Komunikat o dzikach zrobił swoje. Szeptane kwiki przeszkadzały nieco mniej, można było zatem skupić uwagę 
na ważniejszych sprawach.
- Sprawdzamy ślady! - zadecydował Pawełek. - Chaber!
Chaber był gotów już dawno. Czuł doskonale zdenerwowanie swoich państwa, kręcił się wokół nich, przysiadając sprężyście na tylnych łapach, zniecierpliwiony, pełen oczekiwania, kiedy wreszcie pozwolą mu zabrać się do roboty. Rybiego łba nie znalazł, ale trafił na trop. 
Z nosem przy ziemi jeszcze raz obiegł mrowisko i poszedł w las.
Rodzeństwo odbyło błyskawiczną naradę. Janeczka ruchem głowy wskazała Mizię.
- Nie możemy jej zabierać - rzekła pośpiesznie.
- Sama tu nie zostanie - zauważył przytomnie Pawełek.
- I sama nie pójdzie. W ogóle nie trafi. O Boże, istna kłoda na szyi!
- Trudno, musisz z nią iść. Zobaczę, co Chaber powie, i wrócę. Wykombinuj tam coś...
- Dobrze, trudno, niech będzie. Tylko sam nic nie rób!
Pawełek znikł w lesie za Chabrem. Janeczka z ciężkim westchnieniem odwróciła się 
do piszczącej, popłakującej i pojękującej Mizi. Obejrzała jej nogi i starannie sprawdziła, czy 
nie ma na nich mrówek. Uczyniła to, rzecz jasna, nie z troski o Mizię, a w obawie, że mrówki, zaniesione zbyt daleko, nie! trafią z powrotem do domu. Zrujnowany, bo zrujnowany, niemniej był to ich dom.
Chlipiąca przez całą drogę Mizia rzuciła się na plaży ku swojej matce, zwierzając się jej ze strasznych przeżyć.
- Ojej - powiedziała matka Mizi i Janeczka wzdrygnęła się nerwowo. - Pogryzło cię! Ojej! Co ty mówisz, Miziuniu, straszne zwierzęta...?! Ojej! Co za jakąś okropną drogą chodzą pani dzieci, jak pani może na to pozwalać?! Pełno dzikich zwierząt! opadły moją córeczkę...
Stropiona nieco pani Krystyna przyglądała się Mizi i jej matce, a potem spojrzała 
na własną córkę. Janeczka grzecznie siedziała na piasku, patrząc w dal wzrokiem pełnym zadumy. Jej wielkie, niebieskie oczy miały wyraz absolutnej niewinności.
- Co za zwierzęta was opadły? - spytała pani Krystyna niepewnie.
- Mrówki - odparła Janeczka uprzejmie. - Chodziły nam trochę po nogach.
Pani Krystynie zabrakło dalszych słów. Pan Chabrowicz uniósł się, usiadł na kocu, króciutko popatrzył na matkę Mizi, a potem z wytężeniem jął wpatrywać się w przestrzeń.
- Mrówki! - wykrzyknęła ze zgrozą matka Mizi. - Całe mrowisko! Miliony mrówek! 
I dziki! Wszystko tam było! To jest dziki las!
- Dżungla - mruknął pod nosem pan Roman,
- Jak pani może pozwalać, żeby dzieci się tak narażały! Powinny chodzić tylko między ludźmi, po alejkach! Same w lesie...!
- Moje dzieci są zahartowane - powiedziała słabo pani Krystyna, czując, że mówi coś 
bez sensu, i nie mogąc opanować lekkiego zamętu w głowie. latka Mizi wydawała okrzyki 
tak samo piskliwe jak jej córka.
- One mnie jadły - pisnęła płaczliwie Mizia.
Pani Krystyna uświadomiła sobie nagle, że widzi plaży tylko jedno ze swoich dzieci. Brakowało drugiego, jak również brakowało psa.
- Gdzie Pawełek? - spytała trochę niespokojnie.
- Chodzi z Chabrem po lesie. Zaraz tu przyjdą. Chaber uważa na dziki.
- Ach, więc jednak dziki! - krzyknęła gwałtownie matka Mizi.
Pan Chabrowicz podniósł się z koca.
- Także lwy, tygrysy i lamparty - wymamrotał w przestrzeń. - Janeczka, idziemy 
do wody!

- Tatusiu, czy mrówki jedzą mięso? - spytała Janeczka, trzymając ojca za ręce, chlapiąc wodą i udając, że pływa.
- Oczywiście, że jedzą. Słuchaj, co tam było w lesie z tą Mizia?
- Nic. Oblazło ją parę mrówek. Może z pięć. Tatusiu, czy to prawda, że na mrowisku można położyć łeb i mrówki zjedzą mięso, i zostanie sam szkielet?
- Prawda. Myśliwi często tak robią. Naprawdę oblazło ją tylko parę mrówek?
- No przecież nie oblazły jej dziki! - zniecierpliwiła się Janeczka. - Parę mrówek i tyle! 
A tak w ogóle to, tatusiu, my z nią nie wytrzymamy.
- Nikt by nie wytrzymał - przyznał pan Roman. - Ale wiesz, czasem trzeba się zdobyć 
na trochę uprzejmości. Wasze towarzystwo dobrze jej zrobi...
- Chyba nie - przerwała z nadzieją Janeczka. - Mnie się wydaje, że nasze towarzystwo zrobi jej całkiem źle... Już mam dosyć tego chlapania, możemy popływać jak normalni ludzie...

Pawełek pojawił się spóźniony prawie godzinę i nieco podrapany. Porozumieć się z nim nie można było w żaden sposób, bo Mizia trwała przy nich przyczepiona jak rzep. Dla świętego spokoju pozwolili jej uczestniczyć w budowie twierdzy z piasku, a krótkiej chwili wytchnienia dostarczyła tylko jedna mała meduza, przed którą Mizia z przeraźliwym krzykiem uciekła 
aż pod wydmy.
- Co za szczęście, że one jadają obiady'. - westchnął Pawełek, kiedy obydwie kwikliwe damy znikły w wyjściu z plaży. - Myślałem, że tej pierwszej godziny nie będzie już nigdy! 
No więc słuchaj. To nie był żaden człowiek.
Janeczka z wrażenia zawaliła most na fosie przy twierdzy,
- Jak to nie człowiek? Tylko kto? Skąd wiesz, że nie człowiek?
- Żaden człowiek by nie poszedł taką drogą i nie wlazł w takie coś, to mowy nie ma! Myślałem, że Chaber woli zwierzynę i człowieka zostawia na koniec, trzy razy wracałem 
do mrowiska, prosiłem go i błagałem na klęczkach, zdenerwował się nawet, ale nic. Ciągle swoje. Pokazał, że owszem, łaziło tam coś innego, ale powiedział, że to nieważne i też leciało 
w las. A najważniejsze, on się upierał, wcale nie mogło być człowiekiem.
Janeczka z wielką uwagą wysłuchała tej osobliwej relacji.
- I co to było? Zwierzyna?
- Zwierzyna. Nawet wiem jaka. Dziki.
- Chaber powiedział?
- Nie tylko. Same powiedziały. Uciekły ze strasznym łomotem. I kwiczały jak 
prawdziwe świnie.
- Widziałeś je?!
- Nie. Nic nie widziałem, bo akurat byłem na dole. Ale słyszałem, były jeszcze bardziej na dole, tam już w ogóle nie ma żadnego dostępu. Wleciałem do tego mojego dołu z takim hukiem, że chyba się spłoszyły i Chaber zaraz do mnie wrócił, i przepraszał, że on tam 
nie pójdzie. Ale doprowadził jak po sznurku.
Zmartwiona Janeczka zawaliła następny most na fosie. Śledztwo niczego właściwie 
nie wyjaśniło, nadal nie było wiadomo, kto zniszczył mrowisko. Nie zamierzali jednak tak łatwo się poddawać i pan Chabrowicz został wyrwany z drzemki.
- Tatusiu, kto oprócz ludzi jada mrówki? - spytała Janeczka żałosnym głosem.
Pan Chabrowicz wytrzeszczył oczy na córkę.
- Pierwsze słyszę, żeby ludzie jadali mrówki! - odparł ze zdumieniem.
- Toteż właśnie mówimy, że ludzie nie - wyjaśnił Pawełek cierpliwie. - Ale jak nie ludzie, to kto?
Pan Chabrowicz milczał przez chwilę, nieco oszołomiony.
- Mrówkojady - rzekł wreszcie. - Jak sama nazwa wskazuje.
- Tu są mrówkojady?
- Nie. Raczej nie...
- No to kto? Nam chodzi o to, kto tutaj jada!
- Niektóre ptaki. Ale w małych ilościach. No i dziki, oczywiście! Także niedźwiedzie, 
ale niedźwiedzi tu nie ma. Dziki są.
- Dziki?! Jak to?!
Pan Chabrowicz oprzytomniał i udzielił wyczerpującego wyjaśnienia. O dzikach 
i mrówkach wiedział bardzo dużo.
- Dziki lubią mrówki, ale na ogół rozwalają mrowiska tylko w okresie głodu, na przykład w zimie. W lecie raczej nie, mają mnóstwo innego pożywienia. W lecie mogą zburzyć mrowisko i dobrać się do mrówek niejako przy okazji, jeżeli coś je zwabi.
- A co je może zwabić? - spytała Janeczka tonem pełnym napięcia.
- Jakieś pożywienie. Jakaś padlina, zdechła mysz, ktoś może rzucić na mrowisko chleb... Dziki mają doskonały węch, poczują z daleka. Jeżeli przyjdą po taki chleb, przy okazji zjedzą mrówki, rozryją mrowisko i dobiorą się do czerwi. Wiecie, do tych białych jajeczek. Mnóstwo razy bywało, że się kładło na mrowisku czaszkę do oczyszczenia, a przychodziły dziki.
- A... - zająknął się Pawełek - a... rybi łeb? Może je zwabić?
- Ho, ho! Jeszcze jak! Szczególnie nieświeży. Poczują z drugiego końca lasu. Ryba to 
dla nich przysmak!
Janeczka i Pawełek milczeli. Czuli się okropnie. Wykryli złoczyńcę, który spowodował zniszczenie mrowiska, i odkrycie to legło na nich nieznośnym ciężarem. Janeczka była 
bliska płaczu.
- No dobra - odezwał się przygnębiony Pawełek. - Ale one bez tych mrówek nie umrą przecież z głodu, nie? Co to jest mrówka dla dzika! Nie muszą ich żreć!
- No nie, oczywiście, że nie muszą... - Janeczka ożywiła się odrobinę.
- A co trzeba zrobić, żeby dziki nie mogły zjadać mrówek i rozwalać mrowiska? 
To znaczy... No, czy na to jest jakiś sposób?'
- Jest. Dziki dość często niszczą mrowiska. Zabezpiecza się je ogrodzeniem i nawet popełnia się niekiedy błąd. Mianowicie niektórzy nadgorliwcy ogradzają je wysokimi żerdziami, a tak nie wolno robić, bo żerdzie zasłaniają słońce. Mrówki muszą mieć słońce. Powinno się ogradzać czymś niskim, poziomym, na przykład sękatym konarem albo drutem...
Janeczka ożywiła się nieco bardziej. Jej umysł oddawał się już intensywnej pracy. Przerwała ojcu.
- A dzika róża? Widzieliśmy wielkie mrowisko w dzikiej róży. Czy dzika róża przeszkadza dzikom?
- Kłująca okropnie - dodał Pawełek.
- Dzika róża? - zastanowił się pan Chabrowicz. - Owszem, jeżeli taka z wielkimi kolcami i odpowiednio gęsta... Nawet bardzo im przeszkadza, te kolce je zniechęcają. A dzika róża miewa mnóstwo starych pędów, długich, kolczastych i pozbawionych liści. Nie zasłaniają słońca, 
a zabezpieczenie stanowią bardzo dobre. Poza tym korzenie róży przeszkadzają dzikom ryć. Owszem, dzika róża bardzo dobra...

- Zrobiliśmy im straszne świństwo - powiedział ponuro Pawełek chwilę później, 
bez zapału chlapiąc nogami w wodzie. - Takie mrowisko!
- Wiem, co teraz - oznajmiła stanowczo Janeczka. - Odpracujemy to!
- Niby jak?
Obydwoje chlapali się w morzu, wsparci rękami na jednym materacu. Zeszli do wody, żeby spokojnie się naradzić. Monotonny szum fal zagłuszał głosy.
- Posadzimy obok dziką różę. Nawet dwie. A oprócz tego...
- Skąd weźmiemy dziką różę?
- Skądkolwiek. Chociażby spod tamtego mrowiska...
- Ale czy one się zakorzenią? Z tym przesadzaniem zawsze jest urwanie głowy i to się potem nie chce przyjmować.
- Toteż nie będziemy ich całkiem wyciągać z ziemi, tylko przesadzimy bez naruszania. Weźmiemy jakiś koszyk, albo co, okopiemy dookoła i przesadzimy ze wszystkim. Taka róża nawet nie zauważy, że została przeniesiona w inne miejsce. A oprócz tego przyniesiemy im cukru i tych igieł sosnowych, i mchu, żeby nie musiały daleko latać po to wszystko. Podetkniemy im pod nos. To jest nasz święty obowiązek!
Pawełek kilkakrotnie kiwnął głową, aprobując pomysł. Zastanawiał się chwilę.
- Ale nie spod mrowiska - zdecydował stanowczo. - Ta róża na mrowisku jest okropnie rozgałęziona. Trzeba znaleźć jakąś pojedynczą... Dwie pojedyncze. No, jakieś małe. I całe okopać, i przesadzić.
Janeczka ze zmarszczonymi brwiami szukała w pamięci.
- Wcale nie widzieliśmy małych - zauważyła niepewnie. - Same takie wielkie, rozgałęzione. Nie wiem, gdzie znajdziemy pojedynczą.
- Gdzieś musi być. Każda róża ma kiedyś początek dla swojego rośnięcia. Będziemy szukali, aż znajdziemy, i możemy zacząć od razu...
Chaber doskonale wiedział, że jego państwo czegoś szukają. Usiłował im pomóc, węszył gorliwie, informował o każdym rodzaju zwierzyny, zaczynając od ludzi, a kończąc na kretach. Znalazł opakowanie po jogurcie, stary akumulator motocyklowy, zgubione przez kogoś w lesie mydło i kilka starych trepów, wszystko na nic. Jego państwo byli ciągle niezadowoleni. Zorientował się wreszcie, że najbardziej pociąga ich nieprzyjemna, niebezpieczna i okropnie kłująca w nos roślina, i postarał się nawet zapamiętać zapach tej rośliny, odróżniając go 
od innych. Niestety, dopilotowanie państwa do ogromnej kępy owego obrzydlistwa również, najwyraźniej w świecie, nie dostarczało im satysfakcji. Nie wiadomo było, o co im 
właściwie chodzi.
- Żeby tak można było mu wytłumaczyć, że nam potrzebna nie taka wielka kupa, tylko jeden mały krzaczek! - westchnął smutnie Pawełek. - Znalazłby w trymiga. A my co?
- Mały krzaczek trudniej wywęszyć - zauważyła sprawiedliwie Janeczka. - No nie wiem, co to jest, albo źle szukamy, albo te róże zaczęły rosnąć sto lat temu i żadnej małej już nie ma. 
W końcu będziemy musieli odszarpać kawałek od takiej rozrośniętej.
- I co ci z tego przyjdzie? Wcale się nie zakorzeni!
- No to nie ma rady, szukamy dalej...

Poszukiwania trwały już drugi dzień. Utrudniała je Mizia, którą mieli na karku 
od śniadania do obiadu. Śniadanie nie stwarzało możliwości oddalenia się w nieznanym kierunku, Mizia zjadała je wcześniej i już czekała na nich przy schodkach, gotowa do schronienia się w domu na widok każdego kota i psa. Nalegania jej matki były tak natrętne, że nie można 
im było odmówić i w rezultacie swobodę zyskiwali dopiero, kiedy obie panie szły na obiad. 
Na domiar złego pogoda się zepsuła, zaczął nawet trochę kropić deszcz i las mroczniał.
- Z daleka już w ogóle nie widzę, co to rośnie - oznajmił zniechęcony Pawełek. 
- Wcale nie wiem, czy jakiejś małej nie przeoczyłem.
- I tak musimy wracać na obiad! - westchnęła Janeczka. - Chodźmy dołem, po drodze podłożymy w trzcinach chleba.
- A może byśmy tak się wreszcie zaczaili, co? Ze dwa bochenki już zeżarły!
Janeczka zadarła głowę do góry i oceniła niewidoczne nad drzewami niebo.
- Można dzisiaj. Wcześniej się ciemno zrobi, bo pochmurno, i możliwe, że dziki wcześniej wyjdą.
- Fajnie! Jak tylko ona pójdzie na kolację, nawiewamy!
Deszcz kropił mocniej. Wszystkie dzieci zostały spędzone do domów, Janeczka i Pawełek wracali jako ostatni. Na parterze natknęli się na jakieś dziwne rumowisko i zatrzymali 
się zdziwieni.

Właściciele willi, wynająwszy wszystkie pomieszczenia, zostawili dla siebie jeden duży pokój. Drzwi do tego pokoju były szeroko otwarte. Widać w nim było ogromny, przewrócony wór i wysypaną zeń wielką kupę brązowo-szarych kamieni, które pokryły połowę dywanu 
i wyturlały się aż na korytarz. Wśród tych kamieni siedział na podłodze trzyletni synek gospodarzy i z szalonym zapałem obiema rękami wygarniał resztę z wora. Chichotał radośnie 
i podrzucał do góry duże bryłki.
Pawełek przyglądał się tej zabawie przez chwilę, nie rozumiejąc, co mu się tu wydaje 
nie w porządku. Nagle pojął. Mały chłopczyk zgarniał i podrzucał duże garście kamieni 
bez żadnego wysiłku. Kamienie przecież są ciężkie...
- Taki silny...? - mruknął z powątpiewaniem w głosie, schylił się i podniósł kilka nieforemnych bryłek. Podrzucił je w dłoni.
- Ty, to lekkie! - wykrzyknął do Janeczki, zdumiony.
Janeczka spojrzała na niego, przykucnęła i również zaczęła zbierać bryłki, oglądając je 
z zaciekawieniem. Chaber, nastawiony na obwąchiwanie wszystkiego, co mu wpadnie pod rękę, przecisnął się do pokoju i pofukując, wepchnął nos w środek rozwalonego stosu. Jego państwo nareszcie się czymś interesowali, być może, to jest właśnie to, czego szukają po lesie. Węszył gorliwie i w skupieniu, rozgarniając rumowisko nosem i łapami, chwilami nieruchomiejąc, 
a w jego psiej pamięci utrwalał się nowy zapach...
- Jak ci na imię? - spytała Janeczka chłopczyka, bo jakoś dotąd nie zdążyła się 
tego dowiedzieć.
- Maciuś - odparł chłopczyk grzecznie. - Buch! Sipiemy!
Bryłki przesypywały się z lekkim, suchym, szeleszczącym grzechotem. Były przyjemne do zabawy, przy tym bardzo różnorodne.
- Ty, popatrz! To ładne - zauważył Pawełek, trącając siostrę. - Świeci trochę. Przezroczyste, czy co?
Obejrzał pod światło niewielki, płaski kawałek, obłupany na brzegach i w miejscu obłupań połyskujący złociście. Rzeczywiście był przezroczysty, środku jaśniejszy...
- Jezus Mario...! - rozległ się nagle za ich plecami przerażony krzyk. - Synu, coś 
ty zrobił...?!
Odwrócili się i ujrzeli gospodarza, który wybiegł właśnie z sutereny i na widok rumowiska chwycił się za głowę.
- Maciuś...? Gdzie mamusia...?! Coś ty zrobił, synku, tak nie wolno...! Cały 
bursztyn wywalił!
- Jak to? - zdumiała się Janeczka. - To bursztyn...?
Gospodarz, zakłopotany i zrozpaczony, zgarniał rozsypane po korytarzu bryłki.
- Pomóżcie mi - poprosił. - Ostrożnie, żeby nie nadeptać! Coś ty narobił, Maciuś... Jak on ten wór wyciągnął? Pies, poszedł precz! Jeszcze i ten rozgrzebuje! 
Odgarniając bryłki, ostrożnie wszedł do pokoju i wyjął wór z rąk Maciusia. Maciuś ryknął potężnie. Gospodarz cały umazany rybami, prawie stracił głowę. 
- Cicho, dziecko! Dobrze, już dobrze, tatuś di ci kawałek... Oddaj to, cicho, nie rycz!
Maciuś ryczał nadal. Z kuchni wybiegła gospodyni, drzwi pokoju zaczęły się otwierać, 
z góry wyjrzał pan Chabrowicz. Gospodarz i gospodyni usiłowali uciszyć Maciusia, równocześnie zbierając i zgarniając porozrzucane stosy. Gospodyni nagle dostrzegła wygląd swego męża.
- Nie ocieraj się o ścianę! Jak ty wyglądasz, odsuń się od tego fotela! Tarzałeś się w tych rybach, czy co?
- Skrzynka przeważyła i wysypały się na mnie. Czyścimy właśnie z tatusiem. Weźże Maciusia, a ja tu posprzątam.
- A mówiłam, żebyś zawiózł do skupu...
Z dołu ukazał się pan Łubiański, również umazany rybami, z nożem w ręku. Przyjrzał się zamieszaniu i pokiwał głową.
- Zawiózł do skupu, akurat - mruknął. - Prędzej by własne dziecko zawiózł do skupu... Dziwne, że jeszcze nie śpi na tym...	i
- Niech mnie tatuś nie denerwuje! - wrzasnął gospodarz.
Lokatorzy taktownie wycofali się do swoich pokojów i pozamykali drzwi, pozostał tylko przechylony przez poręcz pan Chabrowicz, którego dzieci tkwiły w samym środku tego czegoś, co się rozgrywało na dole. Janeczka i Pawełek, pełni szalonego zainteresowania, w najgłębszym milczeniu zbierali na czworakach rozsypane bryłki. Chaber pomagał, zręcznie przemykając się między ludzkimi nogami i donosząc łup w zębach.
Po paru minutach zapanował spokój. Maciuś umilkł w kuchni, pan Łubiański wycofał się do sutereny, gospodarz rozejrzał się po korytarzu i otarł pot z czoła, zostawiając sobie na włosach nieco rybiej łuski. Pan Chabrowicz zszedł na dół i obydwaj popatrzyli na siebie z nagłym zrozumieniem.
- Teść się ze mnie natrząsa - mruknął gospodarz. - A co ja poradzę, że kocham bursztyn. Widział pan kiedy, jakie to piękne?
Pan Chabrowicz pokręcił głową i westchnął.
- Nie miałem z tym do czynienia. Ale rozumiem pana. Żona mi ciągle coś odbiera...
- Łże! - szepnął energicznie Pawełek. - Mamusia mu odbiera tylko haczyki na ryby, jak je zostawia na krzesłach albo przy jedzeniu.
- I te wszystkie kawałki do motorów - uzupełniła Janeczka. - I farby, i te kleje, co się wylewają, gdzie popadnie. Ale nic więcej.
Pan Chabrowicz i gospodarz ustawiali i zawiązywali porządnie wielki wór. Wspólnym wysiłkiem wepchnęli go za szafę. Gospodarz rozejrzał się konspiracyjnie.
- To, to jest nic - oznajmił, poklepując wór. - Miał. Drobnica. Pokażę panu prawdziwy bursztyn, mam takie rzeczy, jakich pan nigdzie nie zobaczy. Unikaty! Trzeba zapalić lampę...
Skądś z głębi szafy wyciągnął wielkie pudło. Janeczka i Pawełek zbliżyli się i wyciągnęli szyje. Ciągle nie mogli uwierzyć, że te szarawe, nieforemne bryłki to bursztyn. Wiedzieli przecież, jak bursztyn wygląda, ich matka miała piękny, jasny, lśniący naszyjnik z bursztynu, ciotka Monika miała wisior przejrzysty i połyskujący, dziadek miał mlecznożółtą cygarniczkę. Wszystko to było gładkie, błyszczące, bardziej lub mniej przezroczyste, miało kolor miodu albo jasnego złota i wcale nie przypominało tego stosu tutaj. No, może trochę. To, co zbierali, połyskiwało gdzieniegdzie tym ciemnym, miodowym kolorem, ale głównie było szorstkie, szarawe i porowate.
Gospodarz otworzył pudło. Pełne było dużych brył, znacznie większych niż tamte, wysypane z wora. Wyjął kawałek dość płaski, wielkości dłoni i podał panu Chabrowiczowi.
- Niech pan popatrzy pod światło. Nie w okno. Tu pod lampą...
Pan Roman zbliżył płaską bryłę do żarówki! umieszczonej w niewysokiej, stojącej lampie. Janeczce i Pawełkowi wyrwał się jednocześnie okrzyk zdumienia i zachwytu.
Niepozorny placek, podświetlony żarówką, rozbłysł nagle jak gwiazda. Znikła gdzieś szorstka powierzchnia, jaśniało tylko wnętrze świecące jakby własnym, wydobywającym się 
ze środka światłem. Migały w nim jakieś dodatkowe błyski, a wszystko razem było tak jasne, 
że prawie zielonkawe. Wręcz nie można było oderwać od tego oczu.
- Ależ to piękne! - wykrzyknął pan Chabrowicz.
- A jak! - przyświadczył z satysfakcją gospodarz. - Niech pan popatrzy na to...
Pan Chabrowicz obracał pod lampą dużą bryłę rozmigotaną ciemnym złotem. Janeczka 
i Pawełek wleźli mu prawie na głowę. Chaber przepchnął siei między nimi i usiłował wetknąć nos do pudła.
- To samorodek - wyjaśnił gospodarz. - Tamten jasny też. Bardzo rzadko zdarza się jasny samorodek tej wielkości...
- Co to znaczy samorodek? - nie wytrzymał Pawełek.
- Taki jednakowy ze wszystkich stron, równomiernie po wierzchu porowaty kawałek, nigdzie nie obłupany. To znaczy, że on w tej postaci, taki jaki jest, przez całe wieki turlał się 
w morzu. Inne, o... takie jak ten, są również poodłupywane od większej całości.
Z szalonym zainteresowaniem rodzeństwo obejrzało dużą bryłę, której połowa była szara i szorstka, a połowa gładka, lśniąca, połyskująca wewnętrznym, miodowym blaskiem. Gospodarz wyjął mniejszą bryłkę.
- Ten jest trójkolorowy - oznajmił. - Pod światło widać. Trójkolorowy to rzadka rzecz, miałem większy, ale chyba mi przepadł, chociaż może go jeszcze odzyskam. Tu u nas jest jeden, który ma trójkolorowy bursztyn wagi dwadzieścia cztery deko...
W podświetlonej lampą małej bryłce widać było pasma różnobarwnych blasków, 
od ciemnopomarańczowych aż do jasnożółtego, prawie zielonkawego. Janeczka i Pawełek 
aż dostali wypieków. Pan Chabrowicz mamrotał coś pod nosem głosem pełnym zachwytów. Gospodarz gmerał w pudle, wyciągając coraz to inne bryły. Jedna z nich, wielka prawie jak dwie dłonie złożone razem, przypominała kształtem żółwia, była mlecznożółta, na obłupanych kawałkach powierzchni widać było przenikające się ciemniejsze i jaśniejsze pasma.
- Czternaście deko - oświadczył dumnie gospodarz.
- Nadzwyczajne! - powiedział pan Chabrowicz. - Na oko zupełnie nie widać tej urody, dopiero światło...
- A to jest mój najpiękniejszy - przerwał i zaprezentował bryłę kształtu walca, wielkości mniej więcej musztardówki, zupełnie czarną. - Wygląda jak węgiel, prawda? A niech pan zobaczy w świetle, trzeba wziąć w dłonie...
Pan Roman objął walec i przysunął do samej żarówki, pchając ręce i głowę pod abażur.
- Nie do wiary...! - wykrzyknął zaskoczony.
Dzieci wydarły mu czarny walec z rąk. Omal nie zrzuciły abażura. Widok zaparł im dech w piersiach.
Z czarnego wnętrza bił blask ciemnej, gorącej purpury. Lśniąca czerwień wyglądała 
jak ogień. Nie było widać żadnej skazy, żadnej innej barwy, tylko ten purpurowy, 
gorejący płomień...
- I oni chcą, żebym ja to sprzedawał - powiedział gospodarz tonem ciężkiej pretensji, urazy i rozgoryczenia.
- Ale skąd sprzedawał! - zaprotestował gwałtownie pan Chabrowicz. - To się powinno oszlifować, wypolerować... Pan sam szlifuje?
- Nie. Oddajemy do szlifowania. Bywał tu taki...
- Proszę pana, a skąd to się bierze? - spytała nieopisanie przejęta, zachwycona Janeczka. 
- Skąd ten bursztyn jest?
- Z morza. Morze wyrzuca.
- Teraz? - zainteresował się zachłannie Pawełek.
- E, nie. Teraz nie. W zimie, na jesieni, na wiosnę... Po dużych sztormach, i to nie zawsze. Zależy, jaki wiatr, jaki prąd... Teraz to już w ogóle nasz bursztyn się kończy, Port Północny załatwił sprawę.
- Jak to? - zaniepokoił się pan Chabrowicz. - Co ma do rzeczy Port Północny?
- Panie, żeby pan wiedział, jakie tam złoża bursztynu zabetonowali! To już przepadło 
na wieki. W czasie wierceń leciały bursztyny jak pięść, trzeba to było przedtem wybrać, a potem betonować. To i nie, zmarnowali wszystko! Coraz mniej tego bursztynu.
- I jak to morze wyrzuca, to to się tak zbiera na brzegu? - przerwała znów Janeczka.
- No... zbiera jak zbiera... Trochę się zbiera, te małe, ale większe trzeba łowić.
- Jak łowić?
- Siatkami. Wchodzi się do wody w takich gumowych spodniach na szelkach i wygarnia się siatką. Nieprosta sprawa, bo i ciężko, i jakby fala zalała, łatwo się utopić. Ale jak złoże ruszy, jak bursztyn podejdzie...
Młodą, wesołą twarz gospodarza opromienił nagle natchniony blask. Patrząc na niego, pan Chabrowicz pomyślał, że musi to być coś w rodzaju gorączki łowieckiej. Upolować wspaniałą zdobycz, rzucić się na łup... Kto by potem sprzedawał takie trofea! Chyba jakiś nieczuły półgłówek!
Gospodarz .wyczuł w panu Romanie pokrewną duszę. Znów sięgnął do pudła, przegarnął bryły.
- A tu mam takie z muchami, o! Jeden jest z trawką...
Wszyscy już się nauczyli oglądać bursztyn, cztery pary rąk operowały pod lampą. Pokazywali sobie wzajemnie jakieś żyjątka, muszki, czy może inne owady, kawałki trawek 
i patyków, zastygłe w złocistym wnętrzu, nie zawsze dobrze widoczne. Gospodarz wyjaśniał, 
że dopiero po oszlifowaniu taka zawartość bursztynu staje się wyraźna. Janeczka uparcie trzymała się tematu wyławiania. Pawełka zaciekawiły sposoby stosowane przez szlifierzy, 
pan Chabrowicz zaczął sobie przypominać, że teoretycznie wie bardzo dużo, bo już kiedyś 
o tym słyszał...
Tak byli zajęci, że nie usłyszeli, jak za ich plecami otworzyły się drzwi.
- Jonatan...! - rozległ się pełen oburzenia okrzyk gospodyni.
Grom z jasnego nieba nie zrobiłby większego wrażenia. Gospodarzowi wyleciała z rąk latarka elektryczna, którą podświetlał kawałek bursztynu z pajączkiem. Zerwał się z krzesła, usiłując równocześnie zetrzeć z obicia ślady ryby i ukryć pudło. Pan Chabrowicz przeraził się śmiertelnie i próbował zasłonić sobą lampę. Gospodyni z naganą i wyrzutem pokiwała głową.
- Co, Wandziu... - zaczął się jąkać jej mąż. - Zaraz idę... Co się stało...
- Stało! - prychnęła gniewnie pani Wanda. - Tatuś tam sam oprawia ryby, ja nadążyć 
nie mogę, a ty co...?!
Pan Jonatan łypnął okiem i już otworzył usta, żeby zwalić winę na gości, którzy zawracają mu głowę, ale w ostatniej chwili powstrzymał się. Uświadomił sobie, że będzie to chyba trochę zbyt nieuprzejme. Pan Chabrowicz czym prędzej przyszedł mu z pomocą:
- To my tak zajmujemy pani męża. Bardzo przepraszam. To znaczy, dzieci... Wzrok jego nagle padł na Chabra.
- To znaczy pies... Taka pogoda, pies wyjść nie chce. I dlatego tu siedzimy...
Pani Wanda dziwnie jakoś popatrzyła na niego, a potem na psa, który swoimi kaprysami dezorganizował całą robotę w domu. Potem spojrzała w okno, za którym deszcz już dawno przestał padać, i politowaniem pokiwała głową.
- Niech tylko mój mąż dorwie się do kawałka bursztynu! - mruknęła. - Nie wiem, chyba zacznę to przed nim zamykać na klucz...
- No i wszystko na nic, moja żona zgadła - westchnął pan Jonatan. - Niepotrzebnie pan oczerniał psa. Idę już, idę! Tylko schowam te kawałki...
- Tatusiu, co to znaczy, że złoże ruszy? - spytała Janeczka, wchodząc po schodach 
na górę.
- Nie mówcie mamusi, że ja się tam naraziłem - odparł pośpiesznie pan Chabrowicz. 
- Jakie złoże?
- No, to co pan Jonatan mówi. Że jak złoże ruszy i bursztyn podejdzie...
- A, to! Wiecie chyba, co to jest bursztyn?
- Wiemy. Ta żywica, co kapała z drzew sto milionów lat temu i potem skamieniała.
- No właśnie. W różnych miejscach kapała i spływała, tu więcej, tam mniej, niekiedy było jej mnóstwo i tworzyły się całe złoża. Teraz to się znajduje głęboko pod dnem morza, 
takie skamieniałe warstwy i bryły. Żeby to się mogło wydostać na powierzchnię, musi zaistnieć ruch wody, taki silny, żeby poruszyło się i dno. Po jakimś czasie ruszy się i złoże bursztynu, szczególnie jeżeli coś mu pomoże.
- Co pomoże?
- Czy ja wiem... Jakiś zatopiony wrak, jakieś pnie, może kamienie...
- Bomby głębinowe - zaproponował Pawełek.
- Owszem. Bomby, wybuchy... Wiercenia, takie jak przy Porcie Północnym, 
pogłębianie dna...
Janeczka zastanawiała się przez chwilę.
- I tak się czeka, aż ono się ruszy? - spytała z lekką dezaprobatą.
- Oczywiście, że się czeka, a co można innego zrobić?
- No, jak to... Zepchnąć te bomby albo wybuchy. I już!
- Gdzie zepchnąć?
- Tam, gdzie jest to złoże do ruszenia.
- Ha, gdyby ktokolwiek wiedział, gdzie ono jest...!
- Jak to? - zdziwił się Pawełek. - To nie wiadomo?
- Oczywiście, że nie wiadomo. Wiadomo mniej więcej, na jakiej głębokości i ogólnie, 
na jakich terenach. Wiadomo, że od Królewca do Świnoujścia. Ale nawet nie wiadomo, w jakich odległościach od brzegu. To nie jest ciągły pas, bursztyn nie leży wszędzie. Wrzucisz bomby, ogłuszysz ryby, narobisz szkody i na złoże akurat nie trafisz. I co? Lepiej zostawić tę sprawę morzu, ono załatwia to znacznie zgrabniej niż ludzie.
- Nie, to nie - zgodził się Pawełek. - To teraz powiedz, jak się to szlifuje, że z takiego chropowatego robi się takie wyglansowane.
Aż do końca obiadu pan Chabrowicz przypominał sobie z wysiłkiem wszystko, 
co kiedykolwiek słyszał o obróbce bursztynu. Janeczka i Pawełek byli bezlitośni. Pawełek usiłował za jednym zamachem zdobyć całą wiedzę o nowoczesnych, elektrycznych szlifierkach 
i wiertarkach, Janeczce najbardziej przypadły do gustu stare metody, takie, jakimi posługiwała się ludność przed wiekami. Wyobrażała sobie brodatego prarzemieślnika, który w kurnej chacie kamieniem zdziera pierwszą, porowatą warstwę z bursztynowej bryły, potem ją poleruje 
i wygładza, pocierając o skórę, wełnę i płótno. Co do tych ostatnich materiałów, pan Chabrowicz nieco się wahał.
- O ile sobie przypominam, to najlepsza jest podobno bawełna - rzekł niepewnie. 
- Zdaje się, że pocieranie o bawełnianą tkaninę już po miesiącu daje idealnie wypolerowaną powierzchnię.
- Po czym? - spytała Janeczka z oburzeniem.
- Po miesiącu. A coś ty myślała?

- Słuchaj no, mam nadzieję, że ten nasz gospodarz nie obdarował ich jakimiś bursztynami w surowym stanie? - powiedziała z niepokojem do męża pani Krystyna, kiedy dzieci po obiedzie wyszły z domu. - Mają flanelowe piżamy. Z bawełny. Wolałabym nie widzieć ich w strzępach przynajmniej przed końcem wakacji.
- Nie - odparł pan Chabrowicz uspokajająco. - Nie ma obawy. Myślę, że równie dobrze 
ty mogłabyś obdarować kogoś własnymi dziećmi...
W tym samym momencie na podwórzu Pawełek gwałtownie pociągnął siostrę 
i uskoczył za szopę.
- Ty, dajemy nogę! - zawołał ostrzegawczo. - Idzie Mizia!
Janeczka wyjrzała w kierunku drogi.
- Rzeczywiście, dopiero teraz wracają ze swojego obiadu...
- Nawet się dziwiłem, że jej nie ma, ale wolałem nie pytać. Ciekawe, gdzie 
się podziewały.
Janeczka wzruszyła ramionami i zgadła od razu.
- Jak to, gdzie - rzekła wzgardliwie. - Głowę daję, że siedziały gdzieś tam i czekały, 
aż deszcz przestanie padać. To całe pokropywanie to dla nich musiała być straszna ulewa!
- Możliwe. Wiesz, sam już nie wiem... Może byłoby dobrze, żeby tak codziennie padało...? Chociaż nie, bo jeszcze wcale nie wyjdą!
Mizia i jej matka weszły do domu.
- Nawiewamy! - zdecydowała Janeczka. - Prędzej, bo wyjrzą oknem i mogą 
nas zobaczyć!
- Przynajmniej mamy dość czasu, żeby sobie znaleźć naprawdę dobre miejsce do tego czatowania! - sapnął z zadowoleniem Pawełek już w biegu.
- Chaber, do lasu!
Znalezienie odpowiedniego miejsca do zaczajenia się na dziki wcale nie było takie proste. W pierwszej fazie poszukiwań Janeczka i Pawełek zaczęli przymierzać się do trzcin, zapomniawszy zupełnie, że jest to teren nie dla nich, lecz dla dzików. Opamiętali się, kiedy nogi ugrzęzły im w bagnistym gruncie bez mała po kolana, a wokół głów zaczęły krążyć całe chmary spłoszonych komarów. Wyleźli z bagna i zdecydowali się na nieco suchsze miejsce opodal, 
pod gęstym krzakiem głogu.

Zmrok już zapadał, kiedy ulokowali się ostatecznie. Ciemne chmury zasłaniały niebo, znów zaczęła się jakby lekka mżawka. Rodzeństwo tkwiło nieruchomo pod niskimi gałęziami, 
od czasu do czasu tylko bezszelestnie opędzając się od komarów. Chaber leżał obok, skupiony, czujny, pełen oczekiwania. Przed nimi ciągnęła się w poprzek piaszczysta droga, zupełnie pusta, za nią wchodził na zbocze las. Przynęta w postaci trzech kawałków chleba spoczywała kilka metrów dalej, na skraju trzcin, w miejscu doskonale widocznym, dziki powinny wyjść z lasu, przejść przez drogę i tam właśnie zacząć żerować.
- Trzeba było jeszcze włożyć rękawiczki - wyszeptała cichutko Janeczka, gniotąc łokciem komara na dłoni.
- I szklaną banię na głowę - mruknął równie cicho Pawełek. - Włażą do nosa... Cicho!
- Słyszysz coś?
- Jakiś samochód jedzie...
Czekali w milczeniu. Od strony osady powoli nadjechał osobowy samochód 
na postojowych światłach. Cicho mruczał silnikiem i kołysał się na wybojach. Przejechał obok nich, oddalił się o kilkanaście metrów, przyhamował i zaczął skręcać. Po paru manewrach 
do przodu i do tyłu udało mu się zawrócić.
- Czego on się tu pęta? - syknął gniewnie Pawełek. - Wypłoszy dziki! Nie przyjdą...
- Może odjedzie... - szepnęła Janeczka i z nadzieją.
Samochód znów przejechał obok nich, tym razem w przeciwną stronę, zwolnił, zjechał 
z drogi i zatrzymał się na skraju lasu, zaledwie parę metrów dalej. Zgasił światła, pomruk silnika umilkł. W zapadającym zmroku widzieli jeszcze nieźle tył pojazdu, z którego na razie nikt 
nie wysiadał. Przyglądali mu się wrogo, pełni urazy i rozgoryczenia, bo kręcić się i zatrzymywać akurat tutaj, w najlepszym miejscu dla dzików, to była zwyczajna złośliwość.
Wpatrzony z niechęcią w nieruchomy tył samochodu Pawełek zamrugał nagle oczami 
i mimo woli trącił siostrę łokciem. Janeczka syknęła niecierpliwie, bo wpatrywała się akurat 
w to samo miejsce. Nie mrugała oczami, wytężyła wzrok i wstrzymała dech.
Z samochodu wysiadł kierowca, przeszedł do i obejrzał swoją tabliczkę z numerem rejestracyjnym. Wrócił do kierownicy i sięgnął ręką do środka...
Pawełek wydał z siebie ciche pufnięcie. Tablica rejestracyjna samochodu wykonała błyskawiczny obrót. Kierowca znów wyszedł ją obejrzeć, znów wrócił, wsiadł i ulokował się 
za kierownicą. Siedział nieruchomo i nic nie robił.
- Widziałaś? - szepnął po chwili bezgranicznie przejęty Pawełek.
- Przecież nie jestem ślepa - odszepnęła niecierpliwie Janeczka. - Trzeba zapamiętać numer.
- Trochę źle widać. Chyba tam jest... Dwie piątki chyba, nie?
- Ten od drugiej strony był inny...
- Rany, jak na filmie...
Dziki chwilowo wyleciały im z głowy, niezwykła scena zaprzątnęła całą uwagę. Samochód z obracającym się numerem rejestracyjnym, to było coś prą wie nie z tego świata. Janeczkę z emocji zaczęły piec uszy.
- Zapisz na ziemi, bo nie zapamiętamy - wyszeptała.
- Kiedy źle widać! Czekaj, podkradnę się bliżej.
- To nie drogą! Zobaczy cię! Obejdź dalej tyłu, przeleż i podkradnij się lasem!
Pawełek bez namysłu zaczął się odczołgiwać tyłowi, kryjąc się w głębokim cieniu krzaków. Janeczka po chwili straciła go z oczu. Miała nadzieję, siedzący w samochodzie kierowca, niewątpliwie jakiś zbrodniczy typ, również nie dostrzeże w mroku nikłego ruchu daleko za swoimi plecami.
Minęły całe wieki, mrok zgęstniał, Pawełek przepadł. Leżący obok swojej pani Chaber poruszył się nagle, powęszył i stanął na nogi. Janeczka objęła psa za szyję.
- Cicho, Chaber, dobry piesek, stój. Nie chodź tam. Tu, czekaj...
Chaber ciągle węszył gdzieś w kierunku zbocz za samochodem. Na zboczu coś 
się poruszyło. Janeczce serce zaczęło bić w gardle, zdławiła ją myśl, to Pawełek taki nieostrożny, złazi wprost na samochód...
To nie był Pawełek. Jakiś człowiek ześlizgnął się z porośniętej lasem stromizny, mignął między drzewami. Kierowca otworzył drzwiczki samochodu. Ów człowiek wychodzący z lasu trzymał coś w ręce, wrzucił to do środka, wsiadł szybko i w tym momencie tablica rejestracyjna znów mignęła. Równocześnie samochód zamruczał silnikiem, zapalił światła pozycyjne 
i odjechał.
W minutę później na drodze pojawił się brudny i mokry Pawełek.
- Ty, gdzie jesteś? - zawołał szeptem. Janeczka puściła Chabra i wylazła z czerni 
pod krzakiem.
- No i co...?
- Byłem tuż obok niego! Wcale mnie nie widział! Zapisałem oba numery, z jednej strony 
i z drugiej. Ten drugi numer wcale nie jest nasz, to zagraniczny! Półgłówek, oświetlił go, widziałaś?
Janeczka kiwnęła głową, zapominając, że w ciemnościach jej gesty przestały już 
być widoczne.
- Co on niósł? - spytała zachłannie. - Ten z lasu.
- Saperkę chyba. Wyglądało na łopatę. Kopał pewnie.
- Musimy sprawdzić. Umrę, jeśli się nie dowiem!
- Ciemno...
- Ale do jutra nie można czekać, deszcz pada, Chaber jutro nie wywęszy! Mamy latarkę! Gdzie zapisałeś?
- Na ziemi. Czekaj, które to drzewo...?
- Chaber...
- Nie, Chaber zadepcze! Nie wymagaj od psa, żeby nie chodził po ziemi!
Odszukanie drzewa, za którym krył się Pawełek, zajęło nieco czasu. Na szczęście teren poszukiwań ograniczony do zaledwie czterech drzew. Powstrzymując zdenerwowanego Chabra 
i świecąc latarką, odnaleźli miejsce, gdzie Pawełek usunął darń ziemi pod nią pozostawił 
swoje zapiski.
- No i co teraz? - powiedział z powątpiewa-i, oglądając własne, niewyraźne gryzmoły, bardziej przypominające drapanie pazurami niż cyfry. Zabierzemy ze sobą ten kawałek gruntu?
- Nauczymy się na pamięć - odparła stanowczo Janeczka. - Trudno, nic nie poradzimy, 
ty jeden, ja drugi. Co to jest, to coś, czwórka, czy siódemka?
- Czwórka. A to na końcu to miało być pięć. Czekaj, bo nie wiem, co mi tu wyszło. 
Chyba osiem...
- Teraz możemy puścić Chabra - zawyrokowała Janeczka, kiedy już wzajemnie przeegzaminowali się, zamazali notatki i dla pewności przykryli je darnią. - Nic nie widać, 
ale zawsze coś zobaczymy. Chaber, szukaj!
Chaber bez namysłu szurnął w las i znikł w ciemności. Potykając się na nierównościach, wpadając na krzaki, wymacując drogę rękami, wdrapywali się za nim po zboczu. Mokre gałęzie uderzały w twarze, jakieś kolczaste pędy szarpały odzież. Pnie drzew majaczyły niewyraźnie dopiero z bliska, terenu pod nogami nie udawało się już rozróżnić.
- Musimy na niego zaczekać! - wysapała niespokojnie Janeczka. - Wcale nie wiem, 
czy dobrze idziemy. Nic nie widzę. Gdzie jesteś?
- Tutaj - odezwał się Pawełek nieco wyżej, przed nią. - Mokro okropnie. Chaber 
zaraz wróci.
Chaber rzeczywiście pojawił się po chwili przed nimi. Bardziej wyczuli go, niż zobaczyli. Znalazłszy swych państwa, szybko zawrócił i poprowadził dalej. Państwo leźli za nim jak muchy w smole. Zniecierpliwiony, zawrócił ponownie, zaskomlał cichutko i znów pomknął ku górze.
Sapiąc wśród skomplikowanych wysiłków, Janeczka i Pawełek pokonali wreszcie zbocze i znaleźli się na terenie prawie płaskim. Pies kręcił się przed nimi. Rozsuwając gałęzie i macając nogami grunt, posuwali się dalej, jeszcze kilkanaście metrów. Pawełek wpadł w jakiś dół, uderzył się w kolano.
- Kurczę felek! - syknął. - Tu są jakieś wykopy! Ty, zaświecę latarką!
- Zaświeć - przyzwoliła Janeczka. - Ale na krótko...
Pawełek pstryknął reflektorkiem. Krąg światła wyłowił z mroku mokre zarośla, 
dół i przekrzywioną w nim prostokątną, betonową płytę...
- Cmentarz... - wyszeptała Janeczka i krótki, zimny dreszcz przeleciał jej po plecach.
- Cmentarz - przyświadczył trochę niespokojnie Pawełek. - Wleźliśmy od drugiej strony, wcale nie wiedziałem, że to tu... Gdzie Chaber?
- Chaber! - zawołała Janeczka półgłosem. - Piesku...
Chaber natychmiast pojawił się w kręgu światła. Całym zachowaniem wskazywał, 
że należy iść dalej, popędzał, niecierpliwił się, odbiegał, zatrzymywał się i oglądał. Jego widok napawał otuchą, najwyraźniej w świecie fakt pobytu nocą na ponurym cmentarzu nie robił na nim najmniejszego wrażenia. Dążył do tego, co wydawało mu się ważne, tak samo jak w słoneczny dzień na ukwieconej łące.
Pawełek nie gasił już latarki, ruszyli za psem nieco szybciej, usiłując omijać wzrokiem wyłaniające się z mroku zrujnowane nagrobki. Mimo pociechy w postaci Chabra trzeba było zmobilizować całą siłę ducha, żeby nie zrezygnować z poznawczej wyprawy i zwyczajnie 
nie uciec.
Pies doprowadził wreszcie do celu. Siąpiący deszczyk nie zdołał usunąć śladów woni, która go wiodła. Najpierw w zwykły sobie sposób wystawił zwierzynę, potem obejrzał się, upewnił, że państwo są tuż za nim, podbiegł kilka kroków i usiadł. Pawełek zatoczył krąg światłem reflektora.
- No tak - powiedział po chwili milczenia tonem satysfakcji. - To już coś wiemy...
Pies siedział obok grobu, najwidoczniej świeżo rozkopanego. Odsunięta płyta leżała 
na mokrej trawie, przygniatając gałązki dzikiego bzu. Ziemia rozsypana była dookoła, na dnie głębokiego dołu poniewierały się kawałki szkieletu.
- Wiemy, po co mu była łopata - przyświadczyła Janeczka, całkowicie odzyskując panowanie nad sobą. Kwestia rozwikłania zagadki była dla niej znacznie ważniejsza niż wszelkie trumny, groby i szkielety na wszystkich cmentarzach świata nawet o północy. - Ale nie wiemy, dlaczego on to rozkopuje. Przecież mu chyba nie chodzi o zastawianie pułapek, nie?
Pawełek uważnie obejrzał dół.
- Jako pułapka byłoby niezłe. Gdyby ktoś leciał biegiem, mur-beton załatwiony, ręce 
i nogi pewne. Ale ja bym nie liczył tutaj na latanie biegiem i to jeszcze po ciemku...
- Pewnie, że nie. Ja myślę, że on czegoś szuka.
- Nawet wiem, czego.
- No...?
Pawełek ze zmarszczonymi brwiami rozmyślał jeszcze przez chwilę.
- To jest hiena cmentarna - rzekł zdecydowanie. - Czytałem, że tacy różni rozkopywali groby, żeby kraść obrączki, pierścionki, złote krzyżyki i inne takie. Rozkopuje i szuka.
Janeczka jakiś czas kręciła głową, spoglądając to na grób, to na brata i zastanawiając się intensywnie. Wyjaśnienie Pawełka nie przypadło jej do gustu.
- Nie - rzekła wreszcie. - To nie tak...
- A jak?
- No bo zobacz... Akurat tutaj? Pierścionki, obrączki i złote krzyże. Powinien szukać 
w takich bogatych grobowcach. No, książęcych. A tutaj były groby ubogich ludzi...
- Skąd wiesz?
- Z geografii. Tu nic nie ma. Tu była wieś rybacka. Połowy ryb i gospodarka leśna, 
tak było. I bursztyn. Ludność miejscowa zajmowała się zbieraniem bursztynu, ale od tego bogacił się Gdańsk, miasto handlowe, położone na zachód...
Urwała, z pewnym wysiłkiem opanowując odruchową chęć wygłoszenia całej, kompletnej odpowiedzi na pytanie o bogactwa tego regionu kraju. Nie chodziło teraz o piątkę 
z geografii, tylko o rozwikłanie intrygującej tajemnicy. Pawełek rozważał jej słowa.
- Możliwe, jeżeli rybacy i ubodzy... Może być, że nie pchali sobie do grobów tych złotych pierścieni... W takim razie, czego on szuka?
- Nie wiem...
Na Pawełka spłynęło nagle natchnienie.
- Wiem! Coś z wojny!
- Co z wojny?
- Ci Niemcy tu siedzieli, mówiłem ci przecież! Nie mieli się gdzie podziać, tu woda i tam woda i dookoła wojska radzieckie! Musieli mieć sztab i w tym sztabie rozmaite dokumenty. Takie dokumenty z wojny to potwornie ważna rzecz. Nie mogą wpaść w ręce wroga. Pewnie 
je gdzieś ukryli, żeby potem odzyskać i ten jakiś teraz szuka tych dokumentów. Myśli, że może 
w grobie...
- Dlaczego myśli, że akurat w grobie?
- Nie wiem, dlaczego myśli, coś musi myśleć, co? Gdzie ma szukać? W okopach?
- A gdzie siedział sztab? Przecież chyba też w okopie?
- No pewnie, że nie na drzewie! W okopie, tylko czy wiadomo, w którym? Tych okopów tu zatrzęsienie, wszystkich przekopać nie da rady! A ten, co chował, też musiał chyba 
coś myśleć... Zobaczył cmentarz... Ja bym schował w grobie na cmentarzu.
- W każdym razie tych grobów jest mniej niż okopów - zauważyła rozsądnie Janeczka. 
- Możliwe, że najpierw chce przeszukać wszystkie groby, a potem się weźmie za okopy... Czekaj. Chaber coś mówi. Zastanowimy się w domu, to jest poważna sprawa. Teraz Chaber...
Chaber był zdania, że miejsce, do którego doprowadził, zostało już dokładnie zbadane 
i obejrzane. Teraz należało prowadzić dalej. Podniósł się, obiegł dookoła rozkopany grób 
i z nosem przy ziemi ruszył po tropie. Odbiegł kawałek, obejrzał się, wrócił, pokręcił się nerwowo i znów odbiegł. Znów się obejrzał i przysiadając na tylnych łapach, niecierpliwie czekał, żeby państwo wreszcie ruszyli się i poszli za nim.
- Nie ma rady - westchnął z rezygnacją Pawełek. - Ciemno, mokro, późno potwornie, 
ale przez ten deszcz on jutro już nic nie wywęszy. Musimy lecieć dalej...

Kiedy za prowadzącym psem dotarli do znajomego campingu, czuli się jak po przeprawie przez dziewiczą dżunglę w czasie pory deszczowej. Chaber nie miał cienia litości. Prowadził go znakomity węch, nie musiał nawet bez przerwy iść po śladach. Przesadzał doły, skracał sobie drogę, bezbłędnie trafiając zawsze na właściwy trop. Wychowany był na psa myśliwskiego 
i odznaczał się wyjątkowymi zdolnościami, które w obcowaniu z Janeczka i Pawełkiem nie tylko nie uległy przytępieniu, ale wręcz miały szansę wielkiego rozwoju. Wymagania, jakiej stawiali mu jego państwo, zmuszały psa do ustawicznego doskonalenia wrodzonych talentów.
Ujrzawszy przed sobą znajomy teren campingu, zziajany, zgrzany, mokry i podrapany Pawełek zgasił latarkę. Z okien kilku domków przebłyskiwało światło, nad pawilonikiem handlowym paliła się latarnia. Coś było widać. Po leśnych ciemnościach nawet mizerne światełka robiły wrażenie wspaniałej jasności.
Chaber bez chwili namysłu poszedł pod drzwi jednego z domków, powęszył pod nimi, cofnął się i wystawił zwierzynę. Następnie obejrzał się na swych państwa i usiadł, 
pełen spokojnej dumy.
- Z tego wynika, że ich było dwóch - stwierdził Pawełek nieco zdyszanym głosem, zatrzymując się na skraju cienia. - Jeden poleciał z łopatą do samochodu, a drugi przylazł tutaj 
i siedzi w domku. Chyba, że ja nie rozumiem, co ten pies mówi.
- Bardzo dobrze rozumiesz - pochwaliła Janeczka, wygrzebując z włosów liczne zaplątane w nie patyki. - Musiało być dwóch, jeden by nie dał rady. A ten kierowca nawet się nie ruszył.
- Światło się tam pali. Czekaj, zajrzę...
Podkradłszy się pod okno domku, Pawełek ostrożnie zajrzał do środka. Zasłonka nie była całkowicie zaciągnięta, oświetlone wnętrze obejrzał sobie bez trudu. Wrócił do siostry 
wielce wzburzony.
- Spróbuj zgadnąć, kto tam jest - zaproponował złowieszczym tonem.
Janeczka umiała myśleć. Spojrzała na psa, na brata, na domek i znów na psa.
- Rudy Sprężynowiec - rzekła zimno. W oku Pawełka błysnęło coś w rodzaju podziwu. Stanowczo miał siostrę całkiem niegłupią.
- Zgadza się. Rudy Sprężynowiec, jak byk. Siedzi i coś czyta. Sam.
- Co czyta?
- Nie wiem.
- Ty głupi! W tej chwili idź i podejrzyj! Może to są te grobowe dokumenty!
W mgnieniu oka Pawełek był pod oświetlonym oknem. Wrócił prawie równie szybko.
- Odpada. Zwyczajna książka. Całkiem nowa i wcale nie zniszczona. Nawet mu się trudno otwiera. Niemożliwe, żeby tego z grobu nikt nigdy przedtem nie czytał.
Uspokojona Janeczka kiwnęła głową.
- Chaber od razu mówił, że to on. Rozpoznał go na plaży.
- Musiał go wywęszyć na cmentarzu już wtedy, jak tam byliśmy za pierwszym razem.
Stali jeszcze przez chwilę i odpoczywali po wysiłkach. Janeczka czuła błogie zadowolenie. Mały kawałeczek zagadki został wyjaśniony, dowiedzieli się czegoś nowego. Rudy Sprężynowiec, zdemaskowany przez Chabra, udawał tylko chichoczącego na plaży turystę. Naprawdę znajdował się tu po to, żeby rozkopywać groby na cmentarzu w towarzystwie jakiegoś wspólnika. Nawet dwóch wspólników. Kierowca samochodu o podwójnym, obracanym numerze niewątpliwie również należał do szajki.
- Wracamy? - spytał Pawełek.
- Możemy. Jutro obejrzymy wszystko jeszcze raz. Ale ja bym już teraz wracała drogą.
- No pewnie, że drogą. Nosem mi już wyszły te czarne wertepy. A tych dzików tośmy się naoglądali, że hej!
Janeczka westchnęła ciężko i ruszyła w kierunku domu.

W domu panowała atmosfera uczuć wzajemnie ze sobą kontrastujących. Pani Krystyna denerwowała się nieobecnością dzieci wręcz do szaleństwa, pan Roman był granitowo spokojny.
- Zabłądzić, nie zabłądzą, nie ma mowy - twierdził. - Mają psa. A gdyby im się coś stało, możesz być pewna, że Chaber już dawno by o tym powiedział. Skoro go nie ma, znaczy, 
że wszystko w porządku.
- Nic nie jest w porządku! Deszcz pada! Zaziębią się! Nie jedli kolacji!
- Wrócą i zjedzą. Dasz im aspirynę. Nie ma powodu do obaw.
- Boże jedyny, czasem wydaje mi się, że wolałabym mieć mniej przedsiębiorcze dzieci...
Kiedy poprzedzane przez nadzwyczajnie uszczęśliwionego psa rodzeństwo dotarło 
w galopie do domu, pani Krystyna czekała przy furtce. Deszcz przestał padać, chmury na niebie rzedły i zaczynały się rozpraszać. Latarnia po drugiej stronie drogi świeciła jasno, z okien domu padał blask. Pani Krystyna na widok swoich dzieci wydała okrzyk zgrozy. Obydwoje wyglądali przerażająco, ziemia, gałęzie, błoto, igliwie i komary zostawiły na nich obfite ślady.
- Dzieci, na litość boską, co się z wami działo?! Gdzieście byli?!
Dzieci zakłopotały się nieco. Zafascynowani nowymi odkryciami, nie obmyślili sobie, 
co powiedzą w domu.
- Głodni jesteśmy okropnie - zakomunikował trochę niepewnie Pawełek, omijając pytanie.
- Zaraz dostaniecie kolację! I aspirynę! I od razu pod gorący prysznic! Zimno jest...
- Jakie zimno! Gorąco niemożliwie! Przeleć się tak za Chabrem po lesie, to zobaczysz, czy ci będzie zimno!
- A czy musieliście lecieć za Chabrem po lesie? Kto to w ogóle widział wracać o tej porze! Wpół do jedenastej! Gdzieście byli i co to ma znaczyć?
Janeczka pojęła, że matka nie ustąpi. Jakieś wyjaśnienie trzeba złożyć, nie obejdzie się bez tego. Całkowite łgarstwo nie wchodziło w rachubę, kłamać nie wolno, można najwyżej dyplomatycznie ominąć część prawdy. Błyskawicznie dokonała wyboru.
- Czatowaliśmy na dziki - wyznała ze skruchą. - Chcieliśmy je zobaczyć...
- Po nocy?!
- No, a kiedy? Przecież w nocy wychodzą na żer...
- Nie mogliście przynajmniej wybrać sobie ładniejszej pogody?!
- I co? - zainteresował się pan Chabrowicz. - Widzieliście je?
- Nie - odparła Janeczka z lekką urazą. - Wcale nie przyszły. Pogoda już jest ładniejsza, 
a w ogóle to nie mamy wyboru, bo ta Mizia nam okropnie przeszkadza. Ona jest do niczego...
Tym razem pani Krystyna ominęła temat.
- Możecie czatować wcześniej - powiedziała pośpiesznie. - Nawet w dzień. W nocy przecież nic nie widać.
- W dzień też nie widać - zauważył Pawełek, z zapałem zabierając się do kolacji. 
- Nie wiem, gdzie one siedzą takie pochowane...
- W chaszczach albo w bajorach - przypomniał pan Chabrowicz. - Mówiłem wam przecież. Trzeba podejść ostrożnie i bez hałasu, bo się spłoszą.
Pawełek łypnął okiem na ojca.
- Coś wiem o tym - mruknął. - Te bajora trudno dostępne.
- W każdym razie czatowanie w nocy jest niepotrzebne, one ruszają zaraz po zachodzie słońca.
A jeśli już w nocy, to przynajmniej przy księżycu. O, proszę! Księżyc już wyłazi, na jutro się wypogodzi...
- Tu macie aspirynę - przerwała pani Krystyna. - I witaminę C. Prawdę mówiąc, ja bym też chciała zobaczyć dziki na swobodzie...

W głębokim, posępnym, pełnym urazy milczeniu Janeczka i Pawełek, wpatrzeni w siatkę graniczną, siedzieli na mchu pod lasem, na samym skraju przejścia przez wydmy. Z łokciami opartymi na kolanach i brodami na dłoniach nie odrywali wzroku od wymarzonej, upragnionej rośliny. Przed nimi rósł młody, pojedynczy pęd dzikiej róży, wręcz idealnie nadający się 
do przesadzenia. Wyrastał samotnie wprost z mchu, nic dokoła nie przeszkadzało, z niczym nie był splątany, po prostu błagał, żeby go wykopać i przesadzić. Niestety, znajdował się nie po tej stronie siatki, a po tamtej...
- Ledwo dwa metry, wielkie mecyje - mruknął Pawełek. - Przeleźć pod spodem, cóż to jest, nawet się bardzo nie trzeba schylać.
- Przekraczanie granicy wzbronione - przypomniała bez przekonania Janeczka.
- Takie coś to się krótko wykopuje - zauważył po następnej chwili milczenia Pawełek. 
- Co to za przekraczanie, przekraczanie to na zawsze. A tu co, pięć minut...
Janeczka westchnęła.
- Z czystym sumieniem możemy przysiąc, że po naszej stronie nie ma ani jednego takiego małego kawałka. To jest siła wyższa i sytuacja przymusowa...
- Przez jeden głupi rybi łeb... - mruknął Pawełek z rozgoryczeniem.
- Trudno - ciągnęła Janeczka. - Musimy popełnić przestępstwo. Tylko niech nas nikt nie zobaczy, bo nie wiem, co będzie.
- Więzienie - stwierdził zimno Pawełek. - Za przekraczanie granicy pakuje się 
do więzienia, już się bez tego nie obejdzie.
Janeczka przez chwilę rozważała sprawę.
- Za takie krótkie przekraczanie może wystarczy dom poprawczy? Przecież wrócimy 
od razu i dobrowolnie. A tych mrówek tak zostawić nie możemy, żeby nie wiem co...
Dyskusja właściwie była bezprzedmiotowa, ponieważ decyzja została powzięta przed 
pół godziną. Tablice z orłem ostrzegały jednoznacznie, z drugiej jednakże strony zagrożone zniszczeniem mrówki wzywały pomocy. Odpowiedni pęd róży rósł tylko tu. Penetracji lasu dokonywali z pustymi rękami, Chaber został zatem pół godziny temu wysłany po łopatkę. Siedzieli na mchu i czekali na niego.
Nie byli obdarzeni ani psim węchem, ani psim instynktem. Nie mieli pojęcia o tym, 
że kilkanaście metrów wyżej, również na skraju przejścia, zatrzymała się za krzakiem jakaś ludzka postać. Postać, osłonięta zaroślami, tkwiła nieruchomo, a para nieżyczliwych oczu 
z uwagą obserwowała dwoje jasnowłosych, równie nieruchomych dzieci, uporczywie wpatrujących się w jakieś miejsce za siatką graniczną...

Daleko na plaży państwo Chabrowiczowie poderwali się z piasku, kiedy pomiędzy nich wpadł nagle rozpędzony pies.
- Coś się stało! - wyrwało się pani Krystynie.
Pies nie zwracał na nich uwagi. Obiegł grajdoł, powęszył, dopadł dużej, solidnej łopaty Pawełka i chwycił w zęby jej trzonek. Posunął się następnie ku łopatce Janeczki i również chwycił ją w zęby, ale wówczas wyleciała mu łopata Pawełka. Wypuścił łopatkę Janeczki i znów chwycił łopatkę Pawełka... Pan Chabrowicz z uwagą przyglądał się wysiłkom psa, bezskutecznie próbującego umieścić w pysku obie łopaty razem.
- Nic się nie stało - orzekł z niejaką ulgą. - Nasze dzieci zdecydowały się na prace wykopaliskowe gdzieś w oddaleniu i przysłały psa po narzędzia. Czekaj, oddaj to, pomogę ci...
Złożył razem łopaty i okręcił je w dwóch miejscach kawałkami sznurka. Chaber czekał niecierpliwie, patrząc mu na ręce. Chwycił cały pakunek w zęby i popędził skrajem plaży 
na wschód, aż spod łap tryskała mu woda i piasek.
- Ciekawe, skąd wiedział, że im chodzi właśnie o łopaty - powiedziała zdumiona pani Krystyna. - Jakim cudem mu wytłumaczyli?
Pan Roman rozejrzał się wokół.
- Żadna sztuka. Przytomnie nie zostawili tu nic swojego. Jedyne, co mógł znaleźć, 
to właśnie łopatki.

Janeczka i Pawełek dostrzegli psa już z daleka, kiedy wyskoczył na grzbiet pierwszej wydmy od strony morza. W pysku coś trzymał.
- Jest! - zawołała żywo Janeczka i zerwała się z mchu.
Postać za krzakami drgnęła i spojrzała w tym samym kierunku. Dostrzegła wyciągniętą sylwetkę psa, znikającego właśnie w dole, pomiędzy garbami terenu. W mgnieniu oka odwróciła się i odskoczyła w głąb lasu, oddalając się pośpiesznym krokiem. Janeczka i Pawełek, zajęci psem, nie zwrócili na to najmniejszej uwagi.
Przemknięcie pod siatką, okopanie róży, wydobycie potężnej pecyny ziemi, po której pozostał wielki dół, i powrót do własnego kraju rzeczywiście nie zajęły więcej niż pięć minut. Chaber, postawiony na straży, biegał wzdłuż siatki w obie strony. Przeskoczyli na drugą stronę przejścia i ukryli się w lesie. Spocony z wrażenia Pawełek ostrożnie wypuścił z rąk osypującą się bryłę z kiwającym się w niej długim, zielonym pędem.
- No! - sapnął. - Nie złapali... Tylko nie wiem, jak to się będzie niosło. Nie mamy żadnego koszyka, ani nic.
Janeczka nie mogła teraz rozstrzygać tej kwestii, zajęta była Chabrem, który zszedł 
z posterunku i usiłował o czymś poinformować wyraźnie zdenerwowany.
- Czekaj, Chaber coś mówi! On coś wykrył! Trzeba zobaczyć...
Pies skoczył pod górę i kilkanaście metrów dalej dopadł gęstego krzaka jałowca. Powęszył pod nim i ostro ruszył w las, oglądając się na swych państwa. Janeczka zatrzymała 
go okrzykiem.
- Tu coś było. Słuchaj, on mówi, że to ważne. Musimy sprawdzić!
Pawełek na czworakach uważnie badał teren pod jałowcem.
- Człowiek - zawyrokował posępnie, podnosząc się. - Patrz, widać buty. Stał tu i deptał.
- Podglądał nas chyba. Musiał tu być przed chwilą. Słuchaj, trzeba zobaczyć, kto to...
- No trzeba, no, ale jak... Chaber, czekaj! Tu czekaj, zaraz... Nie możemy lecieć za nim 
i zostawić róży, bo jeszcze nam kto ukradnie... A z tą pecyną ja się nie podejmuję!
- I jeszcze by jej mogło zaszkodzić - dodała z troską Janeczka. - Musimy się rozdzielić...
- Dobra, ja wezmę różę i będę szedł powoli do mrówek, a ty leć za nim.
- Czekaj, ale w co weźmiesz? Ziemia obleci i zostanie sam korzeń. I potem się 
nie przyjmie!
Pawełek rozejrzał się bezradnie dookoła, a potem spojrzał na siebie.
- W koszulę - zadecydował bez namysłu. - Zdejmę koszulę i owinę. Dużej różnicy już 
nie będzie, a ziemia się upierze. A ty weźmiesz łopaty.
Potężna bryła ziemi i mchu została elegancko opakowana w koszulę i owinięta sznurkiem zdjętym z łopatek. Pawełek ostrożnie dźwignął ją i ze stęknięciem poniósł w las drogą, pilnie dbając, żeby kiwający się pęd nie zaczepiał o gałęzie. Janeczka ruszyła za Chabrem.

Kiedy znów odnalazła brata, odpoczywającego już w pobliżu mrowiska, była pełna niepokoju i najczarniejszych przeczuć. Usiadła obok niego na zwalonym pniu, uspokajając zdyszany oddech.
- Chyba nie jest całkiem dobrze - oznajmiła i umilkła.
- No! - popędził ją Pawełek po chwili oczekiwania. - Co tam było?
Kiwając posępnie głową, Janeczka wyjaśniła, że Chaber poprowadził na ukos przez las 
na dół, w kierunku Zalewu, aż do drogi, która za campingiem przestawała istnieć. Zamieniała się w piaszczysto-błotniste wertepy i stawała całkowicie nieprzejezdna dla normalnych samochodów. Pokonać ją mogłyby ewentualnie tylko furmanki, traktory i czołgi. Chaber poszedł kawałek po wertepach, dotarł w pobliże campingu i do widzenia.
- Jak to? - zaniepokoił się Pawełek. - Znaczy, że co?
- No, cześć. Ten jakiś tam doszedł i koniec. Dalej go nie ma.
- Co to znaczy, nie ma? Wyleciał w powietrze, czy co?
- Nie, w powietrze to nie... Wyszło mi, że wsiadł do samochodu.
- Do jakiego samochodu?
- Nie wiem. Zwyczajnego. Ten samochód tam zawracał i zakopał się kompletnie, 
i odkopywali go, i podkładali deski. Deski leżały, takie porozpychane, widać było, że on po nich przejeżdżał. Ten jakiś tam się plątał, pewnie pchał samochód. Potem wsiadł do niego i odjechał. 
I ja uważam, że to był ten sam...
Pawełek od razu zrozumiał, co jego siostra miała na myśli.
- A jakie miał opony? - spytał bez nadziei na odpowiedź.
Janeczka jednakże udzieliła odpowiedzi.
- Trochę inne niż każdy fiat - oznajmiła z satysfakcją. - Tam stały fiaty, na campingu. Obejrzałam wszystkie. Miały takie, o...	l
Pawełek z wielką uwagą przyjrzał się nieforemnym kreskom, które Janeczka wyrysowała patykiem na kawałku ziemi pod nogami.
- A tamten miał takie...
Obok pojawiły się nieco inne kreski.
- Odcisnął się porządnie, bo tam było i błoto. Nauczyłam się na pamięć.
Pawełek energicznie podniósł się z pnia i chwycił w objęcia wypchaną różą koszulę.
- Idziemy! Posadzimy to i polecimy sprawdzić tam, gdzie stał tamten! Wczoraj było mokro, wjechał trochę do lasu, możliwe, że odcisnął te swoje opony...

Czarne przeczucia Janeczki okazały się słuszne i nabrały pewnej wyrazistości. 
Po pieczołowitym i troskliwym posadzeniu róży, przy pomocy Chabra bez trudu odnaleźli miejsce, gdzie poprzedniego wieczoru czekał pod lasem tajemniczy samochód z obracanym numerem. Na maleńkim kawałeczku twardej ziemi pomiędzy wystającymi korzeniami drzew widoczny był ślad protektorów, których jakoś nikt od wczoraj nie zamazał i nie zadeptał. Pawełek skoczył do domu po kawałek papieru i ołówek, przerysowali ślad, porównali z drugim, tym dzisiejszym, przy którym Chaber stracił trop. Oba ślady okazały się identyczne.
- No tak - rzekł Pawełek, ponuro kiwając głową. - Znaczy, faktycznie nie jest dobrze...
- Z tego wynika, że śledził nas grobowy poszukiwacz - powiedziała Janeczka 
w zamyśleniu. - Możliwe, że nas widział...
- Musiał przyleźć akurat wtedy, kiedy Chaber poleciał po łopaty. Głupotę zrobiliśmy. Trzeba było najpierw kazać mu sprawdzić, a dopiero potem pchać się pod siatkę. Dobrze jeszcze, że to nie był WOP...
- Czekaj, bo ja myślę. Mnie się wydaje, że on nikomu nie powie.
- Bo co?
- Bo jak on powie, to i my powiemy, że on grzebie na cmentarzu... Pawełek 
zastanawiał się.
- Dobra, ale czy on wie, że i my powiemy? Ja nie wiem, czy on wie, że my wiemy, że on grzebie! A powiedzieć mu, to w ogóle mowy nie ma, pozabija nas. Takich, którzy coś wiedzą, zawsze się zabija i zakopuje byle gdzie.
Tę ostatnią możliwość Janeczka przyjęła z zadziwiająco zimną krwią.
- To i tak już przepadło. On musi wiedzieć, bo inaczej po co by nas śledził? Będzie próbował nas pozabijać, ale nic z tego, Chaber dopilnuje. Nie możemy go tylko nigdzie odsyłać.
Głęboka wiara w nieograniczone możliwości psa sprawiła, że Pawełek od razu 
się uspokoił.
- Fajnie. Grunt, że nie będzie gadał.
- Ale to nie koniec - ciągnęła Janeczka złowieszczo. - Jest jeszcze gorzej...
- Co ty tu widzisz jeszcze gorszego?
- Możliwe, że znów popełnimy przestępstwo, bo musimy znaleźć jeszcze dwie róże. Trzeba posadzić z trzech stron, żeby wreszcie było zasłonięte, bo tak jak teraz, to wszyscy mają dostęp. Sam widziałeś. Zrujnowaliśmy im życie i nie ma rady, musimy uczciwie odpracować, 
a małe róże rosną tylko tam...
- O rany...! - jęknął Pawełek. - Jak uczciwie, to i kloce trzeba przytargać. Jakieś sękate. Zanim się te róże rozrosną...
- I musimy je chyba podlać...
Pawełek znów jęknął. Nagle poczuł, że te wakacje zapowiadają się potwornie pracowicie, jak żadne. Kopiąc w kierunku domu wielką szyszkę, wyliczył sobie w myśli: cała robota przy mrowisku, wyszukanie i transport jeszcze dwóch róż... Nie wiadomo, ile ta koszula wytrzyma... Budowa palisady z sękatych konarów, zbieranie i donoszenie mrówkom igieł sosnowych... Czatowanie na dziki, roznoszenie po lesie przynęty, śledztwo w kwestii cmentarza... Mieli obejrzeć teren za dnia, do tej pory nie zdążyli...
- A swoją drogą, ja bym chciał wiedzieć, kto to jest, ten cały szakal cmentarny - odezwał się z niechęcią. - Szuka, niech mu będzie, ale on szuka jakoś podejrzanie. Kto to właściwie jest?
- Nie wiem - odparła Janeczka. - Całkiem nie wiem. Ale musimy się dowiedzieć koniecznie, bo inaczej, jestem pewna, że umrę...

Pana Chabrowicza od dawna już nie dziwił żaden temat poruszany przez jego dzieci. 
Bez zaskoczenia przyjął w czasie obiadu nagłe zainteresowanie Pawełka tajnymi dokumentami 
z czasów ostatniej wojny.
- Oczywiście, że się szuka takich rzeczy - odpowiedział na pytanie. - Czasem się nawet znajduje.
- Kto szuka?
- Różnie. Przeważnie zajmują się tym wywiady. Każdy wywiad chce coś takiego uzyskać dla siebie...
- I szukają w tajemnicy?
- No, raczej tak. Nie lubią robić sensacji i budzić zbyt wielkiego zainteresowania. 
Pawełkowi ciągle coś nie pasowało.
- No dobrze, a jeżeli u nas na przykład wiadomo, że takie tajne dokumenty są... No, na przykład ... zamurowali je gdzieś... albo... No, zakopali. Albo co. I wiadomo, że tu, ale nie wiadomo dokładnie gdzie, na przykład... w której ścianie zamurowali. Albo w którym... znaczy, no... pod którym drzewem. To co?
- To szukają.
- Jak szukają?
- Jak to, jak szukają, zwyczajnie. Nie wiem, co masz na myśli?
- No, przychodzą w nocy... Skradają się między ludźmi, czy przebierają za coś, czy tam za kogoś, czy jak...?
- A po cóż się mają przebierać, czy skradać? Są przecież u siebie. Zwyczajnie przychodzą, sprawdzają, znajdują i zabierają. Albo nie znajdują...
- A ludzie?
- Co ludzie?
- No, ludzie, którzy tam siedzą. Albo mieszkają. Co im mówią?
- Że to niewypał - podsunęła Janeczka.
Pan Chabrowicz zakłopotał się nieco. Szczegóły pracy wywiadowczej nie były mu dokładnie znane, ale nie mógł przecież rozczarować i zawieść własnych dzieci. Postanowił skupić się, pomyśleć logicznie i stanąć na wysokości zadania.
- Chyba rzeczywiście powinni robić coś w tym rodzaju - przyznał niepewnie. - Co prawda takie historie zdarzają się niezmiernie rzadko, a wszystkie materiały z ostatniej wojny zostały 
już dawno poodnajdywane, ale gdyby istotnie wykryto, że coś tam jeszcze gdzieś jest, załatwiono by właśnie w taki sposób. To najprościej. Przeprosić grzecznie, wyjaśnić, że trzeba wydobyć jakiś przedmiot, zagrażający bezpieczeństwu, właśnie może niewypał, może pociski... Usunąć wszystkich i zrobić swoje. Ja bym tak postąpił. Pociski czy niewypały to nic nadzwyczajnego, wszyscy by szybko o tym zapomnieli...
- Poza tymi, którzy na tych pociskach parę lat siedzieli - mruknęła pani Krystyna.
- A co najważniejsze, byłaby to prawda - ciągnął pan Chabrowicz, czując, jak mu się nagle coraz więcej przypomina. - Wszelkie tajne, poukrywane materiały, dokumenty, 
czy fotografie prawie zawsze były zabezpieczane w ten sposób, że mogły wybuchnąć. Nawet musiały wybuchnąć, jeżeli poruszył je niefachowiec. Poruszył, wyjmował, czy próbował rozpakować... A zatem jasne, że ludzi ostrzeżono by przede wszystkim przed niebezpieczeństwem...
- I zrobiliby to jawnie, z milicją i z wojskiem? - upewnił się Pawełek.
- Możliwe, że nawet z saperami i strażą pożarną.
- To znaczy, że jeżeli ktoś by szukał nie jawnie, tylko po cichu, i ukrywał się... To znaczy, że co?
- Zazwyczaj oznacza to, że szuka nielegalnie. I na ogół to coś, czego szuka, chce sobie bezprawnie przywłaszczyć. Niekoniecznie muszą to być dokumenty. Tak przeważnie 
w życiu bywa...
- Słuchajcie, zróbcie to dla mnie i przerwijcie na chwilę tę opowieść szpiegowsko-kryminalną - poprosiła pani Krystyna. - Pobawcie się z Mizią chociaż do kolacji. Jej matka 
mi życie zatruwa, obiecałam w końcu, że na was wpłynę...
Odpowiedział jej najpierw zgodny, podwójny jęk, a potem pełne protestu milczenie. Przerwał je pan Chabrowicz.
- Ostatecznie moglibyście uszanować wymuszoną obietnicę własnej matki - zauważył 
z naganą.
- Jeszcze nam tylko tego brakowało... - mruknął pod nosem Pawełek.
- No dobrze - zgodziła się Janeczka z niechęcią i ociąganiem. - Ale jakby co...
- W porządku, będę wam dłużna - rzekła pośpiesznie pani Krystyna. - Możecie liczyć 
na moją wdzięczność! Mur-beton.

Mizia czekała już przed domem, bardzo zdenerwowana, bo kot zabrał jej piłeczkę. Odepchnął ją kawałek i czaił się obok. Mizia czyniła krok ku niemu i cofała się, nie próbując nawet wyciągnąć ręki tamtą stronę. Pawełek odturlał piłeczkę dalej, kot popędził za nią, Mizia kwiknęła i uskoczyła za węgieł.
Janeczka zeszła po schodkach z dużą puszką po konserwach, pełną wody.
- Idziemy podlewać kwiatki - zarządziła.
- Jakie kwiatki? - zainteresowała się Mizia.
- Leśne. Mają sucho.
- Ojej! Leśne kwiatki!
- A potem możemy iść na spacer do granicy - zaproponował Pawełek z nadzieją, że może uda im się nie zmarnować całego popołudnia. Mizia, ostatecznie, patrzeć nie przeszkadza, 
pod pozorem spaceru poszukają następnej róży...
- Ojej! - kwiknęła Mizia lękliwie. - Tam są komary.
Janeczka spojrzała przed siebie i nagle zatrzymała się na chodniczku, prowadzącym 
ku furtce.
- Rzeczywiście, tam są straszne komary - potwierdziła z przekonaniem. - Lepiej chodźmy w drugą stronę, do tamtego portu. Zobaczymy, jak przypływają łodzie z Zalewu.
Zaskoczony Pawełek wybałuszył oczy na siostrę. Janeczka ruchem głowy wskazała mu drogę, po której tam i z powrotem snuli się ludzie. Spojrzał na drogę i zrozumiał.
Rudy Sprężynowiec akurat mijał ich furtkę. Z założonymi na plecach rękami i beztroskim wyrazem twarzy maszerował w dół, w kierunku portu na Zalewie. Po chwili usunął się nieco 
na bok, bo z bramy przed garażem wyskoczył na motorze ich gospodarz, pan Jonatan, z rykiem silnika zakręcił i popędził również w dół, wzniecając tylnym kołem potężny tuman kurzu. 
Za motorem podskakiwał na dwóch kółkach przyczepiony do niego mały wózeczek, służący 
do przewozu skrzynek z rybami.
Janeczka wepchnęła Pawełkowi w ręce puszkę z wodą.
- Leć i podlej różę - szepnęła, wykorzystując: głuszący wszystko hałas silnika. - Ja z nią będę lazła powoli. Weź Chabra i wracaj zaraz!
- Ojej, gdzie Pawełek? - zaniepokoiła się Mizia. - On idzie do lasu? Sam?
- Nie sam. Z psem. Zaraz wrócą.
Niepokój Mizi był krótkotrwały.
- Tu jedna pani pokłóciła się strasznie z drugą panią - oznajmiła tajemniczo, ostrożnie omijając rozsypaną kupkę żużla. - Bo tamta pani weszła do łazienki, jak tam jeszcze zostało mydło tej pani. I tamta pani pytała| czy ta pani sobie myśli, że ona jej chce ukraść mydło, 
a ta pani powiedziała, że nikomu teraz nie można wierzyć, i pokłóciły się strasznie, i ta pani powiedziała, że jednej pani ukradli z samochodu złoty łańcuch, chociaż był zamknięty. To był przepiękny, długi, złoty łańcuch...
Janeczka słuchała opowieści Mizi jednym uchem. Ze znacznie większą uwagą śledziła wzrokiem oddalającą się, dość pękatą sylwetkę. Rudy Sprężynowiec skręcił z drogi i poszedł 
w stronę Zalewu na przełaj, przez las, szerokim łukiem omijając grupki turystów, którzy 
tu właśnie, obok altanki z barakiem, pożywiali się smażonymi rybami i kiełbaskami.
- I nie było jej tylko pół godziny - ciągnęła z przejęciem Mizia. - A jak wróciła 
do samochodu, to okno było otwarte. Takie wgniecione. I ukradli jej ten złoty łańcuch.
- Po co woziła w samochodzie złoty łańcuch? - zainteresowała się Janeczka.
- Żeby jej nie ukradli, jak gdzieś zostawi.
- To dlaczego nie zabrała go ze sobą, jak odchodziła na te pół godziny? Chodź tędy. 
Tu bliżej.
- Ojej! - kwiknęła niespokojnie Mizia. - Nie tędy! Tam są kury!
- No to co, że kury?
- Podziobią nas! 
Janeczka aż się zatrzymała.
- Czy ty masz zupełnie źle w głowie? - spytała surowo. - Czy ty naprawdę myślisz, 
że kury nie mają nic innego do roboty, tylko ciebie dziobać? Żebyś wiedziała, że one cię mają 
w nosie! Idziemy tędy i koniec!
Ruszyła energicznie na przełaj. Obrażona i zdenerwowana Mizia, chcąc nie chcąc, podążyła za nią, bo za nic w świecie nie zostałaby nigdzie sama. Bez Janeczki oczywiście byłaby sama, obecność kilku dziesiątków obcych ludzi nie stanowiła towarzystwa, towarzystwo musiało być znajome. Popiskując płaczliwie, usiłowała trzymać się jak najdalej kur, które łaziły i gdakały za ogrodzeniem, osłoniętym od góry siatką.
Janeczka po kilku chwilach postanowiła ułagodzić ją dla świętego spokoju.
- No i co z tym łańcuchem? - spytała z lekkim roztargnieniem, ciągle zajęta wypatrywaniem Rudego Sprężynowca, który zbliżał się już do narożnika pawilonu handlowego. 
- Dlaczego ta pani nie zabrała go ze sobą?
Przypomnienie złotego łańcucha poprawiło samopoczucie Mizi natychmiast.
- Bo on był przecież zamknięty w samochodzie - wyjaśniła. - Ona zamknęła 
ten samochód i sprawdziła, czy jest dobrze zamknięty. I na własne oczy widziała, że ten łańcuch leży na tylnym siedzeniu. A potem już nie leżał.
Część uwagi Janeczki oderwała się od Rudego Sprężynowca i przeszła na dziwną panią, wożącą biżuterię luzem na tylnym siedzeniu samochodu. Jej zdaniem postępowanie takie było 
co najmniej osobliwe. Rudy Sprężynowiec znikł za pawilonem.
- Słuchaj, a po co ona woziła ten łańcuch na tylnym siedzeniu? - spytała zaintrygowana.
- Jak to po co? - zdziwiła się Mizia. - Żeby wszyscy widzieli, że go ma. Gdyby miała 
na sobie, nikt by go nie widział, bo było zimno i musiała włożyć gruby sweter. Więc miała 
w samochodzie i ten milicjant ma teraz do niej jakieś głupie pretensje.
- Jaki milicjant?
- Ten tutejszy. Jak jej ukradli ten złoty łańcuch, od razu zrobiło się śledztwo i potem przyjechał tutaj milicjant z Krynicy Morskiej, bo jej ukradli w Krynicy Morskiej, ale ona mieszka tutaj. On był ordynarny. Powiedział, że ta pani jest chyba zupełnie pomylona i on nic nie może poradzić, jak ktoś pcha swoje rzeczy złodziejowi w ręce. I że szkoda, że nie powiesiła tego łańcucha na słupie telegraficznym. To wszystko powiedziała ta pani, która się tak strasznie kłóciła o mydło, ona to słyszała i widziała ten złoty łańcuch, i musiała zaświadczyć, że go widziała. A ten milicjant został tutaj, nie wiadomo po co, bo przecież złodziej jest w Krynicy, 
a on tutaj podejrzewa przyzwoite osoby. Śledzi wszystkich. Każdego wypytuje i przyjeżdża codziennie, a łańcucha jak nie ma, tak nie ma. Tamta pani powiedziała, że dotrze jej tak, i wtedy pokłóciły się jeszcze straszniej.
Janeczka zaniechała wysiłków, zmierzających do rozróżnienia pań. Znacznie bardziej zainteresowała ją informacja o milicjancie, który przyjeżdża i siedzi tu, nie wiadomo po co. 
Kto wie, czy jego intencje nie były warte zbadania...
Wyszła zza narożnika pawilonu handlowego i rozejrzała się. Na placyku przed pawilonem było prawie pusto, droga dojazdowa tworzyła tu pętlę, wokół której stało kilka samochodów, wciśniętych pomiędzy asfalt i wyrastające z piasku kępy wikliny. Wprost przed nią znajdował się Zalew, na prawo port. Rudy Sprężynowiec mignął w tamtej stronie, prawie 
na końcu doskonale widocznej drogi, gdzie kręcił się cały tłum. Na pętli przed portem 
stał autobus, za magazynem widać było chłodnię Centrali Rybnej. Przy pomoście znajdowały się dwie łodzie, z których wyładowywano ryby, trzecia łódź nadpływała z Zalewu. Dookoła portu, 
a także wzdłuż drogi parkowały liczne samochody osobowe i motocykle. Rudy Sprężynowiec przeszedł na przybrzeżny pomost, zatrzymał się i przyglądał się wyciąganiu ryb. Janeczka 
bez pośpiechu ruszyła w jego kierunku, starając się, mimo odległości, nie tracić go z oczu.
Mizia kwiknęła nagle i stanęła jak wryta.
- Ojej! Pies...!
Biegnącego po chodniku przed nimi jamnika Janeczka dostrzegła dopiero po chwili, 
bo, wpatrzona w port, ujrzała obok budki przystanku autobusowego ogromnego wilczura 
i w pierwszym momencie sądziła, że to on napawa Mizię takim lękiem. Mizia jednakże wilczura jeszcze nie zauważyła i pokwikując, ciągnąc Janeczkę za bluzkę i złażąc z chodnika na piasek, kryła się przed jamnikiem. Janeczka westchnęła ciężko.
- Chyba stracę do ciebie cierpliwość! - powiedziała z rezygnacją. - Powinnaś zamknąć się w piwnicy...
- W piwnicy! - pisnęła histerycznie Mizia. - Ojej! Tam są szczury.
- No to już nie wiem gdzie. To jest jamnik. Nić szarp mnie, jamniki ludzi nie gryzą!
Z Mizią za plecami, wpatrzona w Rudego Sprężynowca, przeczekała przemarsz jamnika, który oddalił się, zajęty swoimi sprawami. Ruszyła dalej. Rudy Sprężynowiec przeszedł 
do drugiej łodzi, ciągle przyglądając się rybom. Nie był tam osamotniony, po pomoście kręciło się mnóstwo osób. Postał chwilę, wrócił do pierwszej łodzi i wskazując palcem to zasobnik 
w jej wnętrzu, to skrzynkę na brzegu, zaczął rozmawiać z jakimś człowiekiem, który podszedł 
od przeciwnej strony. Janeczka przyśpieszyła kroku. Autobus na pętli warknął silnikiem 
i zadymił z rury wydechowej. Wilczur obok przystanku przekrzywił łeb, jakby usłyszał jakieś wezwanie, podniósł się i odbiegł gdzieś dalej, na drugą stronę basenu portowego. Rudy Sprężynowiec i jego rozmówca z wolna zaczęli iść w kierunku brzegu, ciągle przyglądając się rybom, aż znikli za stosami pustych skrzynek obok magazynu.
- ...I w dodatku ten milicjant ma takiego wielkiego, ogromnego, dzikiego psa! 
- powiedziała z oburzeniem Mizia.
Mówiła coś cały czas, ale zaabsorbowanej widokami w porcie Janeczce wpadły w ucho tylko te słowa. Postanowiła zainteresować się psem milicjanta później, teraz nie miała czasu, koniecznie musiała obejrzeć rozmówcę Rudego Sprężynowca. Na placyku przed magazynem 
dał się zauważyć gwałtowniejszy ruch, kilkanaście osób ruszyło biegiem w stronę autobusu.
Bez chwili namysłu, nie zastanawiając się, co może znaleźć na swojej drodze, Janeczka skierowała się ku budynkowi magazynu od drugiej strony. Postanowiła go okrążyć i oko w oko spotkać obu śledzonych osobników, którzy tam właśnie powinni się ukazać. O Mizi zapomniała kompletnie.
W porcie rozluźniło się trochę, bo mnóstwo ludzi wepchnęło się do ruszającego właśnie autobusu. Autobus ruszył, zwolnił, wziął jeszcze dwóch pasażerów, zadymił całą pętlę i wreszcie odjechał, odsłaniając dwa samochody, które, przedtem niewidoczne, stały zaparkowane poza skrajem jezdni. Janeczka znalazła się przed frontem magazynu, jednym rzutem oka stwierdziła, że Rudego Sprężynowca i jego towarzysza tutaj nie widać, i w tym momencie tuż za jej plecami rozległ się kwik tak przeraźliwy, że zagłuszył wszelkie inne dźwięki. Odwróciła się, 
jak gromem rażona.
Ślizgając się na pokrytym rybią łuską betonie, machając dziko rękami, z zamkniętymi oczami, Mizia wykonywała jakiś niezwykły pląs.
- Ojej! Ojej! Węże...! - kwiczała histerycznie i przenikliwie. - Ojej! To węże! I ryby...! Ojej...!
Oniemiała, śmiertelnie zaskoczona Janeczka pojęła sytuację dopiero po chwili. Przed magazynem stało kilka skrzynek wypełnionych rybami, jedna z nich była pełna węgorzy. Dwa 
z tych węgorzy wypadły i wiły się w gwałtownych rzutach po ziemi tuż za Mizią, zagradzając jej drogę ucieczki. Nie mogąc zawrócić i uciec z powrotem, w przytupach i poślizgach rzuciła się przed siebie, ale tu pojawił się wózek, na którym następne skrzynki ryb jechały do wagi. Pchający go rybak ze zdumieniem wytrzeszczył oczy na miotającą się wściekle wrzaskliwą postać, przyhamował gwałtownie i jeszcze jeden wielki leszcz ześlizgnął się ze skrzynki wprost na nogi Mizi. Mizia dostała szału. Piszcząc, kwicząc i wrzeszcząc, dała susa przez leszcza, poślizgnęła się, podparła rękami, poderwała i popędziła przez trawnik aż za pętlę autobusową. Potknęła się na betonowej płycie, przewróciła w piach i tak została, klęcząc, wciąż kwicząc 
i zasłaniając sobie oczy umazanymi rybią łuską rękami.
- Rany kota! - powiedział ogłuszony, bezgranicznie zaskoczony Pawełek, który w tym właśnie momencie pojawił się obok siostry. - Ktoś jej wrzucił węgorza za kołnierz?!
Janeczka zdążyła oprzytomnieć.
- Coś ty, głupi? Za kołnierz...! Padłaby trupem na miejscu! Słuchaj, Rudy Sprężynowiec 
z kimś gada. Za skrzynkami, z tamtej strony. Obejrzyj go i podsłuchaj. Chaber też. Ja chyba muszę iść do niej.
Pawełek zrozumiał błyskawicznie. Kiwnął głową, gwizdnął na Chabra i znikł wśród skrzynek, wózków i ludzi. Janeczka westchnęła ciężko i okrążając trawnik, powlokła się 
bez pośpiechu w stronę skulonej na piasku Mizi.
Mizia popłakiwała już nieco ciszej. Jej nieoczekiwany występ nie spowodował zbiegowiska wszystkich mieszkańców osiedla tylko dzięki temu, że równocześnie dwa motory zapaliły obok silniki. Oba stały za budynkiem magazynu i oba ryczały straszliwie, przy czym 
na jednym z nich siedział pan Jonatan. Oddalając się, Janeczka zdążyła jeszcze zauważyć, że pan Jonatan ruszył ze wzmożonym rykiem i zakręcał po piasku gdzieś za magazynem.
- Przestań się mazać, przecież nic się nie stało - powiedziała gniewnie, pociągając Mizię za rękę.
- Wstań. Nie będziesz tu siedziała do skończenia świata.
- Ja tam nie pójdę! - zakwiliła Mizia, podnosząc się z piasku.
- Nikt ci nie każe. Co ci właściwie szkodzą ryby?
Mizia zatrzęsła się i uczyniła krok w stronę wydmy.
- One są straszne! Ojej! Takie wstrętne...! I śliskie! I wiją się! Ojej...!
Uczyniła drugi krok i Janeczka zorientowała się, że lada chwila Mizia rzuci się 
do panicznej ucieczki na oślep. Co zrobi potem, nie wiadomo, w każdym razie z pewnością wszystko razem nie zostanie ocenione jako miłe popołudnie spędzone na wspólnej, wesołej zabawie. Ona, Janeczka, będzie musiała lecieć za nią i uspokajać ją w biegu, podczas gdy tu zostanie Pawełek sam na sam z nierozwikłaną tajemnicą. Za nic w świecie nie można dopuścić, żeby Mizia uciekła stąd akurat teraz!
Na wszelki wypadek czym prędzej chwyciła ją mocno pod rękę.
- Po wstrząsach należy zawsze odpocząć - oświadczyła pouczająco. - Przeżyłaś okropny wstrząs. Chodź, usiądziemy tutaj i popatrzymy z daleka. Musisz się uspokoić. Musisz koniecznie odpocząć...
Przekonana o bezwzględnej konieczności odpoczynku, Mizia natychmiast poczuła osłabienie. Bez oporu pozwoliła się doprowadzić do deski, wspartej na dwóch stosikach betonowych płyt tuż przy samej jezdni. Usiadły obie. Janeczka stwierdziła z lekkim rozgoryczeniem, że ma doskonały widok na dwa stojące im przed nosem samochody i znacznie gorszy na zasłonięty nimi port. Lepszy był jednakże taki widok niż żaden. Znów westchnęła ciężko.
- Nigdy jeszcze tutaj nie byłaś? - spytała, bo przypomniała sobie, że przecież Mizia gdzieś w tej okolicy jada posiłki.
- Ojej! - odparła Mizia ze zgorszeniem. - No coś ty! Tu są ryby!
- Ale przecież nie rekiny! Ryby nie gryzą!
- Ojej! Wiją się! I rzucają! I takie zimne...!
Nerwowe podrygiwanie Mizi na desce i spłoszone spojrzenia rzucane w kierunku portu kazały Janeczce czym prędzej zmienić temat. Przypomniała sobie o psie milicjanta.
- Nie skończyłaś mi opowiadać o tym złotym łańcuchu. Mówiłaś, że milicjant ma psa. 
I co, przyjeżdża tu razem z psem?
- Ojej! - kwiknęła Mizia. - On tam jest!
- Gdzie...?
- Tam! Ten straszny pies. I milicjant! - Uczyniła ruch, jakby chciała zerwać się z deski.
Janeczka poczuła, że ogarnia ją rozpacz. Żaden temat nie nadawał się do rozmowy 
z Mizią, psy gryzą, ptaki dziobią, ryby się wiją, koty prawdopodobnie mruczą... a, nie, prawda, koty drapią! Bóg raczy wiedzieć, czym mogą straszyć wszelkie inne żywe stworzenia, lepiej 
nie ryzykować...
- Jedna pani miała brylanty - powiedziała z desperackim natchnieniem.
Mizia, o dziwo, nie kwiknęła i nie zerwała się do ucieczki.
- I co? - spytała z zainteresowaniem.
- I położyła je na oknie. Na parapecie. Żeby wszyscy widzieli...
Na skraju lasu, zaraz za portem, kręcił się wielki wilczur. Nie oddalał się od nogi milicjanta, który powoli szedł w stronę portu, pogrążony w rozmowie z jakimś człowiekiem, prowadzącym rower. Między samochodami widać było kawałek nadbrzeżnego pomostu, 
na którym pojawił się Pawełek. Rzucał Chabrowi patyki do aportowania.
- I co? - spytała Mizia.
- I, oczywiście, wszyscy jej zazdrościli - ciągnęła z roztargnieniem Janeczka. 
- I te brylanty tak leżały i leżały... I leżały... I w końcu ktoś je ukradł. Chociaż okno 
było zamknięte.
Zza magazynu wyszedł Rudy Sprężynowiec, bez pośpiechu okrążył skrzynki z rybami, przeszedł przez pętlę autobusową i udał się w kierunku kawiarni. Pawełek znikł z pomostu. Milicjant z psem i rowerzystą dotarli już do przystanku autobusowego i tu się zatrzymali. Milicjant przerwał rozmowę, pilnie przypatrując się czemuś, co zasłaniały skrzynki i samochody. Uczynił ruch w tamtą stronę, rowerzysta go zatrzymał, milicjant rozmawiał z nim, nie odrywając wzroku od tego czegoś, co przykuwało jego uwagę.
- I co? - spytała niecierpliwie Mizia. Janeczka kompletnie straciła Wątek. Nie miała najmniejszego pojęcia, o czym mówi.
- Jedna pani ukradła brylanty - powiedziała mechanicznie.
- Ojej! - zdziwiła się Mizia. - To tej pani jakaś pani ukradła te brylanty?
Zza skrzynek wyskoczył jakiś człowiek. Szybkim krokiem, prawie biegnąc, przemierzył całą pętlę autobusową. Milicjant na przystanku wiódł za nim spojrzeniem, oglądając go z wielką uwagą. Biegnący zbliżył się do samochodów zaparkowanych tuż przed Janeczka i Mizią. Janeczka widziała go dokładnie, miał trochę szczurzą twarz, blisko siebie osadzone oczy i bardzo odstające uszy. Szybko wsiadł do pierwszego samochodu i ruszył. Oczy Janeczki przywarły 
do tablicy rejestracyjnej...
Mizia niecierpliwie domagała się dalszego ciągu pięknej, wzruszającej historii.
- I co? I jak ukradła? Przecież okno było zamknięte!
- Wybiła szybę - oznajmiła stanowczo Janeczka, czując, jak wspaniały dreszcz emocji spływa jej po plecach. - Dzięki temu udało się uratować dzieci z pożaru...
Mizia na moment zaniemówiła. Przez pętlę autobusową przemknął Chaber, a zaraz 
za nim Pawełek. Janeczka zerwała się z deski.
- To ten...! - syknęła gorączkowo. Pawełek stanął jak wryty.
- Jesteś pewna...?
- Mur-beton!
Mizia zerwała się również.
- Ojej! Jak to? Wcale nie mówiłaś, że był pożar! I co? Ta pani ukradła te brylanty 
w czasie pożaru?
Przez chwilę brat i siostra patrzyli na nią w milczeniu. Potem zamienili między sobą błyskawiczne spojrzenia. Petem Janeczka odetchnęła bardzo głęboko...

Przez całą drogę powrotną, idąc wygodną, gęsto zaludnioną i pozbawioną niebezpieczeństw aleją, w odpowiedzi na nalegania Mizi kontynuowała niezmiernie skomplikowaną opowieść o ukradzionych w czasie pożaru brylantach. Pawełek słuchał tego 
z dużym zainteresowaniem. Mizia była zachwycona i niebotycznie przejęta.
- Z nią można dostać pomieszania zmysłów - rzekła Janeczka ponurym głosem, kiedy 
po odstawieniu Mizi do domu czym prędzej ukryli się w lesie. - Nie wiem, możliwe, 
że już dostałam...
- No chyba - przyświadczył z niesmakiem Pawełek. - W życiu nie słyszałem takich głupot, jak te dyrdymały o brylantach. No, więc co? To był ten samochód? Który miał numer?
- Ten nasz. Krajowy. Wcale na niego przedtem nie zwróciłam uwagi, dopiero jak ruszał. Milicjant mu się przyglądał.
- Komu?
- Temu, co wsiadał. Patrzył na niego, jak leciał.
- A pewnie. Już kto jak kto, ale milicjant nie może tak całkiem nie odróżniać podejrzanych od niepodejrzanych. To był podejrzany facet!
- To był w ogóle ten grobowy przestępca. Czekaj, powiedz po kolei, co tam było, bo nic nie widziałam. Tylko dokładnie!
Pawełek zmarszczył brwi i zatrzymał się na ścieżce, całą uwagę poświęcając ścisłości relacji. Dopadł Rudego Sprężynowca w momencie, kiedy ten odwracał się właśnie od jednego człowieka i zwracał do drugiego. Tym jednym był rybak, który czekał na wchodzącą do portu łódź i zaraz do niej podszedł. Tym drugim był ów podejrzany typ z odstającymi uszami. Usunęli się za wielki stos skrzynek za magazynem i rozmawiali przyciszonymi głosami. Pawełkowi udało się usłyszeć tylko parę słów.
- Ten z uszami powiedział “nie wiem, czy znajdę" powiedział, “ale szukam" powiedział 
i coś jeszcze, ale nie wiem co. A Rudy Sprężynowiec powiedział “za długo to się ciągnie" i znów coś. A ten z uszami powiedział jeszcze “opłaci się, opłaci". I coś jeszcze. I wtedy właśnie podjechał nasz gospodarz na motorze i do tego z uszami wrzasnął “hola, szefie!' 
Rudy Sprężynowiec z miejsca zawinął się i poszedł i ten z uszami też zaczął iść, ale pan Jonatan rzucił motor i zastawił mu drogę i gibali się koło siebie jakoś tak głupio, że nic nie można było usłyszeć. Ale usłyszałem. Pan Jonatan powiedział “jak długo ja mam czekać?" a ten z uszami powiedział “już zaraz, co pan myśli, to jest delikatna robota" a potem mówili ciszej. Pan Jonatan powiedział “może bym i znalazł" ale nie wiem, co dalej, a potem machnął jakoś tak głową 
do tego milicjanta, a ten z uszami wzdrygnął się i jeszcze powiedział “pan miejscowy, to panu łatwo". I jeszcze coś i poleciał. Pan Jonatan został, zły był, wzruszył ramionami, patrzył za nim, 
a potem podniósł motor i odjechał. Dobrze, że tam byłaś, bo bym nie zdążył zobaczyć numeru.
Janeczka w skupieniu przetrawiała informacje.
- To znaczy, że pan Jonatan też należy do szajki - orzekła posępnie. - Ten z uszami 
go wynajął do roboty, do tego szukania i pewnie mu nie płaci...
Pawełek usiłował równocześnie pokiwać i pokręcić głową.
- Do roboty to owszem, ale coś mi tu nie gra. Powiedział “już zaraz, co pan myśli, to jest delikatna robota". To tak, jakby sam szukał, a pan Jonatan go poganiał.
- No to jeszcze inaczej. Rudy Sprężynowiec wynajął ich obu...
- Ale Rudy Sprężynowiec poszedł od razu, całkiem tak, jakby nie chciał się wtrącać 
i w ogóle mieć z tym do czynienia.
- Ale przecież wiemy, że ma, nie? A jeżeli ich wynajął... To on jest pewnie taki szef, który się wcale nie pokazuje pracownikom! Wiesz, oni w ogóle nie wiedzą, kto jest ich szefem, 
i myślą, że to całkiem kto inny. Pan Jonatan zna tego z uszami, a nic nie wie o Rudym Sprężynowcu.
Z tą hipotezą Pawełek po krótkim namyśle zdecydował się zgodzić.
- Owszem, możliwe. Ten z uszami załatwia z szefem i to jest ta delikatna robota. Pewnie ma wydusić z niego więcej pieniędzy, albo co. A pan Jonatan ma szukać.
- A Rudy Sprężynowiec myśli, że ten z uszami sam szuka - uzupełniła Janeczka. - Albo go w ogóle nie obchodzi, kto szuka, byleby znaleźli. Ale już mamy trzech...
- Czekaj! - przerwał Pawełek. - Ich jest czterech. Rudy Sprężynowiec to jeden. Siedział 
w domku. Ten z łopatą to drugi. A kierowca trzeci...
- Kierowca to ten z uszami!
- Może być. Ale ten, co leciał z łopatą, to nie był pan Jonatan.
- Jesteś pewien? Ciemno było...
- Ale pan Jonatan ma brodę, a ten z łopatą nie miał brody! I Rudy Sprężynowiec to też 
nie był! Znaczy musi być jeszcze czwarty!
Janeczka przyznała bratu słuszność. Istotnie, musiał istnieć czwarty. Szajka rozgałęziała się przerażająco, całkowicie przerastając ich możliwości śledcze.
- Cała nadzieja, że Chaber da im radę! - westchnęła, ruszając dalej w las. Pawełek ruszył za nią.
- A w ogóle to to jest ciężka draka - oznajmił dramatycznie. - Szpiegowska afera. Te obce wywiady przylazły tu węszyć w tajemnicy i wcale nie wiem, czy nie powinniśmy zawiadomić milicji.
- Nie możemy.
- Dlaczego?
- Bo nas wpakują do domu poprawczego. Widzieli nasze przekraczanie granicy. Może myślisz, że nie powiedzą, tak z uprzejmości, co? A w dodatku wiadomo, że będziemy musieli przekraczać jeszcze raz...
- O, jak rany... Faktycznie. To co zrobić? 
Janeczka już miała gotową receptę.
- Nic. Tylko jedna rzecz nam została. Wiesz, jak to jest, jak będziemy mieli wielkie zasługi, możliwe, że darują nam przekraczanie. Musimy ich wyśledzić sami i może nawet zabrać im te dokumenty, i wszystko mieć gotowe, i wtedy niech sobie gadają.
Pawełek z miejsca zapalił się do pomysłu.
- Jasne! Tylko tak! A jak mamy przekraczać, to od razu, zanim co. Blisko już, możemy teraz popatrzeć, czy tam nie rośnie druga róża. I zaraz jutro odwalimy robotę...

Tego samego wieczoru patrol WOP-u dostrzegł drobną zmianę terenu w przygranicznym pasie ziemi niczyjej. Kilka metrów od siatki widniał świeżo wykopany, średniej wielkości dół. Było to zjawisko dość osobliwe i trochę nietypowe. Zdarzały się już najrozmaitsze ślady, natrafiano na poruszony grunt w miejscach, gdzie szpiedzy zakopywali spadochrony, broń 
lub jakieś materiały wybuchowe, odnajdywano kryjówki, z których coś wydobyli, wykrywano ślady stóp, szczudeł, kopyt i zwierzęcych pazurów, spostrzegano tysiące najrozmaitszych znaków, świadczących o podejrzanych machinacjach przygranicznych. Ale dół, z którego najwyraźniej coś wydobyto i którego w najmniejszym nawet stopniu nie próbowano zamaskować, pojawił się pierwszy raz. Szpieg albo przemytnik, który pozostawiłby po sobie 
tak rzucającą się w oczy wizytówkę, musiałby być nienormalny...
Mogła to jeszcze być głupia i nieudolna próba odwrócenia uwagi od jakiegoś innego miejsca. Mógł to być czyjś kretyński dowcip. Mogło to w ogóle nic nie oznaczać i nie mieć żadnych następstw. W każdym razie wykluczono możliwość wykopania dołu przez jakieś zwierzę, ponieważ ślady łopaty były wyraźnie widoczne. Małej łopaty, też nietypowej, ale jednak łopaty. Na wszelki wypadek postanowiono odrobinę zaostrzyć czujność.
Na dwoje dzieci, bawiących się z psem, nikt nie zwrócił uwagi. Wzajemnie, dzieci 
nie zauważyły żadnego zainteresowania straży granicznej niczym. Z czystym sumieniem mogłyby przysiąc, że żadnej straży granicznej w ogóle tu nie ma. Znacznie więcej 
do powiedzenia miałby pies, który wywęszył to wszystko, ale nie uważał za stosowne zbyt natrętnie o tym informować, bo nie te wonie stanowiły przedmiot zainteresowania jego państwa. On sam również nie dostrzegał w nich nic niepokojącego, rozwłóczone były właściwie po całym lesie, po całej okolicy i od początku uznał je za coś ściśle przynależnego do terenu. A napisów 
na tablicach z orłem raczej nie czytał...

- Tylko jedna - powiedziała zmartwiona Janeczka, skręcając od siatki ku lasowi. 
- Coś podobnego! Na takim wielkim kawale ziemi tylko jedna, mała róża!
- Ale za to bardzo dobra - pocieszył ją Pawełek i wlazł na schodki, stanowiące pozostałość jakiegoś zrujnowanego tarasu. - Ma dwie odnogi, chociaż mała, a rośnie jeszcze bliżej niż tamta. Żeby nie to kopanie, można by jej dosięgnąć z nogami w Polsce. 
Jako przekroczenie, wcale by się nawet nie liczyło!
- Ale tylko jedna! Dwie róże za mało je ogrodzą, każdy będzie mógł ryć z trzeciej strony. Skąd weźmiemy trzecią? Zaraz się ciemno zrobi i musimy wracać...
- Ty...! - krzyknął nagle Pawełek. - Patrz...!
Janeczka odwróciła się błyskawicznie, zeskoczyła z porośniętego mchem rumowiska 
i dopadła brata. Pawełek z triumfem pokazywał coś palcem.
Tuż obok schodków, zasłonięty nieco resztkami kamiennego podmurowania, rósł sobie trzeci, upragniony krzaczek. Pęd kolczastej róży zaczynał się już rozgałęziać, ale jeszcze doskonale nadawał się do wykopania w całości. Jeden jedyny na całym tym rozległym terenie...
Na Janeczkę spłynęła niewymowna ulga.
- No, to mamy! Nareszcie! Tamten za siatką drugi, a ten trzeci. Jutro wykopiemy oba 
i na całe życie będzie z głowy! Możemy wracać do domu.
- Ale najpierw tamten, a potem ten - zastrzegł się Pawełek żywo. - Gorsze trzeba odwalać na początku, tutaj już się nikt nie przyczepi. Idziemy. Po drodze możemy jeszcze poczatować 
na dziki...
Wiatr wiał od lądu. Janeczka weszła do morza po kolana, zatrzymała się i przez chwilę oceniała sytuację, opierając się ruchom wody.
- Wsteczna fala - powiedziała ostrzegawczo do Pawełka, który wbiegł zaraz za nią. 
- Zdaje się, że nie możemy odpływać.
Pawełek spróbował znieruchomieć i również zbadać zjawisko.
- Chyba tak - zawyrokował, zmartwiony. - Więcej pcha do przodu, niż do tyłu. Znaczy ciągnie tam, a nie pcha tu. Z pływania nici.
Państwo Chabrowiczowie w dość prosty sposób rozwiązali kwestię troski 
o bezpieczeństwo dzieci. Obydwoje, i Janeczka, i Pawełek, pływali znakomicie. Zostawiono im zatem całkowitą swobodę postępowania, pod jednym warunkiem. Musieli mianowicie opanować na pamięć całą długą listę niebezpieczeństw, grożących dobrym pływakom. Od chwili kiedy zaczęli cokolwiek rozumieć, pan Roman wytrwale wbijał im do głowy informacje o podwodnych pieńkach i gałęziach na jeziorach, o wpływie temperatury na ludzki organizm, o wirach i prądach na rzekach, a także o wstecznej fali na morzu. Wiedzieli, że jest groźna i przy swojej pozornej łagodności - zdradliwa. Wiedzieli, że należy na nią bardzo uważać...
Po krótkiej naradzie postanowili zbadać zjawisko dogłębnie i sprawdzić, jak to wygląda 
w praktyce, zabezpieczając się zarazem przed możliwością utonięcia.

Długą linkę pożyczyli od rybaków w porcie, nie przejmując się oblepiającą ją smołą. Jeden koniec Pawełek przezornie przywiązał do leżącego na plaży wielkiego pnia drzewa, mocno zagłębionego w piasku. Drugim opasała się Janeczka. Stwierdziwszy od razu, że linka nie tylko pozostawia lepkie, czarne, niezmywalne ślady, ale także okropnie drapie, podłożyła pod nią złożony kilkakrotnie wzdłuż ręcznik, spięty wielką agrafką. Weszła do wody i odpłynęła.
Pawełek stał w morzu po kolana, czyniąc to krok do przodu, to krok do tyłu, zależnie 
od kierunku popychającej go fali, i trzymał linkę w połowie, popuszczając ją w miarę potrzeby. Janeczka oddaliła się od niego w niezwykle szybkim tempie. Przepłynęła połowę odległości 
od łachy, którą zazwyczaj osiągali bez najmniejszego trudu, i zawróciła, bo dalej już linki 
nie starczyło.
Stojąc przy brzegu i gapiąc się na siostrę, Pawełek już po krótkiej chwili zorientował się, że nie jest dobrze. Janeczka jakoś wcale nie zbliżała się do niego. Płynęła niewątpliwie, swobodnie utrzymywała się na wodzie, ale ciągle pozostawała w tym samym miejscu. Fala kołysała się tam i z powrotem. Spróbował podciągnąć linkę i niemal się przeraził..
Opór, jaki poczuł, kiedy fala z Janeczka cofała się, był zaskakujący. Kolejna fala szła 
do brzegu i wówczas linka zwisała swobodnie, po czym znów naprężała się i ciągnęła w głąb morza. Ze zdenerwowania Pawełek aż się spocił, zaczai gwałtownie wybierać linkę, ciągnąc ją 
z całej siły w momentach oporu i czynił tak aż do chwili, kiedy z morza dotarły do niego wrzaski Janeczki. Dawała mu jakieś znaki. Nie mógł ich zrozumieć, zagapił się i linka wyskoczyła mu 
z ręki, natychmiast, jak wąż, umykając po piasku. Rzucił się na nią, uchwycił, znów zaczął ciągnąć i zorientował się o co chodzi, dopiero kiedy Janeczka z morza zaczęła wygrażać 
mu pięścią. Zaniechał ciągnięcia z całej siły w momencie oporu, wybierał tylko szybko linkę, kiedy zwisała, a potem utrzymywał ją w miejscu. Janeczka zaczęła zbliżać się jakby długimi skokami. Dotarła wreszcie dobrzegu najwyraźniej ostatkiem sił, wylazła z wody i ciężko dysząc, padła na piasek.
- No i co? - zainteresował się Pawełek, usiłując kamieniem zeskrobać z rąk ślady smoły.
Janeczka zdobyła się tylko na to, żeby z wysiłkiem popukać paleni w czoło. Milczała 
i dyszała jeszcze przez długą chwilę, po czym poruszyła się, niemrawo usiadła na piasku 
i zaczęła odplątywać z siebie linkę i ręcznik.
- Ty głupi - powiedziała z urazą, wciąż jeszcze zadyszana. - Myślałam, że mnie przerwiesz w połowie. Drapie to i uciska, i w ogóle przerzyna człowieka, coś okropnego!
- A z wodą jak?
- No... zgadza się. Jakbyś mnie nie ciągnął, to już bym była chyba w Szwecji. W tamtą stronę płynie się wspaniale, ale z powrotem potwornie. Odpycha i odpycha, i odpycha...
Nie zrażony tymi informacjami, Pawełek postanowił również spróbować i teraz Janeczka, odpocząwszy nieco, stanęła na brzegu z zasmołowaną linką w dłoni. Ostateczny skutek doświadczeń był taki, że obydwoje, ciężko zziajani i w całości pokryci czarnymi plamami, stali się na co najmniej pół dnia niezdolni do większych wysiłków. Dowiedzieli się dokładnie, co to jest i czym grozi ta łagodna, niewinna, wsteczna fala...
Chaber przeczekiwał eksperymenty swoich państwa, leżąc w bezruchu obok pnia drzewa i z daleka obserwując ich wysiłki. Nie drgnął nawet pomimo licznych, nader interesujących woni napływających z wiatrem z głębi lasu. Kazano mu pilnować zawiązanego na pniu węzła, pilnował zatem posłusznie aż do chwili zwolnienia z posterunku. Jego państwo nie nadawali się potem kompletnie do niczego, machnął więc na nich ogonem i poszedł w las, dokonywać odkryć na własną rękę.

Powłócząc nogami po piasku, Janeczka i Pawełek wrócili do grajdołka rodziców. 
Bez protestu pogodzili się z towarzystwem Mizi, szczególnie że jej piłka pchana wiatrem, wylądowała w morzu i odpłynęła, zanim ktokolwiek zdążył ją dogonić. Zabawa, polegająca 
na wykopywaniu dołków w piasku i gmeraniu w drobnych kamykach, leżała w ich możliwościach. Nie wymagała zbyt wiele ruchu i nie była uciążliwa.
Nowy, gwałtowny przypływ sił poczuli dopiero, kiedy nad brzegiem ukazał się Rudy Sprężynowiec, najwyraźniej w świecie idący przed siebie na spacer. Mnóstwo osób włóczyło się po plaży tam i z powrotem i w tym spacerującym tłumie dostrzegli go prawie w ostatniej chwili. Zbliżał się ku nim brzegiem morza od strony portu. Trochę na oślep dziubiąc łopatą, przyglądali mu się spod oka, jeszcze nie wiedząc, jak należy zareagować... Rudy Sprężynowiec grzecznie ominął teren wykopalisk, zatrzymał się i pogapił w morze. Wciąż patrząc na fale, wyjął 
z kieszeni kąpielowego szlafroka papierosy i zapałki, papierosa bez pośpiechu wetknął do ust, 
a pudełkiem zapałek kilkakrotnie potrząsnął. Najwidoczniej było puste. Zajrzał do środka, schował je do kieszeni i rozejrzał się wkoło.
Od drugiej strony nadchodził właśnie jakiś pan w krótkich spodenkach i w koszuli 
w kwiatki. Rudy Sprężynowiec zwrócił się do niego niewątpliwie w sprawie zapałek, bo pan sięgnął do kieszeni i wyjął pudełko. Na chwilę zasłonili ich przechodzący ludzie. Kiedy przeszli, Rudy Sprężynowiec już wydmuchiwał dym i macał się po szlafroku. Wyciągnął swoje puste pudełko i obaj z tamtym panem zaczęli grzebać w zapałkach, przekładając zapewne część 
z jednego pudełka do drugiego. Następnie pan z zapałkami zawrócił i obaj razem ruszyli 
w kierunku, w którym szedł przedtem Rudy Sprężynowiec.
- Zasłaniają i w ogóle nie widziałam, jak wygląda! - szepnęła z irytacją Janeczka.
Pawełek syknął i szybkim ruchem głowy wskazał jakiś dalszy punkt na plaży. Janeczka spojrzała w tamtą stronę. Pomiędzy licznymi grajdołami przemykał Chaber, który najwidoczniej wybiegł z następnego przejścia przez wydmy i z nosem przy ziemi szedł teraz prosto ku morzu. Nad samą wodą skręcił i zaczął zbliżać się do swoich państwa znacznie wolniej i trochę niepewnie. Prawdopodobnie chlupiąca na brzegu fala zmyła mu tropioną woń. Nagle podniósł łeb, powęszył w powietrzu i jak po sznurku poszedł wprost do pana z zapałkami. Przemknął obok niego, zawrócił, obwąchał jego ślady, obejrzał się na Janeczkę i Pawełka i triumfalnie wystawił zwierzynę.
- Ha...! - wyrwało się Pawełkowi.
Zajęta segregowaniem kolorowych kamyków Mizia na wszelki wypadek pisnęła. Pawełek z wysiłkiem stłumił rwące mu się z ust słowa. Mizia była tuż obok, żeby cokolwiek powiedzieć, należało się jej pozbyć. Sprawa była pilna.
- O, meduza! - wrzasnął znienacka. - O, dwie meduzy!
Z panicznym kwikiem Mizia poderwała się do ucieczki. Pawełek na czworakach podsunął się ku siostrze.
- Ty, Chaber szedł za tamtym...
- Toteż właśnie myślę, gdzie mógł go spotkać. Bez powodu nie szedł.
- Pokaże przecież!
- Leć za nim. Od razu! Najpierw tu, a potem do tyłu...
Pawełek skoczył za Chabrem, jakby od porannych wyczynów pływackich dzielił go już co najmniej tydzień. Kiedy niespokojna Mizia ostrożnie wróciła do swoich kamyków, obaj byli daleko. Janeczka ponuro dziobała łopatką piasek, czując serdeczną niechęć do tej żywej przeszkody, która pozbawiała ją najpiękniejszych emocji polowania. Pozbyć się jej... Pozbyć się jej chociaż na jeden cały dzień, od rana do wieczora!
Dość chaotycznie zaczęły jej skakać po głowie rubiny i brylanty, którymi mogłyby być obwieszone różne panie gdzieś jak najdalej. Gdzie by tu... W Kątach Rybackich! Gdyby Mizia 
z matką pojechały oglądać te rubiny i brylanty na paniach... Niczego innego przecież oglądać 
nie zechcą...
Nie zdążyła zrealizować pomysłu, bo nagle znów ukazał się Rudy Sprężynowiec, maszerujący z powrotem. Był sam. Pan z zapałkami został gdzieś w oddali, niewątpliwie 
pod czułą opieką Pawełka i Chabra. Janeczka porzuciła łopatkę i zerwała się z piasku.
Mizia zerwała się również.
- Ojej, co się stało? Gdzie ty idziesz? Pójdę z tobą!
Janeczka błyskawicznie pomyślała, że jeśli już musi ją ze sobą zabierać, niech przynajmniej nie potrzebuje wlec i popędzać.
- Tam, bliżej portu, są ładniejsze kamienie - oznajmiła. - Takie kolorowe. Widziałam mnóstwo!
Mizia natychmiast przyśpieszyła kroku, kolorowe kamienie budziły jej wielkie zainteresowanie. Port wydawał się bliski i bezpieczny. Dopiero w połowie drogi nasunęły jej się jakieś skojarzenia.
- Ojej! - powiedziała niespokojnie i zwolniła. - A czy tam są ryby?
- Nie ma żadnych ryb - odparła stanowczo Janeczka, nie odrywając oczu od idącego przed nią Rudego Sprężynowca. - Wszystkie ryby zabierają do tamtego magazynu koło autobusu. 
Tu nie ma ani jednej.
Przed portem rzeczywiście leżało mnóstwo kamieni. Morze usypało z nich wielkie stosy, po których rytmicznie szeleściła fala. Janeczka gorączkowo zaczęła się zastanawiać, jak zdoła najpierw oderwać Mizię od tego bogactwa, a następnie, jakim cudem przeprowadzi ją obok sieci, skrzynek, trzepoczących się fląder, martwych kaczek i kręcących się w porcie psów. Rzecz wydawała się zgoła beznadziejna.
Rudy Sprężynowiec podchodził już do łodzi. Mizia z okrzykiem zachwytu utknęła 
w pierwszym stosie kamieni. Janeczka obejrzała się na nią.
- Zostaw to, tam dalej są jeszcze ładniejsze - powiedziała niecierpliwie. - Takie... Takie białe z brylantowymi blaszkami!
Ociągając się nieco, Mizia ruszyła dalej. Wpatrzona w skraj wody, może by i dotarła 
do portu, nie dostrzegając czyhających straszliwości, gdyby na przeszkodzie nie stanęły zwłoki dorsza. Morze podsuwało je do samego brzegu, wyrzucało na kamienie i zabierało z powrotem, nadając im pozór ruchu. Z przenikliwym kwikiem Mizia natychmiast odskoczyła do tyłu.
- Ojej! Ryba...!
Janeczka poczuła, że jej się coś przewraca w środku do góry nogami. Na usta nasunęło 
jej się straszne słowo, którego używali z Pawełkiem bardzo rzadko i tylko w wyjątkowych okolicznościach, stanowiło bowiem, podobno, tak chyba gdzieś słyszeli, najokropniejsze przekleństwo świata. Nie wytrzymała...
- Trrreotrrralwe...! - zazgrzytała wściekle.
- Ojej! - przestraszyła się Mizia, niewymownie zgorszona. - Ty przeklinasz!
Rudy Sprężynowiec skręcił nagle, wszedł pomiędzy łodzie i zatrzymał się. Gwałtowna chęć pochwycenia Mizi za rękę czy za cokolwiek i powleczenia siłą przed siebie zgasła równie szybko jak się pojawiła. Tropiona zwierzyna zrobiła postój...
Pod pozorem zbierania kamieni zbliżyła się do łodzi. Mizia pokwikiwała niespokojnie, zdenerwowana zbytnim oddaleniem się Janeczki i dzielącą je przeszkodą nie do przebycia 
w postaci zdechłego dorsza. Na szczęście w pewnym stopniu absorbowały ją kamienie, wyglądające w wodzie bardzo kolorowo.
Rudy Sprężynowiec zaglądał do wszystkich łodzi, wałęsał się między sieciami 
i skrzynkami i zagadywał coś do rybaków. Ugrzązł w końcu przy jednym z nich i wdał się 
w dłuższą rozmowę. Rybak oparł się łokciem o zasmoloną burtę, przyjął papierosa i zapalił. Janeczka oddałaby wszystkie skarby świata za możliwość podsłuchania treści tej pogawędki. Wydawało jej się, że jest to ten sam rybak, którego widziała obok Rudego Sprężynowca 
w tamtym porcie nad Zalewem, nie była jednakże pewna. Pewność w tej kwestii mógłby mieć 
w tej chwili tylko Chaber. Pożałowała gorzko, że nie ma psiego węchu, i natychmiast potem pożałowała, że ma w ogóle jakikolwiek węch, bo wionęła na nią z wiatrem woń spod wydm.
- Ojej! - pisnęła Mizia za jej plecami. - Tu cuchnie!
Jeszcze przez chwilę Janeczka rozważała sytuację. Podsłuchanie rozmowy rybaka 
z Rudym Sprężynowcem było możliwe pod warunkiem zakradnięcia się pod samą łódź. Tylko tam mogłaby coś usłyszeć, już metr dalej słowa ginęły w szumie morza, wrzasku mew, warkocie dwóch silników i różnych łomotach o burty opróżnianych łodzi. Zakraść się tam, to znaczy zniknąć z oczu Mizi, która natychmiast narobi krzyku...
- Bronek!!! - wrzasnął gromko ktoś przy bliższej łodzi. - Jeszcze nie fajrant!!!
Rozmawiający z Rudym Sprężynowcem rybak spojrzał i pomachał uspokajająco ręką. Rudy Sprężynowiec coś do niego mówił. Rybak kręcił głową, jakby przecząc mu lub czegoś odmawiając. Rzucił papierosa, wyszarpnął kawał sieci i zaczął wyjmować flądry. Rudy Sprężynowiec postał przy nim chwilę, po czym cofnął się i zaczął obchodzić łodzie, oddalając się coraz bardziej. Przejście przez port i pójście za nim z Mizią na karku nie wchodziło w rachubę.
Z ciężkim westchnieniem Janeczka zawróciła.

Dawno już Rudy Sprężynowiec znikł w swoich stronach, Mizia z matką poszły wreszcie na obiad, a Pawełka ciągle nie było. Nie chcąc narażać się na pytania o niego, Janeczka czekała w dość dużej odległości od rodziców. Siedziała na piasku blisko wydm i melancholijnie zastanawiała się, kto zdąży wrócić pierwszy. Mizia z obiadu, czy Pawełek z polowania.
Konkurencję wygrał Chaber. Dopadł swojej pani w podskokach, radosny i ożywiony. Dopiero po dłuższej chwili ciężko zmachany Pawełek padł na piasek obok siostry.
- Rany, ale mnie przegonił! - jęknął. - Latał jak z propellerem!
- Kto? Chaber?
- E tam, Chaber! Ten łysy!
- Jaki łysy? - zaniepokoiła się Janeczka. - Ten z zapałkami miał włosy!
- Dookoła głowy. Na samym czubku był łysy. Widziałem, jak złaził z góry, a ja akurat byłem wyżej.
- I dokąd poszedł?
- Donikąd. Zlazł do portu, wsiadł do samochodu i odjechał. I to był ten sam samochód, granatowy fiat, tyle, że teraz z tym drugim numerem. Zagranicznym.
- Tylko zlazł do portu? Wielkie mi znowu przegonienie...
- Ale nie teraz! - zniecierpliwił się Pawełek i usiadł, opierając się o kawałek jakiegoś drąga. - Przedtem latał, że ho, ho!
Na stanowcze żądanie Janeczki uściślił informację. Łysy z zapałkami po rozstaniu się 
z Rudym Sprężynowcem zszedł z plaży i udał się wprost do portu nad Zalewem najbardziej stromym przejściem, jakie istniało w okolicy. Po jego odjeździe Pawełek, zgodnie z umową, spróbował prześledzić drogę od plaży do miejsca, gdzie zainteresował się nim Chaber. Pies bardzo szybko zrozumiał, czego się od niego wymaga, i bez wahania poszedł po starszych śladach łysego, a zarazem własnych. Okazało się, że łysy zwiedził bez mała całą miejscowość, był na cmentarzu, był przy granicy, był w okolicach ich domu, w kawiarni i na campingu. 
Na camping pojechał samochodem.
- W ogóle to było odwrotnie, bo Chaber mnie prowadził od tyłu do początku - uściślił jeszcze bardziej Pawełek. - Na cmentarzu on był chyba dwa razy i za każdym razem właził 
i wyłaził przez las. Z różnych stron. Do campingu pojechał i stamtąd poszedł do granicy, i mnie się wydaje, że to on nas śledził. Chaber doprowadził do tego krzaka, z tym, że nie powiedział, czy to są dzisiejsze ślady, czy wczorajsze. Czy tam przedwczorajsze, wszystko jedno...
- Chaber nie powiedział? - zdziwiła się Janeczka.
- No, nie powiedział wyraźnie. Za to powiedział co innego. On przyjechał i stąd poszedł na cmentarz drugi raz, a z cmentarza na plażę, przez las. Ty, tam jest o wiele więcej grobów, 
niż nam się wydawało, za krzakami są jeszcze takie strasznie stare, że przez środek nagrobka rośnie wielkie drzewo. Łaził wszędzie. A ja za nim. To znaczy Chaber za nim, a ja za Chabrem. Wyraźnie mówił, gdzie on szedł, gdzie się zatrzymywał, i nawet powiedział, gdzie go spotkał. 
Na cmentarzu, w rozkopanym grobie. Grzebał w nim.
Janeczka z podziwem i zachwytem spojrzała na psa. Doprawdy, Chaber był perłą 
nad perłami! Węszył teraz wśród jakichś śmieci, wpychając nos w piasek i wygrzebując coś łapą. Chwycił to coś w zęby, podbiegł do swojej pani i złożył u jej nóg niewielki, nieforemny kamyk.
- Dziękuję bardzo, kochany, złoty, najdroższy pieseczku - powiedziała pani z uczuciem, głaszcząc go i biorąc kamyk do ręki.
- Z tego wszystkiego wynika, że mamy tego czwartego - ciągnął Pawełek. 
- W samochodzie się zmieniają...
Kamyk wydał się Janeczce dziwnie lekki. Nie odrzuciła go od razu, żeby nie zrobić przykrości psu, i teraz z wielką uwagą oglądała chropowatą bryłkę.
- Ty, popatrz! - przerwała bratu i wręczyła mu kamyk.
Pawełek przerwał rozważania i obejrzał go bardzo dokładnie. Uniósł w górę, przymrużył jedno oko i spojrzał pod słońce.
- Ty, to bursztyn! - wykrzyknął ze zdumieniem. - Jak Boga kocham, taki sam jak te pana Jonatana! Prześwituje!
Pełni nagłej emocji obejrzeli jeszcze raz znalezisko Chabra. Był to niewątpliwie kawałek bursztynu, wielkości połowy pudełka zapałek, częściowo czarny, częściowo przezroczysty. Przezroczystość zresztą była widoczna tylko pod słońce, na piasku wyglądał jak kawałek żużla.
- Coś podobnego! - powiedział Pawełek, głęboko poruszony. - Chaber znalazł bursztyn! Słuchaj, to chyba musi mieć jakiś zapach...?
Przez długą chwilę obydwoje w skupieniu obwąchiwali małą bryłkę. Poczuli odrobinę woni, jakby ryb i jakby smoły i nic poza tym.
- On musi czuć coś więcej - zawyrokowała Janeczka. - Obwąchiwał tam te bursztyny 
i teraz wywęszył ten. Był zagrzebany w piasku, w tych śmieciach.
- Może znajdzie więcej? - ożywił się Pawełek. - Chaber, szukaj!
Janeczka podetknęła psu pod nos znaleziony kawałek. Chaber i tak wiedział, o co chodzi. Okrążył ich dookoła, a potem pobiegł dalej plażą, pilnie węsząc.
Niestety, więcej bursztynu w okolicy nie znalazł. Kazali mu w końcu zaniechać poszukiwań, bo nabrali obaw, że z nadmiaru gorliwości w ogóle nie wróci do domu. Przywykł 
do spełniania wszelkich poleceń swych państwa, jeżeli kazano mu czegoś szukać, gotów był szukać nawet do dnia sądu ostatecznego.
Pan Chabrowicz obejrzał zdobycz swoich dzieci i wyjaśnił sprawę.
- Rozgrzany bursztyn wydziela zapach żywicy - rzekł po namyśle. - Poza tym czepia się go smoła. Razem wziąwszy, te wszystkie bursztyny muszą mieć jakąś specyficzną woń, mieszaninę smoły z żywicą. Ten leżał na piasku, słońce go rozgrzało...
- A skąd wiedział, że to ważne i że trzeba przynieść? - przerwał Pawełek.
- Musiał wyczuć wasze zainteresowanie bursztynem tam, w domu. Wysypała się tego wielka góra, grzebaliście w niej, jak dla niego, zapach był bardzo wyraźny. Musiało się w nim pojawić i utwierdzić skojarzenie waszego zainteresowania z zapachem. Pies bezbłędnie wyczuwa emocje znajdujących się przy nim osób. Wszelkie emocje, radość, strach, zdenerwowanie...
- Ale więcej bursztynów nie ma! - westchnęła Janeczka z żalem.
- I tak dziwię się, że ten jeden leżał. Musiało go morze zanieść tak daleko w czasie jesiennych sztormów. Zbieracze przeoczyli, potem piasek trochę przysypał, a w ogóle to ten kawałek wygląda jak brzydki kamień, albo żużel. Pewnie dlatego się uchował.
- Głodny jestem - zakomunikował Pawełek.
- Zjedzcie kanapki - odparła pani Krystyna. - W termosie macie herbatę. Obiad będzie późno, bo mi szkoda tego cudownego słońca...

- No, teraz im chyba starczy! - powiedziała Janeczka, wysypując z wielkiej torby stos igieł sosnowych tuż obok zrujnowanego mrowiska. - Powinny się odremontować!
Pawełek sapnął i otrzepał ręce, podnosząc się z kolan.
- Ja myślę! Budulec mają, cukier też. I nikt im już tutaj nie wlezie. Więcej roboty 
nie damy rady za nie odwalić.
- A jeszcze jak się róże rozrosną...
Przez chwilę z satysfakcją i znacznie lżejszym sumieniem rodzeństwo przyglądało się swojemu dziełu. Trzy młode pędy róż zostały posadzone z trzech stron mrowiska. Pomiędzy nimi tkwiła plątanina gałęzi i konarów, najeżonych sękami i powiązanych ze sobą drutem. Zabezpieczenie było z pewnością dostateczne, naprawili swój okropny, karygodny błąd. Reszta należała do mrówek.
- Słońce zachodzi - zauważył Pawełek. - Lecimy na dziki...
Z największą ulgą usiedli i przyczaili się pod swoim krzakiem głogu. Czatowanie na dziki pozwoliło wreszcie trochę odpocząć. Po całodziennej ciężkiej pracy rąk i nóg już nie czuli, przez całe długie popołudnie kopali doły, popełniali przestępstwa, dźwigali ciężary, zwłóczyli z lasu pnie i gałęzie i razem wziąwszy, przekroczyli z pewnością wszelkie dopuszczalne normy wysiłków przewidzianych dla osób w ich wieku. Nawet człowiek dorosły na ich miejscu uważałby, że się zbyt wiele od niego wymaga...
Wiodąca do campingu droga pod lasem wyglądała teraz zupełnie inaczej niż owego wieczoru, kiedy czatowali tu w czasie deszczu i mżawki. Wówczas była zupełnie pusta, teraz łaziły po niej istne procesje. Spacerowały jakieś grupy i pary, przejeżdżały samochody, z rykiem przelatywały motocykle. Przyglądali się temu w milczeniu, z dezaprobatą, cierpliwie czekając, 
aż się wszystko uciszy i uspokoi. Słońce zaszło, na niebie ukazał się księżyc, a ruch na drodze prawie nie uległ zmniejszeniu.
- Do bani taka robota - odezwał się w końcu z niechęcią Pawełek. - Całe miasto tędy lata, w życiu te dziki nie wyjdą!
- Pewnie że nie - przyświadczyła z urazą Janeczka. - Chyba, że o północy. Trzeba znaleźć jakieś inne miejsce, takie gdzie nie jeżdżą ani samochody, ani motory, ani nic.
- Ani ludzie. Drą się jak powietrze...
Siedzieli jeszcze jakiś czas, bo ze zmęczenia nie chciało im się ruszać. Poza tym mieli cichą nadzieję, że może jednak tutaj, gdzie systematycznie podkładany chleb równie systematycznie znikał, nastąpi w końcu pożądana odmiana. Rozejdą się tłumy, zapanuje spokój 
i z lasu wyjdą dziki. Dopiero kiedy jakieś rozbawione towarzystwo ze śpiewem na ustach utknęło na amen akurat naprzeciwko krzaka głogu, zrezygnowali z bezskutecznych czatów i zdecydowali się wracać do domu.

W domu na nich czekano.
Najpierw, w świetle lampy nad drzwiami, ujrzeli wielkiego wilczura, leżącego przy schodkach. Biegnący na czele Chaber zatrzymał się, Janeczka i Pawełek zatrzymali się również.
- Pies milicjanta - powiedziała Janeczka półgłosem po krótkiej chwili. - Poznaję go 
z twarzy...
Pies milicjanta leżał nieruchomo, udając, że nie widzi Chabra. Chaber powęszył w jego kierunku dość obojętnie. Był przyzwyczajony do ustawicznego spotykania najrozmaitszych obcych psów i nigdy nie żywił wobec nich żadnych wrogich zamiarów. Poza tym to podwórze tutaj to nie był jego prywatny teren, obce psy wałęsały się często i miały takie same prawa jak on. Pies milicjanta z kolei był psem bojowym, szkolonym do walki, ale przy tym doskonale wytresowanym. Wiedział dokładnie, że nigdzie poza jego własnym domem nie wolno mu nikogo zaczepiać bez rozkazu. Tu był gościem, obowiązywał go kamienny spokój. Na wszelki wypadek wolał nawet nie patrzeć na to, co mogłoby ów kamienny spokój naruszyć.
Janeczka szóstym zmysłem wyczuła jakiś rodzaj ugody pomiędzy psami, ale nie miała chęci ryzykować.
- Chaber, do domu! - powiedziała cicho i stanowczo.
Chaber bez pośpiechu wbiegł na schodki i natychmiast zajął się woniami w głębi domu. Janeczka i Pawełek weszli za nim, delikatnie zamykając za sobą drzwi. Odruchowo i bezwiednie uczynili to niejako z uprzejmości dla tamtego psa, który musiał zostać na zewnątrz. Zaczęli wchodzić po schodach na górę.
Chaber poruszał się, jak zwykle, bezszelestnie. Rodzeństwo miało miękkie zelówki, 
a po tym całym katorżniczym dniu nie do biegów im było i nie do hałasów. Nikt nie słyszał, 
jak dotarli na pierwsze piętro, za to oni dokładnie usłyszeli głos, dochodzący zza uchylonych drzwi jednego pokoju.
- ...Wytłukła szybę pod pozorem gaszenia pożaru! - mówiła histerycznie matka Mizi. 
- Mówię to panu! Nie wiem, czy sama nie podpaliła, chociaż były tam podobno małe dzieci! 
I brylanty, oczywiście, zniknęły! Brylanty szalonej wartości, to jest wprost niemożliwe, żeby złodziejka mogła tak zuchwale grasować! Przecież w ten sposób nie można się ubrać w nic, dosłownie w nic...!
Janeczka i Pawełek popatrzyli na siebie wzrokiem pełnym bezgranicznego osłupienia 
i skamienieli kompletnie. Chaber, jakby zrozumiał treść słów, cofnął się spod uchylonych drzwi 
i usiadł na środku hallu, strzygąc uszami. Drzwi uchyliły się bardziej.
- Tak jest, dziękuję pani, już to wszystko pani zeznała... - wtrącił inny głos męski. Matka Mizi nie popuszczała.
- Mówię panu, ona weszła pewnie do łazienki, tak, do łazienki. Dosłownie na chwilę! Trudno wymagać od kobiety, żeby nie poprawiła twarzy, jeśli jest pożar i za chwilę zobaczą 
ją tłumy... I już! Cała biżuteria...!
Drzwi uchylały się z trudem i wahająco, tak, jakby jedna osoba je pchała, a druga przytrzymywała. Męski głos usiłował przerwać tę przenikliwą relację.
- Tak jest, wszystko mam zanotowane, dziękuję pani...
- I żadnego zrozumienia, żadnego zainteresowania, nic...!
Gwałtowniej pchnięte drzwi otworzyły się nagle i wymknął się z nich porucznik MO, właściciel psa.
Janeczka i Pawełek, zamurowani doszczętnie zaskoczeniem, nie zdążyli nic pomyśleć 
i nic zrobić. Porucznik wyszedł wprost na nich.
- A, jesteście! - powiedział z ulgą. - Nareszcie! Czekam tu aa was, bo musicie złożyć zeznania...
I znów nie zdążyli nie tylko otworzyć ust, ale nawet mrugnąć okiem. Za porucznikiem wybiegła z pokoju matka Mizi, a za nią Mizia, najwidoczniej gotowa już do snu, w piżamie, 
ale niesłychanie przejęta i płonąca wypiekami. Równocześnie uchyliły się drzwi pokoju obok 
i wyjrzał z nich pan Chabrowicz. Na dole skrzypnęły schody, dały się słyszeć kroki, co najmniej dwie osoby weszły na kilka stopni i zatrzymały się, nadsłuchując odgłosów z góry...
Janeczka zdążyła już zapomnieć sedno sprawy i teraz gorączkowo usiłowała sobie przypomnieć, czy napomknęła coś o rubinach i brylantach w Kątach Rybackich, czy też tylko miała taki zamiar. Porucznik robił wrażenie człowieka całkowicie znękanego i nieco ogłuszonego.
- Musicie mi wszystko dokładnie opowiedzieć, bo to jakaś niejasna sprawą - rzekł. 
- Nie bójcie się, to nie będą jeszcze oficjalne zeznania. Wiem, że jest późno, więc porozmawiamy krótko i treściwie. Co wiecie o tej kradzieży i skąd?
Janeczka i Pawełek bardzo wyraźnie poczuli, że sytuacja jest bez wyjścia. Porucznik wydał im się sympatyczny, miał szczupłą, miłą twarz i bystre, niebieskie oczy, ponadto posiadanie dobrze wychowanego psa stawiało go w rzędzie osób godnych szacunku i uznania. Niemniej w żaden sposób nie mogli powiedzieć mu prawdy. W obecności wszystkich zgromadzonych tu osób wyznanie, skąd wzięła się sensacyjna kradzież brylantów w czasie pożaru, było bezwzględnie i absolutnie wykluczone. Nie dość na tym, nawet bez tych osób 
nie mogli zdradzić przyczyn, dla których Janeczka tak uparcie starała się zatrzymać Mizię 
w porcie! Niczego właściwie nie mogli zdradzić i do niczego się przyznać.
Pawełek przezornie milczał, nie pamiętał bowiem dokładnie wymyślonych przez Janeczkę sensacyjnych wydarzeń. Wyleciały mu z głowy. Nie pamiętał nawet, czy on sam występował w nich, czy nie. Janeczka przez długą chwilę także milczała.
- Noooo... - rzekła w końcu z wahaniem. - Ja o tym słyszałam... Pawełek nie - dodała szybko. - Nie było go przy tym i on nic nie wie.
Pawełek doznał nikłej ulgi.
- A co ty wiesz i gdzie słyszałaś? - spytał porucznik. - Opowiedz po kolei.
Pan Chabrowicz stanął w otwartych drzwiach i podejrzliwie obserwował swoje dzieci. Matka Mizi przysunęła się bliżej, najwyraźniej nie zamierzając ustąpić z placu boju do ostatniego tchu. Na dole słuchało już więcej niż trzy osoby. Janeczka wpadła w ostateczną rozpacz.
- Jeden pan i jedna pani rozmawiali ze sobą - oznajmiła z determinacją. - I nawet mówili do mnie, żebym nie nosiła dużo pieniędzy w portmonetce...
Usiłując możliwie ściśle odtworzyć wymyśloną na konto Mizi i nieco już zapomnianą opowieść, w popłochu zastanawiała się nad miejscem akcji. Gdyby nie to, że słuchał jej ojciec, bez wahania oświadczyłaby, że owa ognista kradzież przytrafiła się w Warszawie, u sąsiadów, obok ich domu, co pozwoliłoby od razu uciąć łeb rozrastającej się hydrze. Tego rodzaju informacja mogła jednakże spowodować nieco zbyt gwałtowną reakcję pana Chabrowicza, 
a zatem dom odpadał. Trudno, należało kraść tutaj. Rodzice całe dnie spędzają na plaży, nie mają pojęcia, co się dzieje w rozsianych po mierzei miejscowościach. Byle nie za blisko, im dalej, 
tym lepiej. W Kątach Rybackich!
Słuchający w milczeniu porucznik zażądał rysopisów występujących w opowieści osób. Wszelkimi siłami Janeczka starała się, żeby owa pani i ów pan do nikogo nie byli podobni. 
Z panią poszło jej nieźle, natomiast na panu się potknęła. Próbowała objaśnić, jakie miał oczy.
- Czy przypadkiem nie takie wąsko osadzone? Blisko siebie? - spytał nagle porucznik.
- Takie - zgodziła się Janeczka, zanim zdążyła uprzytomnić sobie, że należało zaprzeczyć. - To znaczy... No... Miał uszy.
- Odstające?
Janeczka ugryzła się w język. Dostrzeżona w porcie i zapamiętana postać nachalnie pchała się na pierwsze miejsce. Teraz już nie pozostało nic innego, jak tylko rzucić porucznikowi na żer przestępcę z odstającymi uszami. Spróbowała ratować sytuację.
- I był łysy - dodała stanowczo.
- Łysy? - zdziwił się niedowierzająco porucznik.
- No, trochę... Dookoła głowy miał włosy, ale na czubku łysy.
Porucznik znał omawianego osobnika i od dawna już miał go na oku, jego czubka głowy jednakże jakoś nigdy nie widział. Możliwe, że w bujnych lokach przeświecała gdzieś tam łysina... Postanowił jak najszybciej nadrobić swoje niedopatrzenie.
Już od dłuższej chwili Janeczka usiłowała nieznacznie dać bratu do zrozumienia, 
co powinien zrobić. Odzyskała przytomność umysłu i wszelkie możliwe konsekwencje popełnianego właśnie czynu dotarły do niej w całej krasie. Coś takiego nazywa się wprowadzeniem władzy w błąd. Grożą za to straszne kary. Kategorycznie i bezwzględnie muszą dopaść tego porucznika w cztery oczy i przynajmniej częściowo wyjaśnić okropne nieporozumienie...
Kopnięty w kostkę Pawełek drgnął gwałtownie i zrozumiał. Sam był już pełen obaw, 
bo myśl o wprowadzeniu władzy w błąd krążyła mu po głowie prawie od samego początku. Straszliwych zeznań Janeczki słuchał wręcz ze zgrozą. Teraz otrzeźwiał nagle, pochwycił rozpaczliwe spojrzenie siostry i zdecydował się działać.
- Idę do łazienki - oznajmił w przestrzeń, nie budząc tym niczyjego protestu, bo wszyscy byli zajęci Janeczką. Odwrócił się i szybko zbiegł ze schodów.
Na dole zgrupowało się troje gospodarzy i dwoje mieszkających na parterze gości. Wszyscy z zainteresowaniem przysłuchiwali się odgłosom z góry. Zbiegający ze schodów Pawełek wydał im się doskonałym źródłem informacji, zagrodzili mu drogę i usiłowali wypytywać, nie pozostało mu w końcu nic innego, jak tylko rzeczywiście odgrodzić się od natrętów drzwiami od łazienki.
W pierwszej chwili zasunął nawet zasuwkę, ale zaraz ją cichutko cofnął. Widać już było, że nie uda mu się opuścić domu zwyczajnie, przez hall i drzwi wejściowe, nie dość, że go tam złapią i zatrzymają, ale jeszcze mogą nabrać jakichś podejrzeń. A zatem tylko tędy...
Uruchomił spłuczkę i szum wody zagłuszył wszelkie inne hałasy. Otworzył okno, wlazł na pralkę, przełożył nogi przez parapet i już po chwili znalazł się na chodniczku przed domem.
Porucznik na górze podziękował, przeprosił i zaczął się żegnać. Uzyskane informacje wydawały mu się wprawdzie wciąż jeszcze niejasne, chaotyczne i w ogóle niedostateczne, ale nie mógł dłużej wytrzymać wiercących w uszach dźwięków, które wydawała z siebie zemocjonowana matka Mizi. Janeczka głowiła się nad kolejną trudnością. Nie miała żadnych wątpliwości, że zarówno rodzice, jak i matka Mizi tylko czyhają na moment, kiedy pozbywszy się osób postronnych, będą mogli wziąć ją w obroty prywatnie. Musiała im uciec jakoś dyplomatycznie.
Porucznik zszedł na dół. Słychać było, jak odmawia odpowiedzi na liczne pytania, żegna się z gospodarzami i wychodzi.
- Janeczka... - zaczęli równocześnie matka Mizi i pan Chabrowicz.
- Zaraz - powiedziała Janeczka energicznie, a zarazem z godnością. - Najpierw muszę iść do łazienki.
Panu Chabrowiczowi mignęło w głowie, że do łazienki poszedł chyba Pawełek, ale nie zdążył nic powiedzieć, bo Janeczka znikła na dole. Za nią znikł Chaber.
Gospodarze stali przy drzwiach wyjściowych, normalna droga była odcięta, nie mogła wypadać w galopie i na ludzkich oczach gonić porucznika. Bez chwili namysłu skierowała się do łazienki i opuściła dom tak samo jak Pawełek, z tą tylko różnicą, że zwalił jej się na głowę wyskakujący za nią Chaber.
Porucznik, pożegnawszy się, wyprowadził na drogę swój motor, zapalił silnik i ruszył. Przejechał nie więcej niż dziesięć metrów, kiedy w świetle reflektora pojawiła się przed nim postać, gwałtownie wymachująca rękami. Przyhamował i ujrzał chłopca, którego parę minut temu oglądał w domu na górze.
- Niech pan jeszcze nie odjeżdża - powiedział Pawełek w wielkim pośpiechu. - Musi pan poczekać na moją siostrę. Ona chce zmienić zeznania. Niech pan to zgasi, bo usłyszą.
Porucznik zgasił silnik, pojąwszy od razu, że coś tu jest nie w porządku. W oddaleniu 
od matki Mizi zaczynał odzyskiwać bystrość umysłu.
- Skąd wiesz? - spytał. - I dlaczego chce zmienić?
- Niech ona lepiej sama panu powie. Mnie się trochę pomyliło, bo jakoś więcej jest tego, niż było na początku. Ona zaraz tu będzie.
Rzeczywiście, w chwilę potem ukazała się Janeczka.
- Nie mamy ani chwili czasu - oznajmiła. - Oni tam już czekają, żebyśmy wyszli z tej łazienki. Wcale nie chciałam wprowadzać władzy w błąd, ale musiałam to wszystko powiedzieć, bo ta cała Mizia i jej matka słuchały. Żadnej kradzieży nie było, ani żadnych brylantów, 
ani pożaru. W ogóle nic nie było, sama to wymyśliłam.
Porucznik przyjrzał się jej z namysłem i bardzo uważnie.
- Po co? - spytał krótko.
- Żeby zająć Mizię. Mamy ją na głowie z uprzejmości i musimy się z nią czasem użerać, 
a to jest nie do wytrzymania. W ogóle pan sobie nie wyobraża, co to jest!
Porucznikowi stanęła przed oczami matka Mizi. Jeżeli córka jest do niej podobna...
- Chyba mogę to sobie wyobrazić - rzekł z przekonaniem. - Co dalej? Dlaczego musiałaś ją zajmować brylantami?
- Bo na nią nic innego nie działa. Zrobiła straszne piekło w porcie, zobaczyła ryby 
i zaczęła uciekać, no więc chciałam ją jakoś uspokoić, żeby trochę posiedziała... I nic innego 
mi do głowy nie przyszło, tylko te brylanty.
- Żeby posiedziała... Czekaj. To znaczy, że ona przestraszyła się ryb?
- Przestraszyła...! - prychnęła Janeczka. - O mało nie zwariowała ze strachu!
- I zaczęła uciekać?
- Jeszcze jak!
- A ty ją chciałaś zatrzymać?
- No właśnie, chciałam...
- Po co?
Janeczka odrobinę zawahała się przed odpowiedzią.
- Żeby się uspokoiła. Bo ona leciała z zamkniętymi oczami. Pomyślałam, że jeszcze sobie coś zrobi i potem będzie na nas...
- A nie prędzej by się uspokoiła w większej odległości od tych ryb?
- Możliwe, że prędzej, ale nie mogłam przecież uspokajać jej w biegu! Kazali nam się nią opiekować. A te brylanty od razu ją zajęły i zaczęła wypytywać co dalej. No więc musiałam jej opowiedzieć dalszy ciąg...
- I wszystko zmyśliłaś?
- Wszystko! Trochę było z jednej książki, którą dawno czytałam.
- Rozumiem. Ale zwracam wam uwagę, że doniesienie o kradzieży złożyła nie ona, tylko jej matka...
- A skąd ja miałam wiedzieć, że ona to opowie swojej matce! - zdenerwowała się Janeczka. - I że ta matka uwierzy! Nasza by nie uwierzyła!
Porucznik myślał przez chwilę, po czym nagle zwrócił się do Pawełka.
- A ty, gdzie byłeś w czasie tego posiedzenia?
- W porcie - odparł Pawełek ostrożnie. - Przy łodziach z rybami.
Porucznik znów się zastanawiał przez chwilę.
- W porządku. Źle zrobiłem, że nie zabrałem was na rozmowę w cztery oczy, ale trudno, przepadło. Bardzo was przepraszam...
- Nic nie szkodzi - powiedziała Janeczka wspaniałomyślnie. – Tylko niech pan nas teraz nie wsypie. My to panu mówimy poufnie.
- Jasne, to się samo przez się rozumie. To teraz powiedzcie mi tylko, skąd wzięliście tego człowieka z ciasno osadzonymi oczami, z odstającymi uszami i z łysiną na czubku głowy. I z kim on naprawdę rozmawiał.
Na dość długą chwilę zapanowała cisza. Brat i siostra pojęli nagle, że sprawa zgrzyta. Wcale nie chodzi o idiotyczne brylanty Mizi, tylko o coś znacznie poważniejszego. Wplątali się w to, nie mogą się przyznać, a porucznik chyba za dużo wie. Milczeli. Porucznik także milczał, wsparty o kierownicę motoru. Dwa psy stały cierpliwie na drodze, uporczywie udając, że się nawzajem nie widzą.
Janeczka zdobyła się wreszcie na odpowiedź.
- Ja takiego widziałam - wyznała niepewnie.
- Gdzie?
- Właśnie tam, w porcie. Jak siedziałam z Mizią. Przyleciał i wsiadł do samochodu, ale on nie ma z tym nic wspólnego i w ogóle nie wiem, kto to jest. Wcale nie widziałam, żeby z kimś rozmawiał.
- A ty widziałeś? - zwrócił się ostro porucznik do Pawełka.
Pawełek już wcześniej postanowił mówić wyłącznie prawdę, chociaż niekoniecznie całą.
- Nie wiem. Tam wszyscy ze wszystkimi gadali i możliwe, że on też, ale ja go dokładnie nie widziałem. To znaczy, nie widziałem takiego z oczami i uszami...
Była to najczystsza prawda, oglądał go bowiem zza skrzynek i widział przeważnie tyłem, a zatem z pewnością niedokładnie. Znał jednakże osobę jego rozmówcy i nie bardzo wiedział, 
jak się do tego nie przyznać.
- I wcale nie wiadomo, czy on jest łysy na czubku - przyszła mu z odsieczą Janeczka. 
- Ja to też wymyśliłam. I musimy już iść, bo tam nas będą szukać i zaraz się zaczną podejrzenia...
Porucznik doskonale wiedział, że pada właśnie ofiarą jakiegoś tajemniczego matactwa. Pamiętał scenę w porcie, widział tam Pawełka, pamiętał, że ten jasnowłosy chłopiec kręcił się akurat obok miejsca, w którym znikł mu z oczu ów interesujący go osobnik. Nie miał żadnych wątpliwości, że dzieci usiłują coś ukryć. Gwałtowna chęć zatrzymania w porcie owej rozhisteryzowanej Mizi mówiła sama za siebie. Oni tam coś widzieli albo coś próbowali zobaczyć.
Dla porucznika wszelkie spostrzeżenia były na wagę złota, bo sprawa, którą prowadził, już od dawna zatruwała mu życie. Była nieprzyjemna, delikatna i skomplikowana i bezwzględnie musiał ją rozwiązać, zanim wynikną z niej różne niepowetowane szkody. Nie miał najmniejszego pojęcia, jak skłonić teraz dzieci do wylewnej szczerości, i wcale nie wiedział, czy ich tajemnice mają istotny związek z jego sprawą. Jedyne, czego był pewien, to autorstwa Janeczki w głupawej hecy z brylantami, w tym miejscu niewątpliwie mówiła prawdę. Postanowił na razie zaniechać dalszych dociekań.
- Przyjmuję do wiadomości wasze ostatnie zeznanie - oświadczył stanowczym tonem. 
- Żadnych brylantów nie było. Jestem wam serdecznie wdzięczny, że nie czekaliście 
ze sprostowaniem do jutra. Porozmawiamy sobie jeszcze kiedy przy okazji, a teraz uciekajcie! Dobranoc.
Państwo Chabrowiczowie odgadli jakieś straszliwe oszustwo, kiedy stwierdzili, 
że łazienka, do której udali się kolejno Pawełek, Janeczka i pies, świeci całkowitą pustką. Otwarte okno pozwoliło im odgadnąć także dalszy ciąg. Janeczka nie musiała się bardzo wysilać, żeby utwierdzić rodziców we właściwym mniemaniu, dodatkowym zaś ułatwieniem był fakt, 
że żadne z nich nie oglądało scen w porcie i żadne nie znało złoczyńcy z odstającymi uszami. Obydwoje natomiast znali tak Mizię, jak i jej matkę...
- Będę ci bardzo wdzięczna, jeśli następnym razem umieścisz wydarzenie w jakimś bardziej odległym miejscu - powiedziała żałośnie pani Krystyna. - Może w Londynie, albo, jeszcze lepiej, w Australii. Ostatecznie geografię znasz nieźle...
- I może niech to dotyczy czasów młodości naszej babki - dodał smętnie pan Roman. 
- Pojęcia nie mam, jak z tego wybrnąć grzecznie!

- Dług rośnie - zawyrokował bezlitośnie Pawełek, kładąc się już do łóżka. - Jakby co, będą nas wyciągać z poprawczaka, bo teraz już murowany. Dwa przekroczenia i jeszcze to. Zmusili nas do łgarstwa.
- Mnie zmusili - sprostowała Janeczka.
- Mnie też. Z tym panem Jonatanem to mi się wcale nie podoba. Ja go lubię. Znaczy, lubiłem...
- Ja też. Pewnie się maskuje. Udaje sympatycznego.
- A ten milicjant, zdaje się, wcale nam nie uwierzył...
Janeczka namyślała się przez chwilę, ugniatając poduszkę.
- W brylanty uwierzył - stwierdziła. - Ale we wszystkim innym coś podejrzewa. 
Nie uwierzył, że nic nie wiemy, nic nie widzieliśmy i nic nie słyszeliśmy.
- Niegłupi facet - pochwalił Pawełek. - Zresztą, co by z niego był za milicjant, gdyby 
nie węszył jakiejś draki. Gapił się tam przecież na tego szakala cmentarnego, musi wiedzieć, 
że to element.
- Pewnie, że musi. Szkoda, że nie możemy mu nic powiedzieć...

Pojawienie się przy siatce granicznej dwóch dalszych tajemniczych dziur nie mogło przejść bez echa. Konieczność wzmożenia czujności stała się niewątpliwa. Gdyby przyozdobione różami mrowisko ulokowane było bliżej granicy, prawidłowe skojarzenie nasunęłoby się samo, mrowisko jednakże znajdowało się w odległości trzech kilometrów od dziur i nikomu nie mogło przyjść do głowy, że ma z nimi jakikolwiek związek. Wygląd dziur wskazywał, że wydobyto 
z ziemi jakieś przedmioty, z których dwa zakopane były poza siatką, a jeden na ruinie starej leśniczówki. Żadne badania nie pozwoliły nawet w przybliżeniu określić rodzaju przedmiotów 
i sprawa przedstawiała się nader zawiłe. Należało zatem pilnować.
Wzmożona czujność WOP-u dla przeciętnych turystów przybrała postać kilku więcej spacerów żołnierzy przejściem wzdłuż siatki i po lesie i nie tylko nie obudziła zainteresowania, ale prawie nie została dostrzeżona. Wyjątek stanowiły tylko trzy osoby, które poczynaniom straży granicznej poświęcały mnóstwo uwagi. Te trzy osoby wyczuły zmianę, zaniepokoiły się nią i powstrzymały nieco tempo realizacji swoich zamierzeń.
Ludność miejscowa również od razu wiedziała, że straż graniczna ma jakby trochę więcej zajęć, w nikim to jednak nie wzbudziło niepokoju. Mieszkający w pobliżu granicy rybacy zobowiązani byli do udzielania pomocy w nagłych akcjach WOP-u i niejeden już raz angażowano ich do różnych działań. Nie wtrącali się niepotrzebnie, mieli dość własnej roboty 
i spokojnie czekali ewentualnego wezwania. Okazywali co najwyżej odrobinę zaciekawienia.
- Może im kto podpadł z tych zagranicznych turystów - uczynił przypuszczenie pan Jonatan, wyciągając z garażu ryby ze skrzynki. - Zdarza się czasem, że przyjedzie jakiś taki, 
co go mają na oku.
- Minister ma być - przypomniał pan Łubiański.
- Ministra by pilnowali? Przecie przez zieloną granicę nie będzie uciekał!
- A czy to zaraz musi uciekać? Ale jakby przyjechał, to trzeba przecież pokazać, że tu elegancko wszystko wygląda. Ja bym na waszym miejscu w porcie uprzątnął. Zakopać te dorsze 
i tyle.
- To niech tatuś zakopuje. Ja nie będę. Dosyć mam roboty, a jeszcze w każdej chwili może być, że nas pogonią, jak już nie raz bywało...
- Panowie biorą czasem udział w akcjach na granicy? - zainteresował się pan Chabrowicz.
Pan Jonatan ułożył na stołku wielkiego sandacza.
- Zdarza się. Zobowiązanie takie mamy, wszyscy tutaj, w pasie przygranicznym. Czasem to nawet niezła zabawa.
- Szczególnie w zimie i po nocy - mruknęła pani Wanda.
Cała rodzina państwa Chabrowiczów razem z całą rodziną gospodarzy tkwiła w garażu, gdzie odbywało się właśnie czyszczenie ryb. Państwo Chabrowiczowie z wielkim zainteresowaniem przyglądali się tej robocie, zamierzając odkupić dla siebie kilka węgorzy. 
Pan Łubiański już obiecał uwędzić je w beczce za szopą razem z domowymi. Janeczka i Pawełek zdecydowani byli nie oderwać oka od tej operacji ani na chwilę.
- Bywa i w nocy - przyświadczył pan Jonatan, zręcznie i delikatnie rozcinając rybę. 
- Kiedyś to przez całą noc wszystkie łodzie musiały być na Zalewie, a kra już szła i zimno było niemożliwie. Do rana tak nas trzymali.
- I z jakim skutkiem?
- A, tego to nikt nie wie. Cała rzecz w tym, że pomagać, pomagamy, ale nikt nam 
nie mówi, co z tego wynika. Tajemnica wojskowa. Trochę się człowiek zawsze połapie, 
bo przecież nieślepy i niegłuchy, ale dokładnie to nigdy nie wiadomo.
- Różnie bywało - wtrącił pan Łubiański. -Kiedyś to ho, ho...! Niejeden się pchał i w tę stronę i w tamtą. Były takie czasy, że dwóch ja sam pilnowałem, nagana mi dali i kazali w łeb strzelać, jakby się który ruszył. Szpiedzy to byli podobno, sto dolarów chcieli mi dać, żebym się tylko na chwilę odwrócił. Akurat, jeszcze czego...
- Tatuś zaraz takie lata wspomina, co to już nikt nie pamięta!
- No i co z tego? Niektórzy pamiętają, że takie lata były. Ja tu jestem od początku, dużo widziałem... W Kątach już mieszkali i nawet w Krynicy, a tu tylko ja jeden, bo ludzie się bali. Pierwszy byłem...
- I nawet najlepszego domu tatuś nie zajął, tylko taki byle jaki - powiedziała z wyrzutem pani Wanda.
- Za to teraz masz porządny dom. Mąż ci się wystarał...
Do Janeczki i Pawełka dotarła nagle treść rozmowy. Wymienili pełne zgrozy spojrzenia. Pan Jonatan, członek rozkopującej groby szajki, w oczach straży granicznej był jednostką godną zaufania, wzywaną do pomocy! Cóż za okropne komplikacje mogą z tego wyniknąć! Poczuli gwałtowny niepokój, niejasnym ciężarem przygniótł ich obowiązek przeciwdziałania strasznej sytuacji. Jedyną pociechę stanowiła myśl, że nie obdarza się go zaufaniem pełnym 
i nieograniczonym...
Do dalszej akcji przystąpili, kiedy u wylotu rury wiodącej do wielkiej beki zapłonął ogień, a spod przykrywy zaczął się wydobywać dym. Pan Łubiański, pełen rezerwy wobec zięcia i dość krytycznie do niego nastawiony, wydawał się właściwym źródłem informacji. Należało zbadać, czy sam przypadkiem czegoś nie wie.
- A co tu było, jak pan był pierwszy? - spytał ciekawie Pawełek, podsuwając bliżej naręcze szczap.
Pan Łubiański poprawił ogień i przysiadł na pieńku.
- Nic nie było. Trzy domy stały i wojsko. I nic więcej.
- A przed wojną? - zainteresowała się Janeczka. - Przed wojną już coś było?
- Przed wojną to tu wieś była, rybacka. I nadleśnictwo. Oba porty też już były...
- I cmentarz... - podsunął Pawełek.
- A był cmentarz, był. Do tej pory jest, tylko już nie używany. Po tamtych został. 
Nikt tam nawet nie chodzi, żeby podejrzenie na niego nie padło.
- Jakie podejrzenie?
Pan Łubiański dołożył do ognia dwa kawałki drewna i zapalił papierosa. Na pytanie jakoś nie odpowiadał.
- Ten cmentarz... - zaczęła ostrożnie Janeczka. - Ten cmentarz to pewnie całkiem opuszczony? Może się nawet rozleciał?
Pan Łubiański ciągle patrzył w ogień.
- Znaczy, chodzi o to, że może się zniszczył - poprawił pośpiesznie Pawełek. - Może go kto rozkopał?
- A co, to już wiecie? - zdziwił się niechętnie pan Łubiański. - To i tam was zaniosło? Ano, była z tym cmentarzem duża awantura. Nieprzyjemna sprawa...
Dopiero po dłuższych naleganiach zdecydował się powiedzieć coś więcej. Widać było, 
że temat jest mu niemiły.
- No, co tu gadać, ktoś go właśnie rozkopał parę lat temu i wyszły z tego wielkie nieprzyjemności. Podejrzenie takie padło, że to miejscowi mszczą się na nieboszczykach i groby niszczą. Tak przez złość, przez chuligaństwo, abo co. Przyjezdni nawet skargę zgłosili...
- Jacy przyjezdni?
- A z NRD. Że to niby nasi tak ich pohańbić chcieli. A to wcale nieprawda, już ja swoje wiem. Potem harcerze wysprzątali, zakopali z powrotem piszczele, do któregoś tam grobu zgarnęli wszystko, porządek zrobili i od tamtych czasów spokój. Nikt ani nogą się tam nie ruszy. Co mają na nas gadać, jeszcze by z tego jakie międzynarodowe komplikacje wynikły. A ja wiem dobrze, że to oni sami, ci Niemcy... Był taki, co właśnie rozkopywał, złapali go na tym 
po cichutku, nikt nic nie widział, nikt nie słyszał i już on więcej do nas nie przyjedzie.
- A po co rozkopywał?
- Tego nikt nie wie. Ale podobno właśnie po to, żeby naszym ludziom, tutejszym, nieprzyjemności narobić. Zdarza się czasem taka ludzka złość. Złapali go, poszedł precz 
i jest spokój.
- I już teraz nikt nie rozkopuje? - upewniła się Janeczka.
- Teraz już nie. Jak było, tak zostało. Tam nawet nikt nie chodzi, bo i drogi nie ma. Dostęp trudny, ścieżki zarosły, droga, co kiedyś była, to już dawno przekopana w poprzek, 
a turyści, co tu na wczasach siedzą, to tylko na plażę i z powrotem. Czasem po alejkach połażą, ale mało i w innych stronach. Więcej tam dzików niż ludzi...
Przez dłuższą chwilę Janeczka i Pawełek milczeli. Dopiero po kilkakrotnym poprawieniu ognia i przykrycia na beczce, po zakrztuszeniu się dymem i uzyskaniu licznych informacji 
w kwestii wędzenia, Pawełek wrócił do tematu.
- A jak rozkopywali wtedy... No i jakby na przykład ktoś rozkopał teraz... to kto tego pilnuje? Znaczy, kto by pilnował, jakby rozkopywali?
- Kto? - zamyślił się pan Łubiański, badając stopień wilgotności podkładanej na ogień kory. - A różni. I WOP, i milicja... A najprędzej to tacy, których nikt nie zna. Nawet byście 
nie wiedzieli, że ktoś pilnuje. Przyjedzie taki, niby turysta, niby nic, w oko nie wpada, a potem się okazuje, że władza. Albo i nic się nie okazuje, tylko ten kopacz więcej nie wraca. Dużo ja tu widziałem przez te wszystkie lata...

- Teraz to już aby się tylko nie zdradzić - powiedział z posępną troską Pawełek, przedzierając się przez zarośla w kierunku cmentarza. - Jakby się pan Jonatan połapał, że my wiemy, to nie daj Boże! Sam nas pewno nie pozabija, głupio by mu było, bo u niego mieszkamy, ale musi tamtym powiedzieć. A oni mają chyba dosyć rozumu, żeby nas przy życiu nie zostawić!
- Pewnie - przyświadczyła Janeczka. - Okazuje się, że nikt nie wie, tylko my. Wszyscy myślą, że to stare, i żeby nie Chaber, też byśmy nie wiedzieli.
- A przecież milicjant ma psa!
- No to co? Jego pies nie jest myśliwski i połowy tego co Chaber nie wywęszy! I on go nie puszcza luzem, tylko trzyma przy sobie.
Pawełek rozważał słowa pana Łubiańskiego. Wydostał się już na ścieżkę, po której było łatwiej iść, i mógł więcej uwagi poświęcić gnębiącym go myślom.
- Słuchaj, a może tu faktycznie pilnuje jakiś taki, którego nie widać? I my o nim nic 
nie wiemy...
- Chyba głupi jesteś - stwierdziła z niesmakiem Janeczka, wyplątując się z krzaków 
i również ruszając dalej po ścieżce. - I co z tego, że go nie widać? Przecież Chaber od razu 
by powiedział, nie? Ludzie mogą sobie o takim nie wiedzieć, ale my będziemy wiedzieli.
- No faktycznie, masz rację. Chabra nie wykantuje...
Biegnący w przodzie Chaber poinformował, że na cmentarzu nikogo nie ma. Podążali tam w dzień, żeby raz wreszcie wszystko spokojnie obejrzeć. Do zachodu słońca pozostało jeszcze dużo czasu.
- Trzeba policzyć te groby - zadecydowała Janeczka, kiedy dotarli już na cmentarny pagórek i mogli rozejrzeć się wokół. - Policzyć całe i rozkopane, bo inaczej nam się wszystko pomyli.
- Ja bym zapisał.
- To zapisz. Czekaj, najpierw policzymy całe...
Inwentaryzacja cmentarza okazała się sprawą dość skomplikowaną. Drzewa i krzewy gęsto zarosły teren. Groby były stare, niektóre pokrywał mech kożuchem tak grubym, 
że kamiennych płyt pod nim wcale nie było widać. Najstarsza część zajmowała północne zbocze pagórka, łagodnie nachylone ku morzu, nowsza ciągnęła się w stronę Zalewu. Od strony wschodniej, tam gdzie prawdopodobnie kiedyś przechodziła droga, teraz widniały gigantyczne wertepy, jakaś chaotyczna plątanina gór i dołów, w ogóle nie do przebycia,, powstała z tego, 
iż naturalne fałdy terenu zostały wzbogacone licznymi okopami. Wszędzie dookoła rosły gęste kępy jeżyn, dzikiego bzu, głogu i innych krzewów, wdzierających się pomiędzy nagrobki. Kilkanaście obramowań pękło, rozsadziły je wyrastające ze środka drzewa. Trudno było nawet niekiedy ocenić, co dokonało zniszczeń, ręka ludzka, czy też bujnie rozrosła roślinność.
Janeczka i Pawełek dokonywali badań sumiennie i skrupulatnie. Od czasu do czasu wzywali na pomoc psa, który pilnował spokoju swych państwa, obiegając dookoła cmentarne wzgórze.
- Wychodzi mi, że świeżo rozkopanych jest dziewięć, a dawniej rozkopanych osiemnaście - oznajmiła prowadząca rachunki Janeczka. - Całych osiemdziesiąt jeden, razem sto osiem grobów.
- Nie dam głowy za te najstarsze, z tamtej strony - rzekł z powątpiewaniem Pawełek. 
- Może być, że w tamtej zarośniętej kupie jest nie jeden, tylko dwa. Jakaś tam reszta się zapadła.
- Ale tamtych najstarszych nikt nie rozkopywał. Widać, że zniszczyły się same. Jeden mniej, czy jeden więcej, to już bez różnicy.
- No owszem. Rozkopywali tylko te nowsze.
- I w ogóle przeważnie z płytami...
Przez chwilę pilnie przyglądali się cmentarnemu pobojowisku. Tu, na płaskim szczycie pagórka, zarośla mniej zasłaniały i najwięcej można było zobaczyć. Spostrzeżenia dokonali równocześnie.
- Popatrz! - wykrzyknęła Janeczka. - Te świeże...! Tylko z płytami...!
- No właśnie, tylko! - przyświadczył żywo Pawełek. - Wszędzie odwalone...! A bez płyt same dawniejsze!
- Dawniejsze też z płytami...
- Ale nie wszystkie! Czekaj, niech policzę... Sześć! Z tych osiemnastu sześć z płytami, 
a reszta bez!
- Może je ukradli...?
- Nie, to widać. Obramowanie takie... No! Równe. Wygładzone.
- A w środku ziemia... W tym się sadzi kwiatki. Czyli z płytami rozkopują na końcu, 
a wcześniej rozkopywali bez płyt. To co to znaczy?
- To znaczy, że... Czekaj, muszę pomyśleć... To tak, jakby najpierw jakiś rozkopywał 
byle co... Wiedział, że w grobie, ale nie wiedział, w jakim. A potem się wykryło, że chodzi o taki z płytą. Możliwe, że ktoś mu powiedział... Czyli musiał się stąd ktoś uratować...
Janeczka przez chwilę jeszcze intensywnie rozmyślała, wpatrując się w ruiny nagrobków.
- Wszystko wiem! - rzekła z niezachwianą pewnością siebie. - Było tak, że najpierw jakiś coś wiedział i szukał jak popadnie. Wygonili go, to był ten pana Łubiańskiego. A potem znalazł się ktoś uratowany i on powiedział, że grób musi być z płytą. Ale on też nie wie, który to grób.
- A może on sam tu szuka? Czekaj, ile by miał lat...? Niech ja policzę... Wtedy miał... 
no, szesnaście. I trzydzieści pięć...
- Trzydzieści cztery.
- Cztery, może być. Razem pięćdziesiąt. Takiego starego tu nie ma.
- To wszystko jedno, czy on jest, czy go nie ma. On i tak wie tylko tyle, że schowali 
te dokumenty w grobie z płytą.
- Tyle to i my wiemy. I w ogóle od razu można było zgadnąć, że z płytą. Musiał chować nieznacznie, żeby się nikt nie połapał, nie? To jak? Tylko tak! Płytę odwalić, zakopać, przywalić z powrotem i gotowe, żadnego śladu nie ma...
- A jakby chował w samym obramowaniu, to by jeszcze musiał potem to uklepać, udeptać i zasiać trawę. Pewnie, że można było od razu zgadnąć! Ten pierwszy facet, ten co szukał 
bez płyty, to musiał być zwyczajny półgłówek!
- Jasne. I jeszcze zmylił i nas. Zwyczajny cep. Ale teraz już wiemy, że z płytą, czekaj, 
ile tego jeszcze zostało? Tych z płytą, nie rozwalonych?
Ponowne badania wykazały, że grobów przykrytych kamienną płytą, nie naruszonych, pozostało siedemnaście. Dwa z nich znajdowały się w najstarszej części cmentarza i były ściśle zespolone z pniami rosnących przy nim drzew.
- Popatrz, ale i z trumnami jest coś nie tak - zauważyła nagle Janeczka. - Z tych świeżych wywlekli tylko jedną trumnę. A z tamtych starych wywlekali więcej...
Pawełek zajrzał do kilku dołów, ocenił ich głębokość i zatrzymał się nad tym jednym, 
z którego wydobyto trumnę.
- Widzi mi się, że tego nieboszczyka pochowali na samym wierzchu - oznajmił. - Zobacz, trumnę wywlekli, a dół taki sam jak tamte. Czekaj, zdaje się, że coś rozumiem...
Ze zmarszczonymi brwiami przyjrzał się porozwalanym szczątkom. Pełna zainteresowania Janeczka cierpliwie czekała na odkrycia brata.
- Chyba ten pierwszy, ten cep... dokopywał się głębiej - rzekł wreszcie powoli. - Aż do nieboszczyków. On chyba myślał, że schowali to w trumnie. Albo nie wiem, co myślał, 
ale rozgrzebywał nawet piszczele,..
- Wiem, co myślał! - ożywiła się Janeczka. - Myślał, że schowali te takie małe, szpiegowskie, no, jak to się nazywa... Mikrofilmy! I szukał, czy się gdzie nie zawieruszyły!
- Może być. A teraz ci, co już wiedzą więcej, wcale nie łapią się za trumny, tylko rozkopują pod płytami. I tyle. Tutaj jedną wywlekli, bo im coś nie pasowało...
- Jeżeli on się spieszył, ten co chował, to nie mógł chyba kopać głęboko - zauważyła Janeczka w zamyśleniu. - Siedemnaście... Zostało do przeszukania jeszcze siedemnaście...
- Nielicha robota! - westchnął Pawełek smętnie. - Gdybyśmy mieli słonia... Albo chociaż dźwig... Albo wiesz co, a jakby tak nie odwalać płyty, tylko podkopać się z boku...?
Janeczka przyjrzała się bratu wzrokiem pełnym potępienia i energicznie popukała palcem w czoło.
- Fioła dostałeś, czy co? Teraz my zaczniemy rozkopywać groby? Już co jak co, ale tego by nam nie darowali!
Pawełek zreflektował się nieco. Istotnie, osobisty udział w tak karygodnym pod każdym względem przedsięwzięciu nie przeszedłby ulgowo nawet przy największych zasługach. Rozkopywanie cmentarzy jest w ogóle karalne...
- Dobra, już dobra... Czy ja mówię, że musimy kopać? Ja się tylko rozglądam!
Rozejrzał się rzeczywiście, nie przeliczając już nagrobków, lecz oceniając teren z punktu widzenia ewentualnej działalności śledczej. Złoczyńców należało pilnować, byli bliscy sukcesu, należało zamienić ich sukces w klęskę, odbierając im łup. Miejsce do zaczajenia było niezmiernie ważne...
- Dziwię się, że ich tu nie ma - rzekła krytycznie Janeczka, również rozglądając się wokoło. - Pusto kompletnie, mogliby się przekopać aż do Nowej Zelandii i nikt by nie zauważył. Wczoraj też nie kopali.
- Źle ci? Wolałabyś, żeby tu ryli bez przerwy?
- No coś ty...? Ale im się dziwię...
Pawełkowi w trakcie rozglądania się wpadły nagle w oko nowe elementy krajobrazu. 
W północno-zachodniej części, pomiędzy starym cmentarzem a owymi wądołami nie do przebycia, teren obniżał się gwałtownie. Zbocze pagórka spadało ostro gdzieś w jakąś ogromną przepaść, której dna w ogóle nie było widać. Zarówno zbocze, jak i przepaść całe zarosłe były niedostępnym gąszczem. Myśl Pawełka zmieniła nieco kierunek, oderwała się od złoczyńców 
i poddała skojarzeniom.
- Ty, popatrz - zwrócił uwagę Janeczce. - To są chyba te chaszcze dzików, nie? Taki dół... Podobny trochę do tego, gdzie się spłoszyły, jak wleciałem w dziurę, tylko jeszcze głębszy. 
Może tam siedzą...?
Janeczka spróbowała dojrzeć coś w zaroślach, ześlizgnęła się ze stromizny 
i na czworakach wróciła pod górę.
- Nawet jak jedzą, to zejść nie da rady. Wcale nie widać dna.
- Ciekawe, którędy wyłażą...
- Albo tędy, przez te doły i góry, albo jakąś drugą stroną...
Pawełek zapalił się nagle do penetrowania otoczenia.
- Chodź, obejdziemy to dookoła. Zobaczymy jak ta druga strona wygląda. Może dobra 
na zasadzkę? Święty spokój i pan Łubiański też mówił, że tu więcej dzików niż ludzi!
- Ale jeszcze tu wrócimy, bo się musimy zastanowić - zastrzegła się Janeczka, 
już schodząc w dół łagodną częścią zbocza.
Teren na dole był okropny i nie nadawał się do niczego. Wysoka trawa porastała głębokie dziury, podstępne i niewidoczne, wielkie stosy suchych gałęzi utrudniały każdy krok, przez rozległe, zbite kępy jeżyn w ogóle nie można się było przedrzeć. Przypuszczalne legowiska dzików ciągle były gdzieś niżej, niedostępne, osłonięte nieprzebytymi zaroślami. Nawet Chaber nie miał tu pełnej swobody ruchów.
- Jeżeli wyłażą gdzieś tędy, to i tak nic nam z tego nie przyjdzie - zawyrokowała Janeczka. - Tutaj czatować nie da rady. Gęsto, nic nie widać, a w razie czego można sobie wszystko połamać w tych dziurach.
- W razie czego? - zainteresował się Pawełek.
- Nie wiem. W razie, gdyby trzeba było uciekać albo co...
- Przed dzikami się nie ucieka.
- Tylko co? Tupie się nogami i woła “a sio”?! Ja mówię, jakby były... no, zdenerwowane.
- Głupia jesteś. Przed dzikami się nie ucieka, tylko się włazi na drzewo. I przeczekuje. Trzeba znaleźć odpowiednie drzewo.
- Ale to przecież nie tu! Tu nic nie widać, a jeszcze jak się ściemni? Mogłoby łazić całe stado hipopotamów i też byśmy nic nie widzieli!
- Pewnie, że nie tu, nawet odpowiedniego drzewa nie ma. Czekaj, one się pętają po całym lesie. Zobaczymy jeszcze dalej. Trochę wyżej, tam jest mniej zarośnięte.
Uczyniwszy z konieczności wielki łuk, niespodziewanie wyszli na wąską ścieżkę. Chaber pojawił się przed nimi, biegł z nosem przy ziemi, zawrócił, pobiegł z powrotem i zatrzymał się. Węszył w powietrzu, przebiegł jeszcze kawałek ku porzuconym zaroślom, znów się zatrzymał, obejrzał, wystawił zwierzynę i natychmiast zawrócił. Kręcił się nerwowo i wydawał trochę nieswój. Zrozumieli od razu.
- Jednak tam siedzą - stwierdził Pawełek. - Już on wie najlepiej.
Janeczka pośpiesznie uspokajała psa.
- Dobry piesek, nie chodź tam. Nie. Tu idziemy, w tę stronę. Kochany piesek, złotko moje, tu prowadź. Tam nie!
Chaber ruszył ścieżką pod górę, wciąż węsząc gorliwie. Wielką uwagę poświęcił kretowisku tuż obok ścieżki.
- Patrz! - zawołał poruszony Pawełek, pilnie obserwując psa. - Ślad dzika! Tu, 
na kretowisku!
Znany im już ślad racicy łatwo było rozpoznać. Bez wątpienia tą właśnie ścieżką dziki wychodziły z domu. Z rosnącym zapałem zaczęli się rozglądać w poszukiwaniu odpowiedniego miejsca, z którego można by je obserwować. Złoczyńcy chwilowo wylecieli im z głowy, 
w konkurencji z leśną zwierzyną wyraźnie przegrywali.
Ścieżka doprowadziła do alejki, zarośniętej, mało używanej, ale całkowicie dostępnej 
dla ludzi. Przecinała ją i szła dalej w głąb lasu, w stronę morza. Akurat na skrzyżowaniu ścieżki 
z alejką rosło drzewo, zdaniem Pawełka znakomite jako ewentualna twierdza. Janeczka miała wątpliwości.
- A jak nie wyjdą na drogę i nie pójdą w poprzek, tylko wzdłuż i na dół? To co? Figę zobaczysz. Te krzaki wszystko zasłonią.
- Ale na drzewie mamy nie czatować, tylko uciekać w razie czego. A możliwe, że z góry więcej widać. Czekaj, wlezę i sprawdzę.
- To sprawdź. Ja bym wolała tam dalej, za tym gąszczem, z tamtej strony drogi. Lepszy widok. Zobaczę, czy tam nie ma jeżyn albo pokrzyw.
- To zobacz...
Kilkanaście metrów dalej rosła ogromna kępa krzaków. Janeczka okrążyła ją 
i spróbowała przecisnąć się pod niskimi gałęziami bliżej drogi. Okazało się to niezbyt trudne, dotarła do samego skraju alejki i zaczęła sprawdzać możliwości widokowe z różnych pozycji. Pawełek obejrzał wybrane drzewo, stary, rozgałęziony grab, z łatwością wspiął się na pierwszy, najniższy konar i zaczął włazić na drugi. Obok niego przemknął nagle Chaber. Popędził alejką 
w stronę przeciwną niż Janeczka, tam gdzie zarośla zasłaniały zakręt. Wrócił po kilku sekundach.
Pawełek wlazł już na trzeci konar. Zamierzał właśnie wyciągnąć się na nim jak najdalej, odsunąć gałęzie sprzed twarzy i obejrzeć widoki w dole, kiedy mignął mu wracający pies. Usłyszał cichutkie, ostrzegawcze warknięcie. Spojrzał w dół poprzez liście, Chaber kręcił się niespokojnie, całym zachowaniem wskazując, że wykrył coś ważnego. Nie wiadomo, jakim sposobem odgadł, że Pawełek już go zobaczył i już został powiadomiony, porzucił go i popędził ku Janeczce. Takie samo cichutkie, ostrzegawcze warknięcie kazało jej ukryć się 
i znieruchomieć. Cofnęła głowę, spoza liści widziała teraz tylko dwa małe kawałki drogi. Chaber przywarował przy niej.
Pawełek po sekundzie wahania wykonał pierwotny zamiar. Przywarł do wyrastającego skośnie nad alejką konara, zostawił w spokoju gałęzie i zadowolił się oglądaniem niewielkich skrawków trawy i mchu widocznych poprzez liście. Było mu okropnie niewygodnie, jakaś gałązka pod łokciem budziła duże wątpliwości, niemniej był przekonany, że pies wie, co robi, 
i postanowił wytrzymać. Oddalona od niego zarówno w pionie, jak i w poziomie Janeczka czuła, że suchy patyk przebija jej głowę na wylot tuż za uchem, ale nie zaryzykowała poruszenia. 
Ona również bezgranicznie wierzyła psu.
Leśną ciszę zamącił jakiś szmer, najpierw zupełnie niewyraźny, potem stopniowo rozdzielający się na odgłosy. Szelest odsuwanych gałęzi, lekkie trzaskanie patyków i pomruk ludzkich głosów. Zza osłaniających zakręt zarośli ukazało się dwóch idących powoli ludzi. Ludzie ci rozmawiali przyciszonymi głosami, nie patrząc na siebie nawzajem, tylko rzucając uważne spojrzenia dookoła, na drogę i las. W górę nie spoglądali, ale nawet gdyby spojrzeli, 
nie dostrzegliby szczupłej, nieruchomej postaci, dokładnie osłoniętej listowiem. Nie mogli zauważyć także drugiej postaci, klęczącej w gęstej kępie nieco dalej i rozpłaszczonego przy niej na ziemi rudego psa. Przeszli i oddalili się wolnym krokiem, wciąż rozmawiając przyciszonymi głosami.
Dopóki nie znikli za następnym zakrętem, Pawełek nie ośmielił się powiększyć swego pola widzenia. Poznał ich jednakże od razu, kiedy tylko ukazali mu się na pierwszym, widocznym z drzewa skrawku drogi. Czubek głowy jednego z nich obejrzał już sobie dokładnie przy poprzedniej okazji i teraz nie miał wątpliwości. Janeczka widziała ich w całości i od frontu tylko przez króciutką chwilę, potem już mogła kontemplować wyłącznie fragmenty spodni 
i butów, ale wystarczyło jej to w zupełności.
Pierwszym następstwem sceny była duma, szczęście i satysfakcja psa, obdarzonego tysiącem objawów niebotycznego zachwytu. Wyraziwszy mu wdzięczność, brat i siostra mogli przystąpić do omówienia nowych odkryć.
- Mamrotali, jakby ich zęby bolały - powiedział z gniewem Pawełek. - Ledwo kawałki było słychać. Rudy Sprężynowiec powiedział...
- Skąd wiesz, że Rudy Sprężynowiec? - przerwała dociekliwie Janeczka. - Przy mamrotaniu po cichu głos trudno rozróżnić.
- Akurat go w tym momencie widziałem. Ruszał gębą. Potem już ich nie widziałem, za to lepiej było słychać. Więc Rudy Sprężynowiec powiedział: “Zdaje się, że nie chodzi o nas. Pilnują granicy". Wtedy łysy powiedział: “Lepiej za dużo ostrożności niż za mało". I znów Rudy: “Taka długa przerwa to też nieostrożność. Uważam, że już można..." Więcej nie słyszałem.
- Koło mnie jeden powiedział: “... tylko krótkie wypady"- podjęła Janeczka. - A drugi: “Przez głupią przeszkodę taka zwłoka. Trzeba zawiadomić..." I koniec.
- Mało - zmartwił się Pawełek. - Szkoda, że jeszcze kto nie siedział kawałek dalej 
i nie dosłuchał reszty.
Janeczka wzgardliwie wzruszyła ramionami.
- I tak wystarczy. Z tego wynika, że oni zauważyli, że pilnują. Znaczy, że WOP czegoś pilnuje i wystraszyli się. To dlatego nie kopali ani wczoraj, ani dzisiaj.
- Ale myślą, że to nie ich pilnuje. Możliwe, że mają rację. Co to za krótkie wypady?
- Nie wiem. Czekaj, powtórzmy jeszcze raz, co który mówił, może nam wyjdzie.
Po kilkakrotnym, dokładnym odtworzeniu zasłyszanych fragmentów i ustaleniu, że Rudy Sprężynowiec nalegał na pośpiech, a łysy doradzał ostrożność, uzgodnili ostateczny wniosek. Krótkie wypady musiały dotyczyć cmentarza. Proponował to łysy, widocznie takie działanie wydawało mu się ostrożniejsze.
- I nawet niegłupio myśli - pochwalił niechętnie Pawełek. - Im dłużej by tam grzebali jednym ciągiem, tym prędzej mógłby ich kto zobaczyć. A tak, wyskoczyć, rozwalić jeden grób 
i w nogi. Na taki wyskok to nawet trudno trafić.
- Bardzo dobrze, że im namieszali. Zanim rozkopią tymi swoimi wypadami siedemnaście grobów...
- Mogą mieć szczęście i trafić już za pierwszym.
- No coś ty! Takie szczęście to się w ogóle nie zdarza. Ale za drugim albo za trzecim możliwe. Musimy pilnować.
- Dobrze byłoby jeszcze wiedzieć, kogo chcą zawiadomić. Może im to zajmie trochę czasu.
- Jak to kogo, tego z uszami oczywiście. Albo pana Jonatana. Ten z uszami tu nie mieszka, ale pana Jonatana możemy się uczepić.
- A, jak tak, to od razu! Jazda za nimi! Chaber...!
- Tylko aby z daleka od domu - ostrzegła Janeczka. - Mizia już pewnie wróciła z kolacji.
- No i znów nam weszli w paradę! - wydyszał gniewnie Pawełek, pędząc za psem. 
- Umowę mają z tymi dzikami, czy co? Nawet miejsca sobie nie znaleźliśmy, to drzewo niezłe, ale okropnie niewygodne...
Pierwsza trudność pojawiła się na skrzyżowaniu dróg, z których jedna prowadziła wprost do portu nad morze, a druga szła dalej lasem do portu nad Zalewem. Biegnący dotąd pewnie Chaber zawahał się, pobiegł jedną drogą, zawrócił, pobiegł drugą drogą, znów zawrócił 
i zatrzymał się na środku skrzyżowania, przysiadając na tylnych łapach i cichutko popiskując.
- No, to już jest świństwo! - stwierdził z oburzeniem Pawełek. - Rozeszli się! Jeden polazł tu, a drugi tam. I co teraz?
Chaber denerwował się, niecierpliwie oczekując poleceń. Nie życzył sobie samodzielnie podejmować decyzji, państwo musieli ustalić, która zwierzyna ważniejsza.
- Czekaj, piesku, musimy się zastanowić - powiedziała pośpiesznie Janeczka. - Zaraz. 
Do tego portu bliżej, lećmy najpierw tu, a potem wrócimy...
- A jakby co, to na plaży daleko widać - przyświadczył Pawełek, ruszając w galopie 
za psem.
Na wydmie, w pobliżu pierwszej portowej budy, dogonił ich pan Jonatan na motorze. 
Nie zwrócił na nich żadnej uwagi, z rykiem silnika przemknął dalej i zahamował obok jakiegoś rybaka, idącego szybkim krokiem od morza w głąb lądu. Rybak zatrzymał się, przez chwilę rozmawiali. Pan Jonatan nie zgasił silnika, rozmowa polegała zatem na gromkich krzykach. Janeczka i Pawełek, zbliżywszy się, zdążyli usłyszeć kilka zdań.
- ...A cóż by on tu robił?! - krzyknął rybak.
- Gdzieś musi być, bo widziałem samochód! - krzyknął pan Jonatan.
- Tutaj?!
- Nie, w porcie!
- Tu go nie było!
Pan Jonatan zawrócił, wyrzucając tylnym kołem chmurę piasku. Rybak czekał.
- Jak do portu jedziesz, to mnie podrzuć! - wrzasnął.
Pan Jonatan kiwnął głową, przyhamował, rybak usiadł za nim i odjechali. Janeczka 
i Pawełek znów przyspieszyli kroku. Na grzbiecie ostatniej wydmy widać już było Chabra, wystawiającego zwierzynę.
Rudy Sprężynowiec siedział na jakiejś skrzynce i oglądał spychane z plaży łodzie. Przedostatnia wychodziła właśnie w morze,, manewrując w przesmyku między łachami, ostatnia zanurzała już śrubę w falach, ale dziobem jeszcze grzęzła. Kręciły się koło niej trzy osoby, poza nimi nikogo w porcie nie było. Wzdłuż brzegu włóczyli się turyści.
- No i co? - zirytował się Pawełek. - Siedzi jak pień...
- Jeżeli miał się spotkać z panem Jonatanem, to nie bardzo mu wyszło - zauważyła Janeczka. - Ale mnie się coś nie zgadza.
- Nie możemy czekać, aż coś zrobi, musimy iść za tamtym. Co ci się nie zgadza?
- Pan Jonatan kogoś szuka - wyjaśniła Janeczka z namysłem, dążąc za psem z powrotem do skrzyżowania dróg. - Słyszałeś? Widział samochód.
Pawełek zastanowił się.
- Ale oni się w tym samochodzie zmieniają - przypomniał. - Nie wiadomo, czy szuka łysego, czy tego z uszami. Jeżeli żadnego nie widział, nie wie, który przyjechał.
- Ale jechał do portu. I łysego nie spotkał, na go chyba, nie?
- Może polazł gdzie indziej. Zaraz się dowiemy, Chaber powie.
Janeczka ciągle kręciła głową.
- Ale mnie się, rozumiesz, nie zgadza, że on go szuka tak jawnie. Przecież to niemożliwe, żeby tyle osób należało do szajki! Ten rybak, tutaj, był całkiem obcy.
- Nie obcy, ja go już widziałem.
- Ja też, on mieszka gdzieś bliżej portu. Ale obcy w szajce!
- No, czy ja wiem... O, może oni się w ogóle znają i mogą szukać jawnie, ile im się podoba, a tajemnica to jest tylko ta cała robota! Udaje, że go szuka w innej sprawie.
- Może być. Chyba tylko tak, bo inaczej to wcale nie ma sensu.
Chaber, wręcz pełen wzgardy dla tak haniebnie prostego zadania, jakie mu teraz przypadło w udziale, bez chwili wahania doprowadził do kawiarni przy porcie. Nie musieli nawet wchodzić do środka, ujrzeli łysego z zewnątrz przez wielkie, otwarte okno. Siedział przy stoliku 
i pił coca-colę. Na szczęście od razu dostrzegli także pozostałe osoby siedzące przy tym samym stoliku. Mimo zaskoczenia zdążyli w porę wycofać się i ukryć. Osobami owymi były Mizia, 
jej matka i jeszcze jedna, znana im z widzenia pani.
- No nie! - powiedział Pawełek z urazą, obserwując wielkie okno zza stojącej w pobliżu przyczepy campingowej. - W to to już w życiu nie uwierzę, żeby te baby rozkopywały groby!
Janeczka z uwagą przyglądała się doskonale widocznej grupie.
- Pewnie, że nie. On ich przecież wcale nie zna.| Zobacz, rozmawiają oddzielnie, same 
ze sobą, a z nim wcale. On nawet nie słucha.
- No to kogo tu przyszedł zawiadamiać?
- Nie wiem. Zobaczymy.
- Jeszcze musimy znaleźć pana Jonatana.
Przywarci do przyczepy obserwowali towarzystwo w kawiarni. Łysy wydawał się zamyślony, nie zwracał żadnej uwagi na siedzące mu przed nosem panie.
- Wymyśliłam coś - zakomunikowała nagle Janeczka. - Pan Jonatan szuka któregoś, 
bo widział samochód. To znaczy, że ten samochód tu stoi, i możliwe, że pan Jonatan do niego wróci. Trzeba znaleźć samochód.
- Masz rację - zgodził się Pawełek i poruszył się gwałtownie. - Popatrz! One wychodzą! Jak one wyjdą, to do niego przysiądzie się ten od zawiadamiania.
- Skąd wiesz?
- Nie wiem, ale tak powinno być. We wszystkich kryminałach tak się robi... 
Janeczka trąciła brata w ramię.
- Patrz, on też płaci! Też wychodzi!
- Dobra, zobaczymy, co zrobi dalej...
Mizia, jej matka i znajoma pani podniosły się i zaczęły przechodzić ku wyjściu. Łysy jeszcze siedział, chociaż rachunek już uregulował. Po chwili spojrzał na zegarek, zamyślił się znów, ale na krótko, bo do stolika podeszły jakieś dwie młode pary, najwidoczniej zamierzając zająć wolne krzesła. Łysy podniósł się, uprzejmie ustąpił im miejsca i bez pośpiechu wyszedł. Wolnym krokiem ruszył ścieżką dookoła trawnika, akurat w stronę przyczepy campingowej. Janeczka i Pawełek cofali się tak, żeby ich ciągle osłaniała. Zajęci obserwacją łysego, całkowicie stracili z oczu jego poprzednie towarzystwo.
Matka Mizi i znajoma pani po wyjściu z kawiarni zainteresowały się rosnącymi 
na trawniku różami i zaczęły je oglądać. Zachęcona zapewne przez nie Mizia wąchała kwiaty, nachylając się ostrożnie i starając się ich nie dotykać, niewątpliwie w obawie pokłucia. Przesuwała się od krzaka do krzaka coraz bliżej przyczepy, wprost ku miejscu, gdzie kryli się Janeczka i Pawełek.
Łysy okrążył przyczepę od drugiej strony i szedł ku szosie w kierunku lasu, oddalając się od portu i osiedla. Janeczka i Pawełek wyprostowali się i wychylili zza ukrycia, nie spuszczając go z oka w oczekiwaniu chwili, kiedy będzie można puścić Chabra na trop. Mizia dotarła 
do przyczepy.
- Ojej, Janeczka! - rozległ się nagle przeraźliwy, piskliwy kwik. - I Pawełek! Co tu robicie? Bawicie się w chowanego?
Wrażenie było piorunujące. Głos Mizi miał tę szczególną właściwość, że swoją przenikliwością wybijał się ponad przeciętne hałasy. Łysy usłyszał. Odwrócił się błyskawicznie 
i wzrok jego padł wprost na rodzeństwo, które nie zdążyło zareagować. Pisk Mizi sparaliżował ich na ten jeden zgubny moment. Janeczka poczuła mróz na plecach i jakby ogień w przełyku, Pawełkowi pociemniało w oczach.
- O, trrreotrralwe...! - zawarczał zduszonym głosem.
Mizia poczuła się obrażona.
- Ojej, przeklinacie! - stwierdziła z naganą. - Nie będę się z wami bawić.
Błysk nadziei natychmiast zamigotał w duszy tak brata, jak i siostry.
- Trrreotrralwe! - wyszeptała Janeczka z naciskiem. - Trrreotrralwe, trrreotrralwe...
- Trrreotrralwe! - poparł ją ogniście Pawełek.
- Ojej, fu! - powiedziała niewymownie zgorszona Mizia i cofnęła się ku różom, gdzie wciąż przechadzały się jej matka ze swoją przyjaciółką.
Łysy patrzył tylko przez chwilę. Nie zatrzymał się, szedł dalej, ale po kilkunastu krokach zmienił kierunek. Przemierzył jezdnię w poprzek, skręcił i zaczął się zbliżać do portu.
- Widział nas - mruknął Pawełek.
- I żadna ludzka siła w niego nie wmówi, że oglądaliśmy go dla przyjemności - dodała sucho Janeczka.
- Toteż dlatego wraca. Już nie pójdzie tego jakiegoś zawiadamiać. Żeby ona pękła!
Janeczka obejrzała się na Mizię. Obie z matką pożegnały już tamtą panią i szły 
w kierunku domu, oddalając się od szosy. Gęsto stojące samochody stanowiły dostateczną osłonę. Janeczka nie miałaby nic przeciwko pęknięciu Mizi, nawet gdyby sama nie mogła tego widzieć.
- Zróbmy coś! - powiedziała. - Udawajmy przynajmniej, że przyglądamy się wszystkim!
- Dużo to pomoże - skrzywił się Pawełek. - Ale możemy poszukać jego samochodu. 
Tu go nie widzę, może tam dalej.
Łysy szedł wzdłuż portu. Od strony osiedla, drogą do sklepu, nadleciał z rykiem silnika pan Jonatan, zahamował w porcie i rozmawiał z rybakami. Łysy przeszedł tuż obok niego, nie dał mu żadnego znaku, wzajemnie nie poświęcili sobie najmniejszej uwagi. Janeczka i Pawełek wycofali się już aż za pętlę autobusową, gdzie obok drogi do sklepu parkowały liczne samochody. Przebiegając między nimi, starali się nie odrywać oczu ani od łysego, ani od pana Jonatana. Pan Jonatan przerwał rozmowę, ryknął gazem i odjechał z powrotem w kierunku sklepu, łysy wkroczył na jezdnię i przeciął ją zbliżając się do samochodów.
- Lepiej nawiewajmy - poradził Pawełek. - On idzie tutaj.
- Chyba widzę jego samochód - oznajmiła Janeczka. - Na samym końcu, za tym dużym, żółtym...
- Lećmy, po drodze zobaczymy numer...
Utrzymując bezpieczny dystans między sobą a przeciwnikiem, odsuwali się coraz bardziej od pętli autobusowej w kierunku sklepu. Łysy bez pośpiechu dotarł do swojego samochodu, zaparkowanego za żółtym volkswagenem combi, wsiadł i od razu odjechał. Patrzyli za nim, wyszedłszy na środek jezdni.
- Ja mu nie wierzę - rzekł stanowczo Pawełek po chwili milczenia. - Zaczął iść na piechotę. Zatrzyma się kawałek dalej, wysiądzie i zrobi swoje. Ja bym poszedł za nim.
- Za późno - odparła ponuro Janeczka. - On już tam gdzieś jest. Zanim Chaber go znajdzie w całym lesie, dawno odwali to zawiadomienie. I też nie dowiemy się, z kim gadał, bo jeżeli 
ma rozum w głowie, zabierze go do samochodu i odjedzie...
Musieli usunąć się ze środka drogi, bo dwóch rybaków niosło dużą skrzynkę. Za nimi szedł trzeci.
- To ten - powiedzieli Janeczka i Pawełek równocześnie, kiedy ich minął, po czym, spojrzawszy na siebie, znów równocześnie spytali. - Co ten?
- Nie mów tego samego co ja, bo się do końca życia nie dogadamy - powiedziała Janeczka z niezadowoleniem.
- To ty mówisz to samo co ja! - zaprotestował Pawełek. - Co ten?
- To z tym Rudy Sprężynowiec gadał w porcie. Przez Mizię nie usłyszałam, co mówili. On ma na imię Bronek.
- Zgadza się. To znaczy, co do imienia, to nie wiem, ale tutaj, w tym porcie, też z nim gadał. Wtedy, kiedy zaraz potem przyleciał ten z uszami.
- Może to jego zawiadomił?
- A kto go tam wie... To jak? Idziemy za nim? - Janeczka odwróciła głowę w stronę sklepu, potem znów popatrzyła na bliski port i zawahała się.
- Teraz już tym bardziej za późno - stwierdziła. - A tutaj musimy pilnować pana Jonatana. Ja nie rozumiem, co on robi.
- Jak to nie rozumiesz? Bo co?
- Bo obejrzyj się i zobacz...
Z miejsca gdzie stali, widzieli długą pętlę przed sklepem. Tam również parkowały samochody. Pan Jonatan objeżdżał pętlę, nie wiadomo który raz dookoła, ciągle zatrzymując się w tym samym miejscu, przed maską dużego granatowego fiata. Przyglądali mu się z daleka. 
Pan Jonatan zsiadł z motoru, postawił go na podnóżku, podszedł do fiata i rozpoczął jakieś machinacje. Zajrzał do środka, spróbował wszystkich drzwiczek po kolei, obszedł samochód wkoło i zastygł bez ruchu przed jego maską.
- Nic nie rozumiem - powiedział Pawełek.
- Toteż właśnie - powiedziała Janeczka.
Nie mówiąc nic więcej, jak na komendę ruszyli w tamtym kierunku.
- Granatowy fiat, taki sam - zauważył Pawełek półgłosem, chociaż z tej odległości 
pan Jonatan z pewnością nie mógł go usłyszeć. - Nie pamięta numeru, czy co?
- Może on w ogóle szuka całkiem innego samochodu i całkiem innej osoby? 
- zaniepokoiła się Janeczka.
- Samochód, wygląda na to, że już znalazł. A co do osoby, to nie wiem...
Pan Jonatan zaniechał nagle kontemplacji maski fiata, rozejrzał się i zrobił coś jeszcze dziwniejszego. Zepchnął motor z podnóżka, przecisnął się z nim pomiędzy samochodami i wbił go w wielką kępę wikliny, rosnącą o metr za tylnym zderzakiem fiata. Sam przykląkł obok 
i znieruchomiał.
Janeczka i Pawełek zatrzymali się równocześnie.
- Żadne takie - rzekł pośpiesznie Pawełek. - Tam dalej jest rzadki las, zobaczy, 
że skręcamy. Trzeba obejść od tyłu...
Za pawilonem handlowym, akurat po tej stronie, gdzie czaił się pan Jonatan, znajdował się mały, wyasfaltowany placyk, przeznaczony dla samochodów dostawczych. Pół placyku zajmowały piramidy zasobników na butelki, zakamarki pomiędzy nimi mogły stanowić doskonałą kryjówkę. Proponowana przez Pawełka droga od tyłu prowadziła przez straszliwe wądoły na zapleczu pawilonu handlowego. Kiedy przez śmietnik, bajoro, skład starych opakowań, stromą skarpę i dziurę w ogrodzeniu dotarli na placyk i ukryli się wśród zasobników, pan Jonatan najwyraźniej zaczynał tracić cierpliwość.
Nie siedział już nieruchomo, kręcił się i zmieniał pozycję. Raz i drugi wyjrzał ze swojej kępy, porozglądał się, wrócił, znów wyjrzał, wreszcie podjął widocznie jakąś decyzję, bo wybiegł i energicznym krokiem poszedł do góry przez las, wciąż rozglądając się dookoła.
- Zostawił motor, więc chyba wróci - szepnęła Janeczka.
- Warto by sprawdzić numer tego samochodu - odszepnął Pawełek. - Tak na wszelki wypadek. Ja bym skoczył, póki go nie ma.
- To skocz.
Pawełek rozejrzał się, upewnił, że pana Jonatana nie widać, wyskoczył z ukrycia 
i popędził na pętlę. Janeczka czujnym wzrokiem penetrowała las. Pawełek wrócił po chwili 
z dziwnym wyrazem twarzy.
- Słuchaj no, to jest ten sam - zakomunikował, nieco strapiony.
- Co ten sam?
- Numer. Ten sam.
- Fioła masz, czy co?
- No to idź sama i zobacz. Idź, bo może ja mam jakie halucynacje albo co...
Janeczka wyskoczyła zza zasobników i popędziła na pętlę.
- Ten sam - stwierdziła, nieopisanie zaskoczona. - Słuchaj, teraz to już naprawdę nic nie rozumiem. Przecież łysy odjechał...?
- Owszem, odjechał. Miał ten zagraniczny numer. A ten tutaj ma nasz, krajowy, który jest po drugiej stronie zagranicznego. Nic nie rozumiem.
Milczeli przez chwilę, patrząc na siebie i usiłując pojąć zjawisko. Nawet zapomnieli 
się ukryć.
- Może źle zapisałeś...? - powiedziała Janeczka niepewnie.
Pawełek pokręcił głową.
- Mowy nie ma. Żeby ten zagraniczny to jeszcze, ale naszego nauczyłem się na pamięć 
w trakcie zapisywania. Co ty myślisz, że bez tego bym odczytał te gryzmoły na ziemi?! Zapisałem dobrze, mur-beton!
- W takim razie są dwa samochody - zawyrokowała Janeczka po dalszej chwili namysłu. 
- Chciałabym tylko wiedzieć, czy oba mają obracane numery, czy jeden, a jeżeli, to który. Oba 
są podejrzane...
- Trzeba sprawdzić szczegóły. Może one się czymś różnią. Czekaj, skoczę jeszcze raz 
i popatrzę...
Słońce zaszło i zaczynało się zmierzchać. Janeczka wezwała psa, bo w ogarniającym las zmroku nie rozróżniała już z oddali z dostateczną dokładnością pojawiających się między drzewami sylwetek. Chaber załatwiał te sprawy bezbłędnie niezależnie od oświetlenia. Pawełek wreszcie wrócił.
- Nic nie ma - zakomunikował, bardzo niezadowolony. - Samochód jak samochód, nigdzie nie odrapany, opony te same, żadnych znaków szczególnych. Chyba że licznik. 
Na liczniku ma dwadzieścia cztery tysiące sto czterdzieści dwa kilometry.
- Zapisz to, na wszelki wypadek. I schowaj się. Mogą wrócić w każdej chwili, albo 
pan Jonatan, albo ten od samochodu.
- Lepiej niech się pośpieszą, bo będzie ciemno.

Oczekiwane osoby pojawiły się zupełnie niespodziewanie i w sposób dość dramatyczny. Najpierw dostrzegli postać schodzącą ścieżką z góry, dowiedzieli się o niej od Chabra 
i rozpoznali, kiedy się zbliżyła. Osobnik ze szczurzym pyszczkiem i wąsko osadzonymi oczami przemykał szybko między drzewami w kierunku pętli przed sklepem. Minął pawilon. W tym momencie ukazał się nagle pan Jonatan, pędzący dolnym skrajem lasu. Nie wiadomo było, skąd się tam wziął, bo przecież przedtem poszedł pod górę. Osobnik ze szczurzym pyszczkiem dojrzał go, zawahał się i zawrócił, jakby do ucieczki. Pan Jonatan wpadł na niego z impetem, obiema rękami chwycił go za kurteczkę pod szyją i wepchnął w kąt pomiędzy ścianą pawilonu 
a piramidą zasobników.
- Ty łobuzie! - wrzasnął. - Ty draniu! Będziesz mi się tu migał...
- Cicho! - syknął szczurzy pyszczek. - Pan się tak nie drze! Zaraz wszyscy mają wiedzieć...!
Pan Jonatan zniżył głos. Teraz awanturował się i szeptem, za to używał słów mniej łagodnych, potrząsając przy tym przeciwnikiem, a przy okazji zasobnikami. Szczurzy pyszczek nawet nie usiłował się wyrwać.
- Nie będę czekał dłużej! - szeptał wściekle pan Jonatan. - Gdzie go masz, ty... szarpana twoja niedola, oddajesz, czy nie?! Dawno znalazłeś, łajdaku, coś z tym zrobił?! Przyznaj się! Sprzedałeś, tak?! Kark ci skręcę, łachmyto jeden, złodzieju, ty śledziono rybia! Tyle mojej krwawicy...!
Szczurzy pyszczek próbował się wtrącić ugodowo.
- Cicho, no cicho, jak rany, dobra, wszystko będzie...
- Co będzie, jakie będzie, ty szakalu parszywy, co ty myślisz, że ja nie widzę, jak mi 
z oczu schodzisz? Rozwalę ci ten głupi łeb, kulasy poprzetrącam...!
- Pan się nie wygłupia, o co chodzi, oddam forsę. Tyle ile pan chciał...
- Forsę oddasz, ale i tamto oddasz, albo marna twoja godzina! Kroku tu nie zrobisz, już ja cię upilnuję, ty carska wywłoko! Forsę oddasz zaraz, już, bo tu ostatni dech z ciebie wyprę...!
- No co pan, nie mam przy sobie! Zapłacą mi, oddam, jak Boga kocham, niech skonam, 
w tych dniach obiecali... A pokazać pan nie chciał...
- Żebym ci nie pokazał...! Doniosę, niech mnie szlag trafi, doniosę na ciebie! Ty żłobie artystyczny, ty patafianie, nie odjedziesz stąd...
Szczurzy pyszczek szarpnął się nagle w trzymających go dłoniach.
- Glina...! - syknął ostrzegawczo.
Pan Jonatan nagłe urwał. Mimo woli obejrzał się. Szczurzy pyszczek wykorzystał to natychmiast, wyrwał mu klapy kurteczki i szurnął w bok. Galopem popędził na pętlę 
i w mgnieniu oka wślizgnął się do granatowego fiata. Pan Jonatan uczynił ruch, jakby chciał popędzić za nim, obejrzał się jeszcze raz, mruknął coś pod nosem, skoczył ku pętli, łukiem ominął samochody, dopadł swej kępy wikliny, wyszarpnął z niej motor, kopnął rozrusznik 
i z rykiem silnika runął pod górę, w las. Najwidoczniej wcale nie zamierzał gonić granatowego fiata, który już zdążył wystartować w kierunku portu.
Janeczka i Pawełek skamienieli z emocji, wciąż jeszcze tkwili za stosem zasobników. Obok nich cichutko pisnął Chaber. Obejrzeli się i zamarli na nowo.
O metr od nich stał porucznik MO.
Cisza i bezruch trwały jeszcze długą chwilę. Porucznik poruszył się pierwszy.
- Jeżeli powiecie, że nie słyszeliście ani jednego słowa, ostrzegam, że wam nie uwierzę 
- rzekł zimno. - Widziałem was już z daleka. Mogę się wam przyznać, że gdybym tu był 
na waszym miejscu, w ogóle bym nie oddychał, żeby żadnego szeptu nie uronić. Nie było mnie 
i bardzo żałuję. Muszę wiedzieć, o czym ci dwaj gadali.
Szczere wyznanie porucznika zdecydowanie pogorszyło i tak już niełatwą sytuację. 
W Janeczce i Pawełku od początku budził sympatię, z całego serca chcieliby mieć go po swojej stronie i wzajemnie służyć mu pomocą, ale nie mogli. W żadnym wypadku nie mogli. Narazili się już tej szajce niebotycznie, łysy wiedział, co o nich myśleć, okazał im to wyraźnie przed niespełna godziną. Awantura pana Jonatana z osobnikiem z odstającymi uszami była całkowicie jednoznaczna. Szajka wciągnęła pana Jonatana do cmentarnej akcji, a teraz najwyraźniej chce 
go odsunąć, niewątpliwie po to, żeby nie dzielić się z nim zyskiem. Nie zapłacili mu jeszcze 
za dotychczasową robotę, ponadto on ich podejrzewa o ukrywanie przed nim znaleziska. Możliwe zresztą, że oszustwa usiłuje dokonać tylko szczurzy pyszczek z odstającymi uszami, który słusznie spodziewa się zapłaty w najbliższych dniach. Na własne uszy słyszeli przecież 
w lesie, że łysy i Rudy Sprężynowiec zamierzają wznowić wysiłki przerwane na skutek obaw przed czujnością WOP-u. Wszystko to już w tej chwili wiedzieli, nie dość na tym, poznali tajemnicę dwóch samochodów. I nic, ani jednego słowa nie mogli zdradzić temu sympatycznemu porucznikowi, bo szajka znała ich tajemnicę...
- Odezwijcie się, na litość boską! - zażądał trochę żałośnie porucznik. - Mówcie 
jak ludzie. Słyszeliście wszystko, prawda?
W tym momencie Janeczce przyszła do głowy myśl zupełnie przerażająca. Szajka wstrzymała działalność, ponieważ WOP wzmógł czujność. WOP wzmógł czujność... A jeżeli WOP wzmógł czujność dlatego, że zauważył przekraczanie granicy...?
Miała zamiar właśnie coś odpowiedzieć, ale na tę potworną myśl głos odmówił jej posłuszeństwa. Milczała, rozpaczliwie szukając jakiegoś wyjścia.
Pawełek milczał również, bo ta sama myśl zakwitła w nim w tym samym momencie, z tą tylko różnicą, że nie miał żadnych wątpliwości. Był zupełnie pewien, że poszukiwanymi przez straż graniczną osobami są właśnie oni oboje, on i Janeczka. Nikt nic nie wie, nikt na nich 
nie trafi, chyba że łysy powie. Łysy powie, jeżeli oni powiedzą...
Porucznik postanowił zdobyć się na anielską cierpliwość.
- Daję wam słowo, że nie mam żadnych pretensji o podsłuchiwanie. Nikomu o tym 
nie powiem. Nie usiłujcie we mnie wmawiać, że straciliście słuch i głos, miejcie dla mnie jakąś litość. Ja was pytam urzędowo, nie prywatnie, jestem na służbie. Słyszeliście, co oni mówili?
Janeczka przemogła wreszcie wielką gulę w gardle.
- No, owszem - przyznała niepewnie. - Słyszeliśmy...
Niezdolny jeszcze do wydania głosu Pawełek potwierdził kiwnięciem głową. Porucznik odetchnął.
- Chwała Bogu! Co mówili?
- Jeden prawie nic...
- Jak to, nic?
- No, prawie nic...
- Cicho - odezwał się nagle Pawełek. - “Cicho", mówił, “jak rany, cicho..."
- Tak mówił? - zainteresował się gwałtownie porucznik. - “Cicho, jak rany”?
- Tak jest! - przyświadczyła Janeczka. - “Niech się pan nie wygłupia" mówił. “Cicho!"
- No dobra, a drugi, co mówił?
- A drugi mu wymyślał.
- Jak wymyślał?
Tego właśnie w żadnym wypadku nie mogli powiedzieć. Nie mogli także powiedzieć, 
że nie powiedzą, mogłoby to mieć skutki zgoła katastrofalne. Znów zamilkli bezradnie, gorączkowo myśląc, jak wybrnąć z okropnej sytuacji.
- Jak mu wymyślał? - powtórzył porucznik nieustępliwie. Na Janeczkę spłynęło nagle nadprzyrodzone olśnienie.
- Brukowanymi słowami - oznajmiła z wielką stanowczością. - Wymyślał mu brukowanymi słowami i ja tego nie mogę powtórzyć. Mamusia zabrania nam używać takich słów!
Pawełek spojrzał na siostrę z bezgranicznym podziwem.
- Tak jest! - przyświadczył gorliwie. - Zgadza się. My się tak nie możemy wyrażać!
Porucznik poczuł, że teraz chyba jemu zabraknie głosu.
- Brukowanymi... To znaczy... Jakimi...?!
- No mówię przecież, brukowanymi słowami - powtórzyła Janeczka z satysfakcją, której nie zdołała ukryć.
Pawełek czuł nie tylko satysfakcję nie mniejszą, ale także kolosalną ulgę. Brukowane słowa załatwiały sprawę równie radykalnie, jak dyplomatycznie. Porucznik był pełen zakłopotania, uświadomił sobie od razu całą niestosowność wydarcia z dzieci owych słów, których słusznie zabroniono im używać. Zdziwił go nieco ton nadzwyczajnej satysfakcji, brzmiącej w głosie Janeczki, ale pomyślał tylko, że widocznie musiały to być wyjątkowo potężne brukowane słowa...
- Znaczy, macie na myśli, brukowymi słowami? - upewnił się mimo woli.
- Może być brukowymi - zgodził się Pawełek. - My tego nie powtórzymy za skarby świata. Wyrażał się, że ho, ho!
- No dobrze, a... A co mówił pomiędzy tymi brukowymi słowami?
- Nic. W ogóle nic innego nie mówił, tylko same słowa.
- A pomiędzy słowami mówił “ty"- dorzuciła nagle Janeczka, której nie opuszczało bujnie kwitnące natchnienie.
W obliczu takiej informacji porucznikowi opadły ręce. Zrozumiał, że więcej się nie dowie. Scenę widział z daleka, trwała krótko, bardzo możliwe, że zaczęła się awanturą i nie miała dalszego ciągu, bo rozmówcy rozstali się jakoś nagle. Padły rozmaite inwektywy i na tym koniec. Westchnął ciężko.
- A czy w ogóle z tych słów, już nie mówcie jakich, udało się wam wywnioskować, 
czy oni się pokłócili teraz, przed chwilą? - spytał dość beznadziejnie. - Czy też byli pokłóceni 
już wcześniej?
- Chyba byli wcześniej - odparła Janeczka z wahaniem, zastanawiając się, czym może grozić prawda w tej kwestii. - Od początku nie mówili nic innego, tylko słowa.
- Raczej się w ogóle nie lubią - uzupełnił uprzejmie Pawełek. - Tak nam się wydaje.
Porucznik przypomniał sobie nagle wrażenie, jakiego doznał już przy pierwszej rozmowie z tymi dziećmi. Przypomniał sobie także scenę w porcie. Był zupełnie pewien, że oni coś wiedzą, coś przed nim ukrywają, mają jakiś tajemniczy i niepojęty związek ze sprawą, która stanowi treść jego działań służbowych...
- Słuchajcie no, a co wyście tu właściwie robili? - spytał ostro. - W tym kącie 
za skrzynkami?
- Nic - odparł bez namysłu Pawełek. - Tutaj kompletnie nic. Przechodziliśmy. I akurat oni się tu spotkali...
- I woleliśmy przeczekać, bo oni byli zdenerwowani - uzupełniła Janeczka. - To wcale nie jest dobrze pchać się na oczy zdenerwowanym osobom. Z daleka było widać, że są zdenerwowani.
Porucznik pojął, że przegrywa z kretesem. Z podejrzewanym o podobną wiedzę człowiekiem dorosłym umiałby sobie poradzić bez wielkiego trudu. Z dziećmi musiał się poddać. Jedynym zyskiem była zdobyta wreszcie pewność, że ci dwaj ludzie, którzy używali tu owych słów nie do powtórzenia, nie współdziałają ze sobą zgodnie, a odwrotnie, są w stanie wojny. 
To też było dla niego bardzo ważne...
- Dobre i tyle - mruknął do siebie w zamyśleniu i po chwili dodał: - Co do tych zdenerwowanych osób, macie całkowitą rację. Postarajcie się ich unikać. Przestańcie mi się 
tu pętać po rozmaitych dziurach, idźcie lepiej na plażę, albo na boisko, albo do domu, bo jeszcze, nie daj Boże... no, jakiś taki zdenerwowany może was uszkodzić...

- Upiekło nam się - stwierdził Pawełek, wlokąc się z wolna przez las w stronę domu. 
- Ten porucznik za dużo podejrzewa.
- On w ogóle mnóstwo wie - odparła Janeczka w zamyśleniu. - Cały czas lata za tym 
z uszami. Wie, że to przestępca, ale nie może go zamknąć, bo pewnie nie ma dowodów...
- Albo nie zna tych innych i czeka, żeby on go do nich doprowadził. Albo czeka, żeby znaleźli te dokumenty na cmentarzu i dopiero wtedy...
- O cmentarzu nie wie. Na cmentarzu nikt nie pilnuje, Chaber by powiedział.
- To i dobrze, zasługa nam się nie wścieknie. Bez zasług leżymy, jak jeszcze nigdy 
w życiu. Czekaj, bo ja myślę. Doprowadził go do pana Jonatana. Znaczy, ten z uszami doprowadził porucznika do pana Jonatana. Wcale nie wiemy, czy nie doprowadził go także 
do Rudego Sprężynowca...
Janeczka zatrzymała się nagle.
- O mój Boże, myśmy chyba zgłupieli! Przecież nie wiemy, czy ten z uszami nie spotkał się z Rudym Sprężynowcem! Wszyscy tu czatowali i mógł robić, co chciał! Słuchaj, musimy sprawdzić!
- Jak? Chaber jeszcze za nim nie chodził!
- To nic. Spróbujemy. Najwyżej spóźnimy się na kolację...

Kilkakrotnie przeprowadzony od zasobników do miejsca postoju granatowego fiata Chaber wyłapał pożądaną woń. Zrozumiał, że nie chodzi tu o pana Jonatana, i ruszył tropem szczurzego pyszczka z odstającymi uszami. Późnym wieczorem, już w łóżkach, można było omówić sytuację.
- No więc dzisiaj się nie spotkali - podsumował z ulgą Pawełek. - Ten z uszami obleciał trzy domy i jedną komórkę, dalej nie poszedł. Rudy Sprężynowiec prosto z plaży polazł 
na camping i został w domu...
- Weź kawałek papieru i zapisz to wszystko, bo się pogubimy - poradziła Janeczka. 
- Coraz większe zamieszanie z tego wychodzi. Cmentarz na razie mamy z głowy, ja uważam, 
że kopać będą dopiero jutro, bo dzisiaj nie zdążyli się pozawiadamiać. To po pierwsze. Po drugie mamy dwa samochody i musimy sprawdzić, który jest który...
- Warto by jednemu oblać koła czymś śmierdzącym - przerwał Pawełek. - Chaber załatwi sprawę. Kiedyś poszedł po śladach wody kolońskiej mamusi, pamiętasz? Jak tatuś wylał na koła.
- Musi być coś nietypowego... Przez chwilę obydwoje intensywnie rozważali rodzaj woni, jakiej należy dostarczyć psu.
- Wiem! - zawołała z ożywieniem Janeczka. - Mamusia ma ten migdałowy olejek 
do opalania, zagraniczny, nikt takiego nie ma, a śmierdzi niemożliwie! I w rozpylaczu, łatwo będzie...
- Fajnie, jutro się to załatwi. Potem jej podrzucimy z powrotem. Na czym stoimy?
- Na samochodach. To już z głowy. Po trzeciej milicja pilnuje tego z uszami i pana Jonatana. Wcale mi się to nie podoba, ja pana Jonatana lubię. Tak naprawdę to on jest porządny...
- A pewnie! Objeżdżał go na medal! I słyszałaś, nie chciał im pokazać. Myślisz, że on wie, który to grób?
- Musi wiedzieć, bo niby co innego miałby im pokazywać? Wie i pewnie dlatego 
go wzięli do szajki, ale nie chciał im pokazać, więc teraz go wyrzucają. Trzeba go będzie uniewinnić. No, może nie całkiem, ale trochę.
- Po czwarte niech nas ręka boska broni pokazać się przy granicy. Oni też mają psy.
Janeczka kiwnęła głową, w pełni zgadzając się z bratem. Granicy teraz musieli unikać jak ognia.
- Po piąte musimy zdobyć dowody.
- Jakie dowody?
- Różne. Milicja zawsze musi mieć dowody. Bo jeżeli oni to w końcu znajdą, a my im odbierzemy i zaniesiemy porucznikowi, to muszą być dowody, gdzie to było i kto kopał. Inaczej wszystko będzie na nas.
- O, jak rany, masz rację! Jeszcze by nam tylko tego brakowało! No trudno, w takim razie trzeba coś wykombinować. Zdaje się, że mamy coraz więcej roboty...

- Pojęcia nie mam, jakim cudem mogłam gdzieś zgubić ten olejek - powiedziała z irytacją pani Krystyna przy obiedzie. - Przecież nie mam dziury w torbie! Moglibyście zaangażować 
do poszukiwań psa!
- Mam nadzieję, że go ktoś ukradł - rzekł tęsknie pan Roman. - Śmierdział koszmarnie.
- Możliwe, że miał trochę zbyt intensywny zapach, ale do opalania był doskonały. Chciałabym go odzyskać.
- Masz przecież pół tuzina innych.
- Ale tamten był najlepszy! I nie odkupię sobie, Monika przywiozła mi z Francji!
- Znajdzie się - rzekł beztrosko Pawełek. - Na pewno leży gdzieś w piasku. Chaber znajdzie.
- Zaraz po obiedzie wracamy na plażę!
- Dobra, możemy wracać...
- Możemy nawet lecieć sami - zaproponowała wspaniałomyślnie Janeczka. - Chaber obwącha twój kostium kąpielowy i już będzie wiedział.
- Doskonale, proszę, tu jest mój kostium. Na szczęście jeszcze nie zdążyłam go wypłukać, gdzie pies? Proszę bardzo, niech wącha! A jeżeli ktoś to ukradł, znajdźcie złodzieja i odbierzcie mu!
- Krysiu! - zawołał pan Roman z lekkim przestrachem.
- Nie ma sprawy - uspokoił go szybko Pawełek. - Przemocą odbierać nie będziemy, najwyżej podstępem.
- Ostatecznie możecie przyprowadzić złodzieja do ojca. Idźcie teraz!
Wybiegli z domu zaraz po obiedzie i na chodniczku zatrzymali się jak wryci. W bramie przed garażem leżał pies porucznika, obok stał motor. Porozumieli się wzrokiem i bez namysłu skręcili w stronę wielkich, częściowo otwartych wrót, zza których dobiegały odgłosy. Mieli zamiar posłuchać tylko trochę, ale akurat kiedy byli w połowie drogi, z wnętrza garażu wyjrzał porucznik i oko jego padło wprost na nich. Nie pozostało zatem nic innego, jak udawać, że mieli w tym garażu jakiś niewinny interes do załatwienia.
Porucznik nie przerwał rozmowy, popatrzył na nich i odwrócił się ku wnętrzu, gdzie pan Jonatan, pani Wanda i pan Łubiański naprawiali sieć.
- Panie, przecież to zwariować można - mówił markotnym głosem. - Wiecznie ci ludzie coś gubią i każdy zaraz leci do milicji, że mu ukradli. Kraść, kradną, to fakt, zawsze się na lato nazjeżdża złodziejaszków, ale co najmniej połowa tych skarg to jest zwyczajne zawracanie głowy.
- To po co pan za nimi lata? - spytał pan Jonatan. - Niepotrzebna robota. Wszystkich złodziei pan nie wyłapie.
- Trochę się płoszą, jak się tak ciągle kręcę. A sprawdzić te skargi muszę, co począć...
- Na tego plastyka też skarżą? - spytała pani Wanda.
- E, nie. Ale mi go na świadka podali. Od wczoraj go już szukam, nie widział go pan czasem?
Pan Jonatan rzucił dwa szybkie spojrzenia, jedno na porucznika, drugie w głąb garażu.
- Kogo? Tego plastyka?
- No właśnie. Kręcił się tu wczoraj, podobno dzisiaj też jest.
- Nic o tym nie wiem - powiedział stanowczo pan Jonatan po dość długiej chwili zajmowania się wyłącznie siecią.
- Nie widział go pan? - zdziwił się porucznik. - Zdawało mi się, że wczoraj...
- Nie widziałem. Sam bym go chciał spotkać, ale jakoś nie trafiam. Nic o nim nie wiem.
- Szkoda - westchnął porucznik. - No nic, poszukam...
Janeczka poczuła nagle, że ani chwili dłużej nie mogą tu stać w milczeniu, muszą uzasadnić swoją wizytę w garażu, i to natychmiast, w obecności porucznika. Przecisnęła się obok sieci dalej, do pana Łubiańskiego.
- Proszę pana, chcielibyśmy zapytać, czy pan będzie dzisiaj wędził ryby - powiedziała głosem, którego przenikliwości nie powstydziłaby się Mizia.
- Bo chcielibyśmy popatrzeć.
- Dzisiaj nie - odparł pan Łubiański nieco jadowicie. - Ale może być, że jutro. Jak mój zięć coś złapie...
- Złapie, złapie... - mruknął gniewnie pan Jonatan. - W tę poszarpaną sieć złapie...
Janeczka przecisnęła się z powrotem do wyjścia. Pawełek już był na zewnątrz, porucznik wyszedł za nim.
- Hej, kolego! - zawołał. - Czekaj no! Wy macie psa, chciałem cię o coś zapytać...
Pawełek zatrzymał się na drodze i obejrzał podejrzliwie. Porucznik podszedł do swego motoru i zepchnął go z podnóżka.
- Chciałem zapytać, czy wasz pies ma pchły? 
Pawełka nieomal zatkało. Obelżywa kalumnia rzucona na Chabra zawróciła go z drogi.
- Co też pan...? - oburzył się. - Jakie pchły?! On w ogóle nie wie, jak wygląda pchła! 
W życiu nie widział!
Porucznik ruszył w dół drogi, prowadząc motor. Pawełek odruchowo ruszył za nim.
- A co wy robicie na to, żeby ich nie miał?
- My nic nie robimy. On tak sam z siebie...
- Dobra, dobra - przerwał porucznik półgłosem, oddaliwszy się już nieco od garażu. 
- Zostaw pchły w spokoju. Słyszałeś...?
Pawełek poczuł się odrobinę zdezorientowany.
- Co słyszałem...?
- Tam w garażu. Słyszałeś rozmowę? Pan Jonatan nie widział plastyka. Co ty na to?
Zatrzymał się i oparł o motor. Janeczka podeszła do nich i zatrzymała się również. Pawełek gapił się na porucznika.
- Plastyk...? - powtórzył niepewnie.
- Nie wiesz, kto to jest? Ten facet z oczami koło nosa. Ten nasz znajomy z odstającymi uszami To jest plastyk, artysta, nie wiedziałeś o tym?
- A...! Rozumiem. I panu chodzi o to, że pan Jonatan go nie widział?
- Właśnie. I co ty na to?
Na drodze obok motoru i trojga osób, stały dwa psy, tyłem do siebie. Pies porucznika patrzył w stronę portu, Chaber patrzył w stronę przeciwną. Nagle warknął cichutko. Pies porucznika wykonał błyskawiczny w tył zwrot, Janeczka obejrzała się nieco mniej szybko. 
Pies porucznika zastygł w bezruchu. Janeczka przesunęła się o krok bliżej do brata. Drogą z góry nadchodził Rudy Sprężynowiec. Ruchy Janeczki były z pewnością wolniejsze od ruchów psa porucznika, jej myśl natomiast była bezwzględnie szybsza. Zdążyła uprzytomnić sobie, 
że wczoraj narazili się łysemu, a dziś Rudy Sprężynowiec na własne oczy obejrzy ich komitywę z milicją. Może pomyśleć, że coś powiedzieli... Musi zatem usłyszeć, co mówią...
- A bo ja wiem, co ja na to - bąkał niepewnie Pawełek, okropnie zakłopotany. - Trzeba się zastanowić...
- I nasza mamusia mówi, że go z pewnością ktoś ukradł! - wrzasnęła nagle Janeczka pełną piersią. - Bo ten olejek był zagraniczny i w żaden sposób nie można go kupić!
Porucznik i Pawełek wzdrygnęli się zgodnie i wytrzeszczyli na nią oczy. Pawełek, odwracając się do siostry, zawadził wzrokiem o drogę i dostrzegł nadchodzącego Rudego Sprężynowca. Zrozumiał mgnieniu oka. Porucznik nie znał sedna sprawy, czuł się zatem nieco zaskoczony.
- Jaki olejek...? - spytał mimo woli ze zdumieniem.
- Zagraniczny! W takim rozpylaczu niebieskim z białym! Mamusia prosi, żeby pan złapał tego złodzieja i odebrał mu to, łatwo poznać, bo nikt inny takiego nie ma! Mamusia prosi, żeby pan zebrał zeznania o tym olejku w niebieskim rozpylaczu, bo go na pewno ktoś ukradł...
Rudy Sprężynowiec przeszedł obok, uważnym spojrzeniem obrzucając całą grupę. 
W miarę jak się oddalał, Janeczka zniżała głos. Pawełek postanowił jej dopomóc.
- Mamusia mówi, że jak on się nie znajdzie... – zaczął.
- Słuchajcie no, dosyć tego! - przerwał ostro porucznik. - Przestańcie ze mnie robić idiotę! Nie chcę słyszeć żadnego gadania o jakimś olejku! Doskonale wiecie, że ja wiem, kto wczoraj temu plastykowi wymyślał, słyszeliście, co dziś powiedział i pytam, co wy na to.
- Wcale nie wiedzieliśmy, że pan wie... - wyrwało się Pawełkowi.
- Ale teraz już wiecie! Macie znacznie więcej oleju w głowie, niż chcecie przyznać. Skończcie to udawanie cofniętych w rozwoju! Żądam odpowiedzi!
- Wcale nie udajemy cofniętych w rozwoju - zaprotestowała Janeczka z godnością. - A co do pana Jonatana, to on się musiał wyprzeć, bo jego żona i pan Łubiański słuchali. Mógłby go pan nawet zabić na miejscu i też by się nie przyznał.
- Skąd wiesz?
- Trzeba było zobaczyć, jak on na nich spojrzał, to by pan też wiedział. Możliwe, że i w cztery oczy tak samo się nie przyzna, ale to nic nie szkodzi, bo tak naprawdę to on jest porządny człowiek.
- Skąd wiesz?! - spytał porucznik prawie z jękiem.
- Nasz pies powiedział - odparła Janeczka bez wahania. - On go lubi. Nasz pies lubi tylko porządnych ludzi.
- Boże, zmiłuj się! - powiedział porucznik i zamilkł, bo nawiedziła go dziwaczna myśl, 
że gdyby nawiązał współpracę z tymi dziećmi i ich psem, swoją skomplikowaną sprawę rozwiązałby w mgnieniu oka. Musiał powtórzyć sobie jasno i wyraźnie, że do spraw służbowych nie wolno wciągać żadnych osób postronnych, a szczególnie dzieci, żeby nie ulec gwałtownej pokusie. Można im najwyżej zadawać pytania i modlić się, żeby zechcieli na nie odpowiedzieć dobrowolnie...
- Wiem doskonale, że coś przede mną ukrywacie - powiedział z rezygnacją. - Nie mogę was zmusić do zeznań, ale powiedzcie mi przynajmniej, dlaczego to ukrywacie. Czy ktoś wam może groził, albo coś w tym rodzaju?
- Niechby spróbował! - mruknął Pawełek.
- Nie - odparła Janeczka, pełna współczucia dla porucznika, a zarazem niepokoju, bo zbyt pilnie patrzył na drogę, gdzie był jeszcze widoczny oddalający się Rudy Sprężynowiec. 
- Nikt kompletnie. Ale...
- Co ale?
- Ale możliwe, że będziemy mieli takie różne wiadomości, które panu się spodobają. Wszystko panu powiemy, jak... Jak już...
- Jak już będziemy mieli dowody - wyrwał się Pawełek. - My bardzo dobrze wiemy, 
że dla milicji takie gadanie bez dowodów jest nic nie warte. Więc jak coś będziemy mieli, 
to panu pierwszemu... 
Porucznik przyglądał się im w zamyśleniu. Obawiał się trochę o te przerażająco ruchliwe i wścibskie dzieci. Chciał je ostrzec przed niebezpieczeństwem, zabronić wtrącania się 
w podejrzane afery, zapobiec ewentualnemu nieszczęściu, nie zdradzając przy tym tajemnic służbowych. Równocześnie już zaczął rozważać różne przypuszczenia, które mu się właśnie nasunęły.
- A niech wam się co stanie! - powiedział groźnie, choć z odrobiną roztargnienia. - No! Będziecie wtedy mieli ze mną do czynienia! Pamiętajcie...!
Pchnął motor, kopnął rozrusznik, wsiadł i odjechał.

- No i proszę - powiedział z goryczą Pawełek, zagłębiając się w las. - Gdybyśmy mieli aparat fotograficzny, już byłby dowód jak byk! A tak co...?
- A tak będą musieli uwierzyć nam na słowo - odparła Janeczka stanowczo. - Zapisałam 
w notesie wszystkie godziny i minuty. Teraz już każdą rzecz będę zapisywać i niech sobie sprawdzają. Ostatecznie milicja musi coś robić. Gdzie ty się pchasz? Przecież mieliśmy 
iść na plażę.
- A niby po co? Ja ten olejek mam w kieszeni.
- To dlaczego jeszcze nie podrzuciłeś?
- Bo mieliśmy trochę na coś wypsikać, żeby Chaber mógł wąchać. Nie wiem na co. 
Na chustkę do nosa?
- Nie, na coś małego. Czekaj, ołówek do notesu!
Wysmarowawszy gruntownie mały ołóweczek olejkiem migdałowym, ruszyli powoli 
w głąb lasu. Nie śpieszyło im się nigdzie. Osiągnięcia dnia dzisiejszego sprawiły, że teraz już 
nie mieli nic innego do roboty, jak tylko czekać wieczoru.
Rano, niby na zamówienie, pojawił się granatowy fiat szczurzego pyszczka. Przejechał obok ich domu i pojechał w stronę campingu, akurat kiedy wychodzili na plażę. Nie pozbawili matki ulubionego olejku od razu, przezornie poczekali, aż go użyje, i dopiero potem ruszyli 
na przełaj, przez las, z nadzieją, że swoją ofiarę jeszcze gdzieś tam znajdą.
Granatowy fiat stał za campingiem, na samym końcu drogi, zaparkowany pod drzewami, za krzakiem bzu, który go nieco osłaniał. Szczurzego pyszczka przy nim nie było, w ogóle nikogo w okolicy nie było, wszyscy poszli na plażę, zwabieni wspaniałym słońcem. Rozmazanie olejku migdałowego po wszystkich czterech kołach stało się dziełem jednej chwili. Zaraz 
w następnej Chaber bez najmniejszego wahania ruszył po tropach szczurzego pyszczka, również prowadzących w stronę plaży.
Na drugiej górze spotkali Rudego Sprężynowca, wracającego z plaży do domu. 
Nie widział ich, ostrzeżeni przez psa, w porę zdążyli się ukryć. Po chwili za Rudym Sprężynowcem ukazał się tropiony szczurzy pyszczek. Również wracał. Rudy Sprężynowiec wszedł do swojego domku pierwszy, szczurzy pyszczek złożył mu wizytę dopiero po kilku minutach, które spędził na zboczu, wśród drzew, rozglądając się dookoła. Troje myśliwych cierpliwie przeczekało tę penetrację.
Zaraz potem pojawił się drobny kłopot. Pusty dotychczas camping odrobinę się ożywił. Za ladą pawiloniku spożywczego ukazała się sprzedawczyni, a obok jednego z zaparkowanych przed wyjazdem samochodów zaczęli kręcić się jacyś państwo z małym dzieckiem. Sprzedawczyni nie przeszkadzała, okno Rudego Sprężynowca znajdowało się po stronie przeciwnej niż pawilonik i nie mogła widzieć, co się przy nim dzieje, państwo przy samochodzie jednakże kręcili się po tej samej stronie. Trzeba było czekać, aż odejdą, i wówczas dopiero droga do tajemnicy stanęła otworem.
Janeczka i Pawełek działali solidarnie. Jedno zajrzało do okna, podczas gdy drugie stało na straży, potem się zmienili. Rudy Sprężynowiec okazał się obrzydliwy, zasunął zasłonkę. Zasunął ją jednak niezupełnie dokładnie, w środku pozostała szpara, przez którą było widać kawałek stolika i ręce. Krótkie, pękate palce Rudego Sprężynowca i chude, nerwowe dłonie szczurzego pyszczka. Pękate palce kładły na stół banknoty, które z chciwością zagarniały chude dłonie. Słychać było szmer rozmowy, ale słów nie udało się rozróżnić.
Janeczka i Pawełek, ukryci na skraju lasu, obejrzeli sobie jeszcze rozstanie wspólników. Najpierw wychylił się szczurzy pyszczek, rozejrzał się wokół, wyskoczył z domku i szybkim krokiem, pozostawiając samochód, pomaszerował drogą do osiedla. W chwilę później Rudy Sprężynowiec spokojnie zamknął domek i udał się przez las na plażę. Sprawa była jasna, porozumieli się pod każdym względem.
Dalsze tropienie szczurzego pyszczka wykazało, że nie jest spragniony towarzystwa porucznika. Porucznik przejechał drogą tam i z powrotem, szczurzy pyszczek zaś, ujrzawszy 
z daleka motor, szybko skręcił za zabudowania, przedzierając się aż do trzcin nad samym Zalewem. Następnie wszedł do jednego z domów i ugrzązł tam na długo.
Rudy Sprężynowiec aż do godziny czternastej wykazywał przerażającą ruchliwość. 
Pętał się po całej plaży, zaczepiał ludzi w porcie, łaził po lesie i znów szedł na plażę. 
O czternastej zjadł obiad i uspokoił się wreszcie. Ustawił leżak przed domkiem, usiadł na nim 
i gapił się na gęste, wysokie trzciny, zasłaniające Zalew. Zważywszy, że widok ten nie był zbyt pociągający, należało mniemać, odpoczywa w przewidywaniu nocnej pracy.
Janeczka i Pawełek byli zupełnie pewni, że wyczyny na cmentarzu zostaną wznowione 
tej nocy. Leźli teraz przez las ślamazarnie, również traktując to jako wypoczynek. Pawełek ciągle nie mógł przeboleć braku aparatu fotograficznego.
- Patrz, jakby to było fajnie! - wspominał, rozżalony. - Samochód to mięta, na samochód mamy dowód, ten obracany numer. Prztykał gdzieś pod kierownicą, musi być cała instalacja, nawet jakby zdemontowali, milicja znajdzie ślady. Oni to potrafią. Ale potem? Jak ten z uszami wchodził do Rudego Sprężynowca i wychodził...! Pies z kulawą nogą nie widział, żywego ducha nie było, a my pstryk! I już, jest, proszę, w samych drzwiach! I potem przez okno, pstryk...!
- Ale przez okno mało było widać - przypomniała Janeczka. - Tylko pieniądze.
- To jeszcze ci mało? Coś ty chciała, żeby go akurat mordował?! Dawał mu te pieniądze, jakby chorągwią machał!
- Ciekawe, czy już odjechał...
- Możemy sprawdzić. Pójdziemy dołem, zobaczymy czy Chaber znajdzie ślady na drodze. A w dodatku to nie były nasze pieniądze, tylko zagraniczne. Na zdjęciu by wyszły.
- Dolary - orzekła Janeczka. - Tacy różni zawsze sobie płacą dolarami. Czekaj, niech 
on zacznie od razu. Chaber...!
Wezwany pies z lekkim obrzydzeniem powąchał migdałowy ołówek i natychmiast poinformował, że niemiła woń ciągnie się na drodze w obie strony. Po krótkiej naradzie państwo skierowali go w stronę campingu.
- Widocznie odjechał - rzekł Pawełek. - Ale możliwe, że wrócił. W każdym razie lepiej sprawdzić.
Chaber doprowadził do krzaka bzu, za którym poprzednio stał samochód szczurzego pyszczka, usiadł na chwilę, wskazując, że znalazł źródło woni, i już gotów był wracać. Pawełek go powstrzymał.
- Co jest? - zdziwił się podejrzliwie. - Przecież samochód stoi! Dlaczego on tam nie idzie?
Janeczka obejrzała się. Granatowy fiat stał zaparkowany w innym miejscu, na skraju szeregu samochodów przed ogrodzeniem campingu. Nie rzucał się w oczy, ale dla psa 
nie powinno mieć to znaczenia.
- Chaber, szukaj samochodu! - powiedział zachęcająco. - Samochód ma być. Szukaj samochodu!
Rozkaz poparty był gestem. Chaber zrozumiał, posłusznie ruszył wzdłuż szeregu samochodów, obwąchując koła. Wystawił zwierzynę najpierw przy białej skodzie, następnie przy małym żółtym fiacie, przy dużym fiacie czerwonym i wreszcie przy granatowym. Następnie wbiegł na teren campingu i wskazał chłodnię. Rodzeństwo przyglądało mu się najpierw 
ze zdumieniem, a potem ze zgrozą...
- Rozumiem - rzekł Pawełek ponurym głosem. - Ten olejek jest faktycznie solidny i teraz śmierdzi wszystko, co tylko jechało drogą. Niedługo będzie śmierdziała cała mierzeja. 
Ładnie wyglądamy!
- Ale główne miejsce znalazł od razu - zauważyła Janeczka. - Powinien był iść prosto 
do tamtego fiata. Dlaczego nie poszedł?
Pawełka tknęło.
- Czekaj no! Czy to aby ten sam...?
- Numer tego z uszami!
- A kto ich tam wie... Niech ja obejrzę licznik!
Podkradł się od strony lasu i wrócił, pełen triumfu.
- Proszę! Dwadzieścia dwa tysiące osiemnaście! Mniej niż było! Nikt mi nie wmówi, 
że jeździ do tyłu, to ten drugi!
- W takim razie idziemy stąd! - rozkazała energicznie Janeczka. - Nie z powrotem, 
ty głupi, dalej, byle gdzie! Niech myślą, że oglądaliśmy te samochody tylko tak sobie, po drodze!
- Kto ma myśleć?
- Jak to kto? Przecież oni tu muszą być wszyscy. Jeżeli ten samochód stoi, to znaczy, 
że przyjechał ten łysy. Skąd wiesz, czy gdzieś nie siedzi i nie patrzy? Idziemy dalej!
- Tylko nie do granicy! - ostrzegł Pawełek, doganiając siostrę.
Janeczka natychmiast skręciła w las.
- Z tego wynika, że dzisiaj na pewno będą kopać - rozważała, przedzierając się przez bezdroża. - Świeci księżyc i w nocy jest całkiem widno. Pewno zaczną dopiero, jak się tu wszystko uspokoi, o północy, albo co...
- Ale zaczaić się trzeba trochę wcześniej. I trzeba się zastanowić, jak im to odbierzemy, 
w razie gdyby znaleźli.
- Chaber...
- Co Chaber, jaki Chaber, przecież nie poszczujesz ich psem!
- Głupi jesteś. Chaber doprowadzi do ich samochodu. Chwała Bogu tym olejkiem śmierdzą oba! I co, nie potrafisz im przedziurawić opon, nawet gdyby który siedział w środku?
Dusza Pawełka zapłoniła się ze wstydu. Nie wpadł na taki prosty pomysł...
- Rzeczywiście - przyznał ze skruchą. - Chyba zgłupiałem. Dwie opony, bo jedno koło łatwo zmienią. Zanim odjadą, porucznik przyleci. Nie, czekaj, też źle! Porucznik mieszka 
w Krynicy...
- Telefon...
- Nie ma! Tu podobno telefon jest tylko w WOP-ie!
- Z WOP-em nie możemy ryzykować. No, nie wiem, co robić...
- A jeżeli z tym uciekną, to koniec. Milicja nam nie daruje... Ale czekaj, nie jest tak źle, przecież bez koła wcale nie odjadą!
- Mają drugi samochód.
- Dobra, załatwi się i drugi. Na piechotę daleko nie zalecą, a Chaber zawsze ich znajdzie. Ale porucznik musi być... O, czekaj...! Chaber skoczy po porucznika, w piętnaście minut będzie!
- Ale czy trafi? Na porucznika do tej pory nie zwracał uwagi...
- O rany... Koła...! Porucznik jeździ na motorze! Ten olejek już na nic, czymś innym...!
- I od razu mu pokażemy, żeby zapamiętał! - wykrzyknęła z zapałem Janeczka, zrywając się do biegu.
Chwila nieróbstwa skończyła się jak nożem uciął. Należało natychmiast pędzić do domu, pożyczyć od matki inny olejek, ewentualnie mydło, wodę kolońską, cokolwiek, znaleźć porucznika i jego motor, uperfumować koła, zapoznać z tym zapachem Chabra... Pełne ręce roboty! Na domiar złego należało to zrobić nieznacznie, bez zwracania na siebie uwagi!
Wymiana kosmetyków nie nastręczała trudności. Pani Krystyna dysponowała całym arsenałem silnie woniejących produktów, z których szybko wybrali masło kakaowe, ponieważ Chaber lubił czekoladę. Porucznika znaleźli w porcie nad Zalewem, rozmawiał na pomoście 
z rybakami. Motor stał za magazynem, a obok motoru leżał pies.
Obecność psa wywarła wpływ na wszystkie późniejsze wydarzenia.
Pawełek śmiało zbliżył się do tylnego koła, pies warknął ostrzegawczo. Pawełek pochylił się, próbując, czy nie dosięgnie koła bryłą masła bez podchodzenia bliżej, pies warknął groźniej i pokazał zęby. Wtedy warknął stojący dotąd spokojnie za Pawełkiem Chaber.
- To na nic - powiedziała pośpiesznie stojąca nieco dalej Janeczka. - Chaber, do nogi! Odejdź stamtąd, on nie ustąpi. Trzeba poczekać na porucznika.
- I co, powiemy mu, że robimy doświadczenia z jego oponami?
- Coś mu powiemy. Powiemy, że ten z uszami przed nim uciekał. Powiemy byle co, żeby tylko odsunął swojego psa. Czekaj, mam myśl! Ty tu zostań i wykorzystaj odpowiedni moment!
Zanim Pawełek zdążył zapytać, jaki moment ma uważać za odpowiedni, Janeczka 
już znalazła się na pomoście. Porucznik zauważył ją natychmiast. Janeczka grzecznie przeczekała, aż przerwał rozmowę z rybakiem i odwrócił się do niej. Podeszła bliżej.
- Jak pan woła do siebie swojego psa? - spytała z zainteresowaniem. - Bo nasz przychodzi na różne rzeczy. A pana?	1
- A mój na to - odparł porucznik bez namysłu i wyjął mały metalowy przedmiot, podobny do cienkiego gwizdka. - To jest coś specjalnie dla niego. Popatrz.
Przyłożył przedmiot do ust i dmuchnął. Nie rozległ się żaden dźwięk, ale jego pies zerwał się i wbiegł na pomost. Chaber zastrzygł uszami. Porucznik pogłaskał psa, Janeczka zainteresowała się rzeczywiście.
- Co to jest? Jak pan to zrobił? Przecież nie było nic słychać!
- To jest gwizdek dla psów. Wydaje dźwięki niedostępne dla ucha ludzkiego, ale dla psów doskonale słyszalne. Wasz też usłyszał, zauważyłaś? To są dźwięki bardzo wysokie i on je 
nie tylko słyszy, ale także rozumie.
- Och, proszę! Niech pan pokaże jak rozumie!
Porucznik uśmiechnął się i kazał psu przywarować. Sam poszedł aż na środek placyku przed basenem portowym. Przejęta Janeczka nie odstępowała go ani na krok.
- Uważaj, co teraz zrobi - powiedział i uniósł gwizdek do ust.
Znów nic nie było słychać, może najwyżej jakiś cichutki poświst, ale leżący prawie 
na końcu pomostu pies śmignął przed siebie jak strzała. W mgnieniu oka był u nóg porucznika.
- Dobry pies - powiedział porucznik. - Wracaj! I waruj!
Pies odbiegł na poprzednie miejsce. Chaber stał obok Janeczki i strzygł uszami, kręcił się, przysiadywał i niepokoił. Janeczka przykucnęła i obiela go za szyję.
- Uważaj teraz - powiedział porucznik i znów uniósł gwizdek do ust.
Pies wystartował z pomostu znacznie wolniej, biegł zwykłym truchtem. Porucznik ciągle trzymał gwizdek przy ustach. Pies nagle zatrzymał się i znieruchomiał. Po chwili zawrócił, odbiegł na miejsce startu i usiadł.
- Widzisz? Zachowuje się różnie, zależnie od tego, jak gwiżdżę. Umie znacznie więcej, ale nie mogę ci przecież zdradzać moich wszystkich tajemnic. Wy mi swoich nie zdradzacie.
Janeczka zerwała się. Zajęta psem porucznika, zapomniała, po co tu przyszli. Teraz nagle wróciła jej pamięć.
- Niech pan pozwoli obejrzeć to mojemu bratu! Bardzo pana proszę, koniecznie! Zabiorę Chabra, bo on się denerwuje, a Pawełek tu przyjdzie! Chociaż trochę, chociaż jeden raz, 
on mi inaczej nie uwierzy!
Pawełek właśnie wyszedł zza magazynu. Miał najzupełniej dosyć czasu, żeby nie tylko wepchnąć pomiędzy protektory blisko połowę kakaowej bryły, ale też gruntownie wyszorować opony piaskiem i zetrzeć z nich, ile się dało, kosmetyku, przyszło mu bowiem do głowy, 
że na tym maśle porucznik może wpaść w poślizg. Pożałował, że nie wybrali czegoś innego, 
i postarał się naprawić błąd. Porucznik zgodził się na demonstrację i za magazynem znikła teraz Janeczka.
Zanim pies porucznika zdążył wystartować po raz drugi, Chaber zrozumiał już, 
że ten właśnie motor ma zapamiętać bez mała na całe życie. W skupieniu, gorliwie i z największą dokładnością obwąchał kakaowe opony, kanapę, silnik i kierownicę. Janeczka czuła nieomal pretensję do porucznika, że nie zostawił tu swojej torby albo chociaż rękawic. Na kierownicy wisiały tylko stare gogle. Chaber obwąchał i gogle.
- To jest porucznik - tłumaczyła mu pani. - Rozumiesz? To jest motor porucznika. Pamiętaj, porucznik, porucznik, porucznik...
Chaber przestał w końcu wąchać i podniósł łeb.
- Porucznik - powiedziała pani. - Gdzie porucznik?
Chaber wybiegł zza magazynu bez namysłu, dopadł porucznika i usiadł przed nim, nawet go nie wystawiając. Spojrzał na swoją panią z takim wyrazem pyska, jakby pytał, czy uważa 
go za głupiego. Już dawno przecież wie, kto to jest porucznik.
- Zrozumiał - odpowiedziała Janeczka na pytające spojrzeniu Pawełka i zwróciła się 
do porucznika. - Nasz pies już pana zna. W razie czego...
Urwała, nie bardzo wiedząc, jak go uprzedzić o przewidywanych wydarzeniach, 
nie wyjawiając ich sedna. Psie pokazy oderwały ją trochę od tematu. Pawełek był jeszcze 
nimi zajęty.
- A w ogóle, jak mu na imię? - spytał. - Bo to gwizdanie gwizdaniem, ale imię musi mieć.
- Cygan - odparł porucznik i odesłał psa do motoru. - No, teraz już musisz dokończyć. 
Co w razie czego?
- Chodzi nam o to, żeby w razie czego Chaber mógł przylecieć do pana - rzekła 
z determinacją Janeczka. - Bo tu nigdzie nie ma telefonu...
- To znaczy, żeby pana zawiadomić i doprowadzić... no, gdzie trzeba - włączył się Pawełek. - Bo rozumie pan, może być tak, że my coś zauważymy, jak pana tu nie będzie.
- Ale ja mogę być w Krynicy - zauważył porucznik. - Uważacie, że wasz pies da radę tam przylecieć?
- No pewnie! Dla niego norma to jest czterdzieści kilometrów dziennie. A jakby się uparł, przeleci i pięćdziesiąt, tylko się trochę zmęczy. Myśmy już robili próby, bo tatuś mówi, że trzeba go trenować, żeby nie stracił kondycji. Zawsze jak gdzieś jedziemy, leci za samochodem i tatuś sprawdza szybkość i czas. Do Krynicy powinien zalecieć w dwadzieścia minut.
- A kiedy trenował ostatni raz?
- Jak tu jechaliśmy, a tutaj codziennie.
- Niegłupio - pochwalił porucznik. - Widzę, że traktujecie psa wyjątkowo przyzwoicie, nie tak jak niektórzy ludzie, którym się wydaje, że pies i krowa to jedno i to samo. Chciałbym, żebyście mnie traktowali w połowie tak dobrze jak swojego psa.
- Proszę? - zdziwił się podejrzliwie Pawełek.
- Chciałbym na przykład usłyszeć, co takiego spodziewacie się zobaczyć, jak mnie tu 
nie będzie. I dlaczego z informacją o tym nie można czekać dłużej jak dwadzieścia cztery minuty, bo tyle zajmie sprowadzenie mnie tu przez psa. Teraz nie chcecie nic mówić, a potem nagle stanie się to takie pilne? Jak ja mam to rozumieć?
Gdyby nie pies porucznika, wątpliwe jest, czy rodzeństwo przełamałoby swoje opory 
i zrezygnowało z bezwzględnej tajemnicy. Pies jednakże był niezbitym dowodem szlachetności, przyzwoitości i rozumu swego pana. W końcu takiemu człowiekowi można trochę zaufać...
Janeczka spojrzała na Pawełka. Pawełek odpowiedział rzutem oka na psa. Janeczka prawie podjęła decyzję.
- No więc dobrze, powiemy panu, o co chodzi - zaczęła ostrożnie. - My bardzo dużo wiemy...
- Co do tego nie mam najmniejszych wątpliwości. Domyślam się od pierwszej chwili.
- Ale nie dlatego panu nie mówimy, że nie chcemy, tylko dlatego, że nie możemy. Bo... no... bo my musimy mieć zasługę.
- Zasługę...? Jaką zasługę?
- Solidną - wtrącił z determinacją Pawełek.
- Co tu mydlić oczy, zrobiliśmy coś takiego, że ratuje nas tylko zasługa jak stąd 
do Ameryki. I pan nie może nam tego odebrać!
- Niechże mnie ręka boska broni, żebym miał wam odbierać zasługi! - wykrzyknął zdumiony nieco porucznik. - Gotów jestem wam dołoży tylko powiedzcie, o co chodzi? Coście takiego zrobili?!
- Do tego przyznamy się na końcu - zakomunikowała Janeczka zimnym głosem. - Albo wcale. Ale zasługę musimy mieć i dopiero jak wykryjemy wszystko do końca, pokażemy panu. Chciałam powiedzieć, powiemy panu. Wykrycie musi być nasze i koniec! Możliwe, 
że wykryjemy już dziś albo jutro i wtedy... No i wtedy...
- Wtedy pan będzie okropnie potrzebny -dokończył Pawełek.
Porucznik zmarszczył brwi. Coś mu się tu nie zgadzało.
- Czekajcie no, dogadajmy się jakoś. Czy w tym, co macie wykryć, jest jakiś udział plastyka?
- No pewnie! - wyrwało się Pawełkowi.
- On dzisiaj uciekł przed panem - dodała Janeczka.
- Jak to uciekł? Gdzie?
- Na drodze. Jak pan jechał w stronę campingu. Zobaczył pana i uciekł.
- Ty, może on myślał, że to pan Jonatan? -ożywił się nagle Pawełek. - Z daleka nie było 
w dać, kto jedzie.
- Co...? A, możliwe. No to nie wiem...
- Nic, nic, czekajcie. Wszystko jedno, przed kim uciekł. I co zrobił potem?
- Poleciał nad Zalew, a potem wszedł do tego domu... No, tego, o dwa domy od nas. 
Od podwórza.
- I co?
- I nic. Został tam. Bardzo długo.
- Jak długo i co robił w środku?
- Nie wiemy, myśmy nie czekali, aż wyjdzie, musieliśmy oglądać tego drugiego.
- Jakiego drugiego?
Dzieci nagle umilkły. Zawahały się.
- On się z kimś spotkał przedtem? - spytał j porucznik.
- Właściwie pan powinien o tym wiedzieć, boi inaczej by go pan nie pilnował - odparła 
z naganą Janeczka. - Po co pan go pilnuje?
- On robi świństwo - rzekł gwałtownie porucznik. - Widzieliście może, komu on 
to sprzedawał?
- On... nie sprzedawał... - zaprotestował zaskoczony Pawełek. - On brał pieniądze... 
No, za robotę...
- Cały czas bierze pieniądze za robotę! Muszę wiedzieć od kogo! Nie mogę przecież...
Urwał. Janeczka i Pawełek też milczeli. Wszystkim nagle wydało się, że powiedzieli stanowczo za dużo. Porucznikowi zrobiło się gorąco, bo pomyślał, że chyba niepotrzebnie 
się wyrwał, a przy tym zorientował się, że mówią o dwóch różnych sprawach. Te dzieci wiedzą coś więcej...
- No, teraz już musimy jechać dalej - rzekł stanowczo. - Co do zasługi, już ją zaczynacie mieć. Walcie śmiało.
- On jest w spółce z takim jednym rudym - mruknął niechętnie Pawełek.
- I z łysym - dodała Janeczka, uważając, że wrogów należy obciążać sprawiedliwie. 
- Z panem Jonatanem nie, wyrzucili go ze spółki. Nie chciał... Nie chciał zrobić tego, co oni chcieli.
- To znaczy, czego nie chciał zrobić?
- O rany! - zdenerwował się Pawełek. - No i dobra, niech będzie. Nie chciał pokazać...
- Nawet pokazać nie chciał?! - zdumiał się porucznik.
Dzieci nie zwróciły uwagi na to “nawet". Doznały nadzwyczajnej ulgi, że porucznik 
nie pyta, czego pan Jonatan nie chciał pokazać. Pawełek był zdania, że od tej kwestii należy 
już teraz trzymać się z daleka i skierowanego uwagę na inne tory.
- Pan by się lepiej zajął jego samochodem - poradził.
Porucznik znów się zdziwił.
- Co masz na myśli? Ja się przecież zajmuję jego samochodem. Wiem doskonale, że stoi na campingu...
- Iiiiii... - powiedziała wzgardliwie Janeczka.
- Stać, to on stoi - zgodził się Pawełek z wyraźnym lekceważeniem. - Aleja bym na pana miejscu sprawdził, czy on nie stoi jeszcze i gdzie indziej...
- Co to ma znaczyć?! Słuchaj no, mów wyraźnie!
- Wyraźnie jeszcze nie możemy. Ale jakby pan zobaczył jakiś samochód jednego dnia 
i on miałby na liczniku na przykład dwadzieścia cztery tysiące kilometrów i zobaczyłby go pan na drugi dzień i on miałby dwadzieścia dwa tysiące, to co by pan pomyślał?
Porucznik patrzył na Pawełka jak na upiora.
- Pomyślałbym, że chce go sprzedać i robi kant z cofaniem licznika - odparł stanowczo, czując zarazem, jak mu się robi jeszcze goręcej. - Chyba, że z tego samochodu wysiadłaby inna osoba. Wtedy pomyślałbym, że jest to inny samochód.
- Co do wysiadania, nie byliśmy świadkami - zakomunikowała Janeczka.
Pawełek milczał potępiająco, uważając, że porucznik wyciąga wnioski stanowczo 
za wolno i w ogóle nieprawidłowo. Porucznikowi szalała w głowie istna orgia przypuszczeń 
i skojarzeń, z których żadnego starał się nie ujawnić. Wrócił do pierwotnego tematu.
- Będę wam wdzięczny, jeśli powiecie mi coś jeszcze o tej spółce. Jak to było? Jeden rudy i jeden łysy...
- Łysy ma włosy - przerwała Janeczka. - To on właśnie jest łysy tylko na czubku. Udają 
z rudym, że się wcale nie znają, i spotykają się tak, żeby nikt sobie nic nie pomyślał. A ten 
z uszami spotyka się tylko z rudym i pilnuje, żeby tego nikt nie widział.
- Skąd to wiecie?
- Od psa. Nasz pies ich rozróżnia i wywęszy wszędzie.
- I od którego plastyk brał pieniądze?
- Od rudego. To były zagraniczne pieniądze.
- Na litość boską, ale tego chyba już wam pies nie powiedział...?! Widzieliście to?
- No pewnie. Na własne oczy.
- I gdzie to było?
Janeczka zawahała się.
- Moglibyśmy nawet panu powiedzieć, ale... Ale pan ich nie może zaraz połapać! Musi pan nam obiecać, że pan ich jeszcze nie połapie, bo oni muszą... No, oni muszą zrobić więcej...
- Owszem, zupełnie słuszna uwaga. Proszę bardzo, niech robią więcej, pod warunkiem, 
że ja o tym będę wiedział. Możecie być spokojni, że ich zaraz łapać nie zacznę...
- Rozumiem - wtrącił Pawełek. - Musi mieć pan dowody. A mówiłem, gdybyśmy mieli aparat fotograficzny, już by był dowód jak złoto! Akurat te pieniądze było widać.
- Gdzie?!
- No jak to gdzie, u niego w domu. On mieszka na campingu. Ten rudy. A łysy gdzie indziej, ale nie wiemy gdzie.
- Nazwiska znacie?
- A po co nazwiska? I tak pan ich bardzo łatwo znajdzie, jak już pan będzie wszystko wiedział.
- To znaczy, że to jeszcze nie wszystko...?
- Pewnie, że nie...
- I więcej panu nie powiemy - przerwała Janeczka z wielką stanowczością. - To nie pan ma ich złapać na gorącym uczynku, tylko my, bo inaczej wszystko na nic. Możliwe, że już niedługo. Trudno, musi pan poczekać.
Porucznik ze swojej orgii myślowej wyłowił pewne wnioski. Nagle zaczęło mu się śpieszyć.
- Chyba macie rację, że mogę tu być potrzebny w ciągu dwudziestu czterech minut 
- powiedział szybko. - Nie podoba mi się ten wasz upór, ile dobrze wiem, że nie ma na was siły. Obiecajcie ni jedno. Że w żadnym wypadku, w żadnych okolicznościach, nic absolutnie 
nie spróbujecie zrobić. Nie przeszkadzać, nie pokazywać się na oczy, nie wtrącać, nawet gdyby się tu wszyscy wzajemnie mordowali. Schować się w mysią dziurę i siedzieć cicho. Obiecujecie?
- Co do niepokazywania się na oczy, możemy nawet przysiąc - zapewniła go Janeczka. 
- I właściwie co do reszty też. Obiecuję uroczyście.
Pawełek milczał, patrząc na porucznika oczami pełnymi bezgranicznej niewinności. Porucznik zrezygnował z powziętego przed minutą zamiaru udania się do ich rodziców. Nie miał już ani chwili czasu, a pałętało mu się w pamięci, że tam chyba coś zginęło, jakiś krem, czy coś podobnego i mogą go zatrzymać na dłużej. Nie mógł się zatrzymywać ani na dłużej, ani na krócej, musiał zacząć działać...
- No to teraz trzeba tylko znaleźć jakiś szpikulec do opon - rzeki z zadowoleniem Pawełek, dążąc do domu na kolację. - Ja mu nic nie obiecywałem. Nie odezwałem się 
ani słowem.
- Właśnie sobie pomyślałam, że możesz je przecież sam dziurawić - odparła spokojnie Janeczka. - Wcale nie muszę się do tego wtrącać, mogłam obiecać na wszystkie świętości. 
A schowamy się dobrze, nie ma obawy.
- Tylko nie możemy wychodzić jawnie, bo zauważą, że nas za długo nie ma. Muszą myśleć, że śpimy. Wyjście już znalazłem, przez kotłownię. Drzwi do piwnicy zostawiają otwarte, bo zamykają garaż.
- Na wszelki wypadek zabierzemy klucz...

Cały dom pogrążony był w ciszy, kiedy dwie ciemne postacie z pewnym trudem przelazły przez niskie okienko kotłowni. Trzecia postać zmieściła się z łatwością. Trzy cienie przemknęły przez drogę i zniknęły w lesie.
Wyłażący na niebo księżyc srebrnym blaskiem oświetlił cmentarne wzgórze, kamienne nagrobki i ogromny, rozłożysty krzew na samym skraju zbocza. W kompletnej czerni 
pod drzewem Janeczka i Pawełek tkwili w ciszy i bezruchu. Obok nich leżał Chaber, czujny, skupiony, z nastawionymi uszami, które drgały mu lekko. Wszelkie odległe odgłosy, dawno umilkły, panował spokój, nic się nie działo, dookoła rozlegały się tylko szmery lasu.
- Ty, może oni wcale nie przyjdą? - wyszeptał cichutko Pawełek. - Zeszłym razem byli wcześniej.
- Bo deszcz padał - odszepnęła Janeczka. - Teraz muszą poczekać, aż się wszystko uspokoi.
- Dawno się uspokoiło...
- Poczekajmy jeszcze trochę... 
Nagle Chaber poruszył się i uniósł łeb. Janeczka i Pawełek zamarli.
Chaber węszył i słuchał. Nagle podniósł się bezszelestnie, przysiadł na tylnych łapach, 
na moment odwrócił łeb, ciągle węsząc, po czym znów wyciągnął nos w kierunku cmentarza. Spojrzał na swoich państwa i położył się jakoś inaczej niż przedtem, jakby przyczajony do skoku.
Janeczka i Pawełek jednocześnie poczuli na plecach dreszcz emocji.
Jeszcze bardzo długo nic się nie działo. Wreszcie dobiegły ich jakieś hałasy, ktoś przedzierał się przez las, trzaskały suche gałązki pod nogami i szeleściły krzaki. Na skraju cmentarza ukazały się w srebrzystych plamach światła dwie osoby, idące wprost ku nim, 
w kierunku rozłożystego krzaka. Zatrzymały się w odległości zaledwie kilkunastu metrów 
i położyły na ziemi Jakieś przedmioty. Widać było, jak się rozglądają. Janeczka i Pawełek 
od pierwszego rzutu oka rozpoznali Rudego Sprężynowca, drugi natomiast był im obcy. Jakiś nieznajomy człowiek, dość młody, średniego wzrostu i średniej postury, z gładko uczesanymi, jasnymi włosami i rozwichrzonymi baczkami, które poszerzały mu twarz. Przylizane włosy połyskiwały mu w świetle księżyca. Dość długo obaj stali nieruchomo, nadsłuchując. Janeczka 
i Pawełek zaniechali oddychania. Wreszcie Rudy Sprężynowiec poruszył się i zaczął zdejmować sweter.
- W porządku - mruknął półgłosem. - Możemy zaczynać.
Przylizany natychmiast zrzucił kurtkę. Przyniesione przedmioty dźwięknęły metalicznie. Rudy Sprężynowiec pochylił się i gmerał przez chwilę w czerni pomiędzy jedną z płyt nagrobnych a obrastającymi ją krzewami. Wyciągnął na światło księżyca długie drągi, obaj 
z przylizanym rozstawili je, tworząc jakby trójnóg. Plamy blasku i cienie układały się nierównomiernie, rysując wokół jakąś skomplikowaną, czarno-srebrną szachownicę. Manipulujące wokół grobu ręce i poruszające się sylwetki to niknęły w mroku, to pojawiały się 
w plamach jaskrawego światła. Janeczka i Pawełek wpatrywali się w nie bez tchu, nie mogąc rozszyfrować tych dziwacznych poczynań. Rudy Sprężynowiec i przylizany pobrzękiwali żelastwem, robili coś u wierzchołka trójnoga, potem pochylili się nad jednym końcem płyty. Potem Rudy Sprężynowiec wyprostował się i cofnął dwa kroki z rękami wyciągniętymi 
przed siebie.
- No! - sapnął. - Rrrrraz...!
Szarpnął rękami coś, co w plamach światła wyglądało jak łańcuch. Rozległ się terkot, płyta drgnęła, jeden jej koniec uniósł się lekko, przylizany pośpiesznie przesunął ją na bok 
z nieprzyjemnym zgrzytem. Rudy Sprężynowiec puścił swój łańcuch, obaj bez słowa zaczęli przenosić całe urządzenie do drugiego końca, gdzie panował głęboki mrok i nic już nie było widać.
Sprężony, napięty Chaber nagle drgnął, poruszył się, odwrócił łeb i niespokojnie powęszył gdzieś do tyłu. Janeczka i Pawełek z dzikim natężeniem wbijali wzrok w dwóch niszczycieli grobu. Rudy Sprężynowiec i przylizany przesuwali płytę to jednym końcem, 
to drugim, przy akompaniamencie stękania, sapania, suchego terkotu i niemiłych zgrzytów. Wreszcie udało im się odsłonić prawie cały grób.
Przylizany otarł pot z czoła i chwycił łopatę.; Rudy Sprężynowiec sapał przez chwilę 
i wycierał sobie całą, lśniącą od potu twarz. Następnie trącił w ramię przylizanego i uniósł 
do góry swój trójnóg.
- Zostaw to, bierzemy drugą - rozkazał. -Odwalamy po dwa naraz!
- A czy to warto? - zaprotestował przylizany
- Nie gadaj, tylko bierz...
Przenieśli trójnóg do drugiej płyty i znów zaczęli terkoczące i zgrzytliwe manipulacje, 
aż odsłonił się i drugi grób. Teraz obaj chwycili łopaty. Kopali zajadle, wyrzucany z grobów piasek szeleścił.
- Coś jest...! - krzyknął nagle przylizany zduszonym głosem.
Janeczka i Pawełek pod swoim krzakiem aż podskoczyli. Rudy Sprężynowiec wyprysnął z grobu jak wyrzucony z katapulty. Wpadł na przylizanego, obaj zaczęli rozgrzebywać rękami ziemię. Chaber zerwał się, zakręcił i usiadł, odwracając nerwowo łeb to w stronę cmentarza, 
to gdzieś do tyłu. Węszył, niepokoił się coraz bardziej.
- Głupi jesteś - powiedział gniewnie Rudy Sprężynowiec, podnosząc się w grobie przylizanego. - Korzeń. Tu pełno korzeni, omiń i kop dalej.
Znów podjęli pracę. Janeczka i Pawełek, na czworakach, zafascynowanym wzrokiem przywarli do machających łopat. Przylizany przerwał kopanie, schylił się w grobie, cały skrył się pod płytą. Podniósł się po chwili i zaczai wyłazić.
- Dokopałem się do nieboszczyka - powiadomił Rudego Sprężynowca. - Bierzemy następną?
Rudy Sprężynowiec bez słowa wylazł z grobu. Szczeknęły żelastwa, zaterkotało, kolejna płyta ze zgrzytem i trzaskiem zaczęła się przesuwać. Przylizany stękał, Rudy Sprężynowiec sapał niczym miech kowalski. Hałasu robili tyle, że Janeczka i Pawełek mogli już nie dbać o ciszę. Brzęki, terkoty, szurania i zgrzyty zagłuszały wszystko.
- Co jest...? - szeptał śmiertelnie oburzony Pawełek. - Miały być krótkie wypady! Jeden grób i w nogi... Co za granda...?!
- Może im się coś odmieniło - mamrotała mniej zaniepokojona Janeczka. - Może postanowili wszystkie siedemnaście...
- Ty, to oni znajdą...!
- No znajdą... Jak wszystkie, to znajdą...
Chaber denerwował się coraz bardziej i bardziej. Nie leżał już, podnosił się 
i przysiadał, uwagę miał wyraźnie rozproszoną. Janeczka doznała wrażenia, że coś się dzieje gdzieś za nimi, coś jest nie w porządku, ale absolutnie nie była w stanie interesować się teraz czymkolwiek innym poza tym nieszczęściem na cmentarzu. Przylizany rozkopywał już trzeci grób, Rudy Sprężynowiec przymierzał się do czwartego, drągi leżały oparte o piąty. Jeśli w tym tempie będą dalej szukać, lada chwila znajdą swój łup...
Pawełek czuł istną otchłań rozpaczy. Właśnie uprzytomnił sobie, że miejsce zasadzki wybrali fatalnie, złoczyńcy odgradzają ich od drogi, cały plan wali się w gruzy! Należało zaczaić się po drugiej stronie cmentarza...
- Ty, ja nie zdążę przed nimi! - szeptał gorączkowo i rozpaczliwie. - Jak znajdą i zabiorą, polecą od razu na dół... Przecież nie polecę za nimi, muszę naokoło...
- Trzeba ich wypłoszyć - szeptała Janeczka. - Niech przestaną! Zróbmy coś!
Chaber obok nich zdenerwowany był już do szaleństwa. Coś odwracało jego uwagę 
od cmentarza, coś kazało mu ostrzegać, alarmować swoich państwa. Państwo ogłuchli i oślepli, nie rozumieli nic, porozumiewali się histerycznymi szeptami, zajęci wyłącznie kotłowaniną 
przy grobach.
- Rzucę czymś... - szeptał Pawełek.
- Głupiś, Chaber skoczy...
- O, jak rany, poszczuję ich!
- Następny! - warknął gniewnie Rudy Sprężynowiec.	||
Pawełek stracił głowę. To “następny" podziałało na niego jak ryk bojowej trąby.
- Chaber, bierz...! - syknął zduszonym głosem.
I wówczas nastąpiło coś okropnego. Do ostateczności wyprowadzony z równowagi Chaber, któremu już dawno inna, prawdziwsza zwierzyna przesłoniła wszelkie sceny 
na cmentarzu, który czuł się kompletnie zdezorientowany, rozdarty pomiędzy emocjami państwa a swoim odwiecznym instynktem psa myśliwskiego, cichy, milczący, bezgłośny Chaber, uczynił coś, co mu się nigdy w takich okolicznościach nie zdarzało. Szczeknął. Szczeknął krótko, ostro, gniewnie, z irytacją...
W jednym mgnieniu oka rozpętało się trzęsienie ziemi i koniec świata. Zarośla 
tuż za rozłożystym krzewem fuknęły wściekle, coś runęło ze straszliwym łomotem i chrapliwym pochrząkiwaniem, ziemia zagrzmiała tętentem i trzaskiem, aż echo poszło po lesie.
- Dziki!!! - wrzasnął z grobu przylizany.
Podrywając się w bezprzytomnej panice, Janeczka zdążyła jeszcze dostrzec rzecz straszną. Chaber rwał przez las, przez wąwozy i góry, przez to najgorsze bezdroże, sadząc ogromnymi susami, migając w świetle księżyca jak ruda strzała, za nim zaś z groźnym pofukiwaniem, ze straszliwą szybkością pędziły trzy czarne, przysadziste bryły. Ziemia dudniła pod racicami potworów mknących przez nierówności terenu niczym po gładkiej autostradzie. Łomot i trzaski rozlegały się w krzakach dookoła cmentarza, las grzmiał tętentem na wszystkie strony.
Jakim sposobem i kiedy Janeczka znalazła się na jakiejś alei, nie miała najmniejszego pojęcia. Biegła nią i biegła bez tchu, z rozpaczą i śmiertelnym przerażeniem w duszy, 
z absolutnym przekonaniem, że jeżeli Chaber tak uciekał, to musiała nastąpić potworność. Wszyscy muszą uciekać! Nie; można zrobić nic innego, tylko uciekać, uciekać, uciekać!
Przestała biec, kiedy całkowicie zabrakło jej oddechu. Serce waliło jak oszalałe. Ciężko dysząc, oparła się o jakiś pień, ciągle pełna rozpaczy i przerażenia. Dziki goniły Chabra, 
nie wiadomo, udało mu się uciec... Nigdy w życiu nie widziała, żeby jakikolwiek pies tak pędził! Przepadł gdzieś Pawełek, pewnie też uciekł. Niewątpliwie uciekli także złoczyńcy...
To, że przede wszystkim uciekła cała reszta stada dzików, nie przyszło jej do głowy. Niepokój o psa zaczynał brać górę. Rozejrzała się, nie miała pojęcia, gdzie się znajduje, 
ale wydało jej się, że zbytnio zbliżyła się ku morzu. Księżyc świecił jasno. Postanowiła skręcić 
w stronę Zalewu i dotrzeć do drogi na dole. Odzyskała oddech i ruszyła aleją przez czarno-srebrny las, a pamięć usłużnie podsuwała jej wszystko to, przed czym się wzajemnie 
z Pawełkiem ostrzegali. Nie pętać się samotnie po lesie. Nie narażać się na śmierć z ręki rozszyfrowanych złoczyńców. Unikać granicy. A przede wszystkim to podstawowe, nie ruszać się nigdzie bez psa!
Psa nie było. Pawełka nie było. Byli złoczyńcy i dziki...
Resztki zimnej krwi i siły ducha opuszczały ją w szalonym tempie. Poszczekując zębami, mężnie szła dalej. Alejka zeszła na dół, Janeczka spojrzała przed siebie, żeby ocenić wzniesienie i kierunek, i nagle wrosła w ziemię.
Przed nią, na samym środku jej drogi, w niewielkiej odległości stał dzik.
W świetle księżyca widziała go wyraźnie. Stał nieruchomo, zwrócony ku niej długim ryjem, patrzył i czekał. Czekał... Na co czekał? Czekał, aż ona się zbliży...?
Przez całą wieczność, albo nawet przez kilka wieczności, stały naprzeciwko siebie 
na wąskiej alei dwie żywe istoty, chwilowo zamienione w kamień. Janeczka i dzik. Potem Janeczka odwróciła się i runęła przed siebie, nie bacząc na doły i wzniesienia, i nie zważając 
na kierunek. Za sobą usłyszała łomot. Tego, że ów dzik, niczym gromem rażony, zawrócił i runął w przeciwną stronę, uciekając w nie mniejszym przerażeniu, doprawdy nie mogła wiedzieć.
Dzik zatrzymał się dość szybko. Janeczka zatrzymała się dopiero wtedy, kiedy, półżywa 
i bez tchu, wpadła na jakąś pionową przeszkodę, która nagle stanęła na jej drodze i na której 
się teraz oparła, oplótłszy ją ramionami. Po bardzo długim czasie, kiedy udało się jej wreszcie jako tako normalnie odetchnąć, zorientowała się, że opiera się nie o drzewo, tylko o jakiś słupek. Podniosła głowę. W blasku księżyca ujrzała przybitą na słupku tablicę, przeczytała napis 
na tablicy i zdrętwiała do reszty. Oplatała ramionami słup graniczny...

Pawełek w momencie ucieczki znalazł się w znacznie lepszej sytuacji niż jego siostra. 
W zdenerwowaniu wysunął się zza krzaka na czworakach prawie na skraj cienia i kiedy popłoch poderwał go z miejsca, pognał tam, gdzie był akurat odwrócony przodem, nie w głąb lasu, 
a skosem w kierunku drogi. Na prawo słyszał oddalający się grzmot pogoni za Chabrem, za sobą jakieś dodatkowe odgłosy ucieczki złoczyńców. Oprzytomniał dopiero, kiedy zjechawszy gwałtownie ze stromej skarpy, zatrzymał się w kolczastej kępie jeżyn. Przez krótki moment odpoczywał, a potem ostrożnie zaczai się wyplątywać z kłującego i drapiącego kłębowiska, usiłując równocześnie nie poszarpać kompletnie odzieży, nie wykłuć sobie oka, uniknąć przynajmniej części kolców i zachować ciszę. Nie miał pojęcia, gdzie podziewają się złoczyńcy, uciekli, czy może czają się gdzieś w pobliżu...
Tak go znalazł Chaber, który zachował najwięcej przytomności umysłu i najłatwiej oderwał się od przeciwnika. Wyprosiwszy go ze swojego terenu, dziki dały mu spokój, zawrócił zatem od razu na poszukiwanie zagubionych państwa i obchodząc niebezpieczną strefę dużym łukiem, natknął się na Pawełka. Zarazem głęboko skruszony i pełen wyrzutu, pofukiwał niecierpliwie, usiłując się dostać do pana przez kłujące zarośla.
Straszliwy niepokój o los siostry i psa opuścili Pawełka w mgnieniu oka i przeistoczył się w radosną błogość. Energicznym gestem wyrwał się z jeżyn, pozostawiając na kolcach dużą część wełny ze swetra, dopadł psa i przytulił do siebie jego łeb. Następnie szeptem pełnym napięcia wydał szybko kilka sprzecznych ze sobą rozkazów.
- Chaber, szukaj Janeczki! Nie, nie szukaj, prowadź! Nie, stój! Czekaj! Stój piesku, czekaj, chwileczkę ...!
Myśli układały mu się eksplozjami. Na rozkaz “szukaj" Chaber pójdzie w las i nie wróci, dopóki nie znajdzie pani. Bóg raczy wiedzieć, gdzie ona jest, i co się z nią dzieje... “prowadź" 
też źle. Zwyczajem wszystkich psów myśliwskich Chaber ruszy na coraz to szersze kręgi i będzie je zataczał, aż znajdzie trop. Tym razem, wyjątkowo, Pawełek wie lepiej, skąd trzeba zacząć. Trzeba wrócić do krzaka na cmentarzu...
- Chaber, na cmentarz! Prowadź na cmentarz! Wracamy!
Chaber natychmiast ruszył po skarpie, z której przed chwilą zjechał jego pan. Ożywiony 
i pełen nowych sił Pawełek wdzierał się za nim, zdziwiony nieco, jakim cudem przebył tę drogę na oślep w dół, nie łamiąc sobie niczego. Chaber migał przed nim w plamach księżycowego światła, biegł do przodu i zawracał, posłusznie czekając na gramolącą się za nim niezdarnie ludzką istotę. Nagle zatrzymał się. Powęszył, podbiegł jeszcze kawałek, zawrócił do Pawełka 
i cichutko ostrzegawczo warknął.
Pawełek oblał się zimnym potem. Jak na dzisiejszą noc, miał zupełnie dość atrakcji, chciał już tylko znaleźć siostrę i wracać do domu. Tymczasem przed nim znów się coś pojawiło, znów coś się działo na tym przeklętym cmentarzu, który go będzie prześladował chyba do końca życia. Zawahał się, westchnął ciężko i podjął męską decyzję.
Wysławszy psa przodem, jął się czołgać za nim na czworakach, macając drogę rękami 
i odsuwając sprzed siebie zdradliwe suche patyki i szeleszczące gałązki. Trwało to dość długo, ale do skraju cmentarza doprowadziło go bezgłośnie. Wychylił się zza nagrobków i krzaków 
i ujrzał widok obrzydliwy, widok, który napełnił go równocześnie rozpaczą i bezgranicznym oburzeniem.
Rudy Sprężynowiec i przylizany wrócili na miejsce swojego przestępstwa. Dobierali się właśnie do kolejnej płyty nagrobnej, poszczekując przy niej żelastwem. Światło księżyca połyskiwało na wstrętnym czerepie przylizanego.
Pawełek przyglądał się i zastanawiał krótko. Wykorzystując zgrzyt przesuwanej właśnie płyty i sapanie Rudego Sprężynowca, z nieco już mniejszą ostrożnością okrążył środek cmentarza i znalazł się w pobliżu rozłożystego krzaka. Tu można puścić Chabra na trop.
- Chaber szukaj pani! Nie, stój...! Prowadź do pani! Prowadź!
Chaber ślad swojej ukochanej pani wyczuł z daleka. Zanim Pawełek zdążył zaniepokoić się, czy od tych wszystkich sprzecznych poleceń pies nie dostanie w końcu obłędu, już szedł 
po drodze jej ucieczki. Z początku cicho, potem już nie zważając na hałas coraz szybciej podążał za psem.
Janeczka pod słupem granicznym zapadła w rodzaj letargu. Całkowita niemożność poruszania którąkolwiek kończyną nie pozwoliła jej nawet oderwać się od przerażającej podpory. Z zesztywniałą szyją hipnotycznie wpatrywała się w napis “GRANICA PAŃSTWA", niezdolna do odczytania znaczenia mniejszego napisu poniżej. Poniżej napisać było “1000m", 
co oznaczało, że granica państwa oddalona była o cały kilometr. Święcie przekonana, 
że niepojętym sposobem przeoczyła siatkę graniczną, Janeczka trwała w odrętwieniu, zespolona ze słupkiem według własnych obliczeń jakieś trzy lata. W rzeczywistości około pięciu minut. 
Po pięciu minutach usłyszała szelest, odwróciła głowę i wzrok jej padł na dwóch żołnierzy 
WOP-u wynurzających się z mroku lasu...
Biegnący za Chabrem Pawełek dość szybko zorientował się, że jego siostra zrobiła jakąś dziwną pętlę, najpierw zbliżając się do granicy, potem oddalając się od niej nieco, wreszcie znów dąży wprost ku niebezpiecznym terenom. Zaczął już odczuwać narastający niepokój, kiedy Chaber skoczył nagle w przód z radosnym, gwałtownym entuzjazmem. Pawełek wiedział, co to znaczy. Przyśpieszył kroku, wypadł z poprzecznej, wąskiej alejki na szerszą i zatrzymał się jak rażony piorunem.
Ujrzał siostrę, ujrzał szalejącego ze szczęścia psa. Ujrzał także coś, od czego nogi ugięły się pod nim.
Janeczkę prowadziło dwóch żołnierzy WOP-u...
W jednym mgnieniu oka Pawełek pojął, że nastąpiło nieszczęście. Nie jedno, jedno 
to mięta, nastąpiło jakieś tysiąc dwieście nieszczęść. Zostali złapani i rozszyfrowani jako osoby, które przekraczały granicę. Nie mają żadnych zasług, nie zdążyli się o nie postarać. Nie dość 
na tym, złoczyńcy działają dalej i możliwe, że już w tej chwili uciekają ze znalezionym łupem. Całe piekło, które przez to wybuchnie, skupi się na nich, wprowadzili władze w błąd, ukryli informacje, popełnili chyba przy tym jakąś pomyłkę...
W następnym mgnieniu oka Pawełek zaniechał rozpatrywania własnych wykroczeń 
i podjął desperacką decyzję. Dziwnym, posuwistym krokiem, bo nogi miał ciągle miękkie 
w kolanach, niemniej stanowczo i bez wahania zbliżył się do żołnierzy. Żołnierze zatrzymali się nie na jego widok, tylko dlatego, że Janeczka padła na kolana, tuląc, ściskając i obmacując psa, który oblizywał ją z radosnym rozmachem. Pawełek miał pełną swobodę działania.
- Trudno, powiem, oni włażą do siódmego grobu - oznajmił głosem nieco ochrypłym 
i pełnym rozpaczliwego napięcia. - To nie ona była za granicą, tylko ja. Dwa samochody, a łysy ma dwa numery. Tam trzeba zaraz iść, lecieć i niech kto strzela! Jakby co, to pies znajdzie, 
bo śmierdzą tym olejkiem, i najpierw trzeba tu załatwić, a potem dom poprawczy, nie będziemy uciekać. A pies jest niewinny.
Z tego wspaniałego przemówienia, żołnierze nie zrozumieli ani jednego słowa, 
za to Janeczka zerwała się na równe nogi.
- Do siódmego...! Skąd wiesz...?!
- Widziałem. Dopiero co.
- O Boże drogi, prędko! Trzeba coś zrobić!
- No to przecież mówię...
- Porucznika!
- Chaber...
- Coś ty, głupi? Po tym wszystkim? Czy on jest z żelaza?!
- No to przecież mówię, że trzeba coś zrobić! Żołnierze przyglądali się i przysłuchiwali 
w milczeniu. Porozumieli się wzrokiem.
- Czekajcie no! - odezwał się jeden. - Po kolei. To jest twój brat?
- No pewnie, a kto? - zdenerwowała się Janeczka. - Trzeba natychmiast wezwać porucznika! Tego z Krynicy!
- Po co wam porucznik?
- Już on wie, po co. To znaczy nie wie, ale się dowie. Wie, że ma być potrzebny 
za dwadzieścia cztery minuty. Pies nie pójdzie, ja się nie zgadzam, on tego nie wytrzyma! 
A my wiemy, że w strażnicy jest telefon! I niech mu się już nie myli ten olejek z masłem!
Kolejne przemówienie było wprawdzie krótsze, ale wcale nie bardziej zrozumiałe. Żołnierze uporczywie zachowywali kamienny spokój.
- Zaraz, chwileczkę. Powiedzcie może, o co chodzi...
- Nie możemy, teraz nie ma czasu...
- O jak rany! - zniecierpliwił się Pawełek. - Przecież mówiłem, rozkopują siódmy grób...
- Coś ty, teraz już chyba ósmy! - przerwała rozgorączkowana Janeczka. - Albo nawet dziewiąty!
- Toteż mówię, porucznik wie, gdzie jest ten z uszami! Trzeba go zawiadomić!
- On tu musi być zaraz, no musi, bo oni uciekną!
Żołnierze znów wymienili spojrzenia. W gruncie rzeczy ich zadanie tej nocy polegało właśnie na tym, żeby w razie czegoś niezwykłego zawiadomić porucznika. Rozgrywająca się 
tu scena bez wątpienia biła rekordy niezwykłości. Porozumieli się ruchem głowy i jeden z nich oddalił się kilkanaście kroków w las.
- Co to za ludzie, którzy mają uciec? - spytał drugi. - Coś o nich wiecie?
- Wszystko wiemy - odparł ponuro Pawełek. - Zaraz powiemy, tylko niech ten porucznik przyjedzie.
- Ilu ich jest?
- Razem czterech, ale tutaj się pęta tylko dwóch.
- A gdzie jest łysy? - zaniepokoiła się nagle Janeczka.
- A skąd ja mam wiedzieć? Może w samochodzie? Możemy sprawdzić. Dawno mówiłem, żeby sprawdzić!
- Lepiej już nic nie sprawdzajcie - powiedział pierwszy żołnierz wracający z lasu. 
- Porucznik zaraz tu będzie. Kazał poczekać.
Pawełek obrzucił go uważnym spojrzeniem.
- A, bo pan ma radiotelefon? - ożywił się. - Fajnie! Znaczy, będzie tu za dwadzieścia minut... Porucznik pojawił się znacznie szybciej niż za dwadzieścia minut. Przy nim biegł jego pies. Jedno spojrzenie na psa pozwoliło Janeczce odgadnąć, że wcale nie jechał z Krynicy, musiał tu być gdzieś blisko. Widocznie przeczuł...
- A teraz rzeczowo i krótko - powiedział porucznik. - Co z tym cmentarzem?
Pawełek nagle odzyskał całą sprawność umysłu, która opuściła go tak niegodnie na widok zaaresztowania siostry.
- Rudy i łysy rozkopują groby - oznajmił zwięźle. - Rozkopują już dawno, a teraz ryją 
jak buldożery. Z tym, że łysego nie ma, pewnie siedzi w samochodzie, jego samochód stoi 
przy campingu, a tutaj razem z Rudym jest jakiś inny, my go nie znamy...
- Tego z uszami też nie ma, to nie jego samochód, tylko łysego - włączyła się Janeczka. 
- On ma obracany numer. Z jednej strony jest numer tego z uszami, a z drugiej - łysego, zagraniczny. I my mamy zapisane oba...
- Czekajcie! Obracany numer...? Skąd wiecie?
- Widzieliśmy. Na własne oczy. Wszystko mają jednakowe, tylko licznik im się nie zgadza, też mamy zapisane...
- I niech pan się pośpieszy, bo im już zostało tylko siedem grobów! Zaraz to znajdą 
i nawieją!
- Co znajdą?
- No jak to co, te sztabowe dokumenty z wojny!
- Co takiego...?!
- Dokumenty z wojny! To jest szajka szpiegowska!
- Skąd wiecie?!
- Zgadliśmy! Tu musiał być sztab, nie? To niby czego mają szukać?
- A, zgadliście...
Porucznik odrobinę ochłonął. Przed chwilą pomyślał sobie właśnie, że teraz już doskonale wie, jak czuły się wojska oblewane z murów twierdzy ukropem. Sam poczuł się podobnie. 
Na szczęście szajka szpiegowska była prywatną dedukcją tych strasznych dzieci...
- Te zapisane numery poproszę. I gdzie kopią, dokładnie!
Janeczka pogrzebała w kieszeni dżinsów, wyciągnęła notes i wyrwała z niego dwie kartki. Mogła je spokojnie oddać porucznikowi, umieli na pamięć wszystkie pozapisywane liczby. Pawełek usiłował wyjaśnić kwestie topograficzne.
- Za ten siódmy łapali się akurat na środku, na samym wierzchu. A zostały im jeszcze 
od tej strony i od tej... I dwa z innej strony, trochę niżej...
Porucznik bez trudu dopasował sobie do terenu zamaszyste gesty Pawełka. Kiwnął głową.
- W porządku, pogadamy jeszcze jutro. A teraz bierzcie psa i jazda do domu! Żeby mi tu wasza noga nie postała...!
- Jak to...?! - oburzyła się bezgranicznie Janeczka.
- Tak to. Zasługę macie, nie wiem, coście zmalowali, ale myślę, że wystarczy... Nie ma gadania, ogłaszam stan wojenny. Do domu, ale już!
Pawełek poczuł się nieco zdezorientowany. Do domu...? Powinni chyba od razu ich zaaresztować, przecież WOP jest na miejscu... Spojrzał na siostrę. Janeczka zamyślonym wzrokiem badała las dookoła, jej oczy miały wyraz najdoskonalszej niewinności. Pawełek wobec tego też się rozejrzał. Porucznik rzucił na nich uważne spojrzenie i odciągnął na bok jednego 
z żołnierzy.
- Na rany boskie, odprowadźcie ich do domu! - szepnął prawie z rozpaczą. 
- I przypilnujcie, żeby weszli i już nie mogli wyjść! To są potworne dzieci...
- Zrobi się - mruknął żołnierz i odwrócił się do dwóch istot, które robiły w tym momencie wrażenie najgrzeczniejszych dzieci świata. - No, kochani, tędy! Wy pierwsi...
Długi kawał drogi przeszli w milczeniu, poprzedzani przez Chabra i eskortowani przez żołnierza WOP-u, który nie spuszczał z nich oka. Widział spojrzenie, jakie odchodząc, rzucili 
na psa porucznika, i dobrze wiedział, co ma o tym myśleć. Ich potulna grzeczność niepokoiła 
go w wysokim stopniu.
W okolicy mrowiska Pawełek nie wytrzymał.
- Ty, a kiedy nas zamkną? - szepnął niespokojnie. - Mówili coś?
- Nie wiem - odszepnęła Janeczka. - Na temat zamykania ani słowa.
- A gdzie cię złapali?
- Na granicy.
- Rany... I co mówili? Krzyczeli “stój, bo strzelam!”?
- Coś ty, głupi? Przecież stałam.
- No to co mówili?
Janeczka zastanowiła się. Słowa wypowiadane przy tym upiornym słupku nie w pełni 
do niej dotarły i nie mogła ich sobie przypomnieć. Zaczęła rozumieć dopiero następne.
- Chyba myśleli, że zabłądziłam. Pytali, co tu robię w lesie po nocy.
- I co im powiedziałaś?
- Jak to co? Prawdę! Powiedziałam, że chcieliśmy zobaczyć dziki.
Pawełek z oburzenia aż się zatrzymał.
- No wiesz...! Zełgałaś! Przecież czatowaliśmy na tych...
Obejrzał się na żołnierza i szybko ruszył dalej. Janeczka nawet nie zwolniła kroku.
- A co, nie chciałeś ich zobaczyć? - spytała zgryźliwie. - Chcieliśmy zobaczyć dziki 
i to jest święta prawda. O czatowaniu nie mówiłam. Mówiłam, że nas goniły, i to też jest 
święta prawda!
Pawełek uspokoił się natychmiast.
- No fakt... Rzeczywiście. A po co w ogóle poleciałaś na granicę?
- Wcale nie leciałam na granicę. Szłam do drogi, ale spotkałam jeszcze jednego...
- Kogo jednego?
- Dzika. Stał na ścieżce. To co miałam zrobić, rzucić się na niego? Musiałam... 
No, musiałam oddalić się w przeciwnym kierunku...
Pawełek pojął, że tej nocy prześladował ich straszliwy pech. Teraz omijało ich najpiękniejsze... Westchnął ciężko i zatrzymał się przy furtce.
- No? - powiedział żołnierz WOP-u. - Dalej, kochani. Jak do domu, to do domu!
- Ale tego... - zakłopotał się Pawełek. - Bo wie pan... Drzwi to na nic. Zamknięte...
- Nie wszystko panu jedno, którędy wejdziemy? - spytała niepewnie Janeczka.
Żołnierzowi było zupełnie wszystko jedno, byle weszli. Doskonale rozumiał, że będzie to jakiś trochę nietypowy sposób. Bez zdziwienia przyjrzał się, jak trzy postacie znikały 
w piwnicznym okienku, poczekał, aż wydłubią spomiędzy ramy i futryny kawałki węgla, dopilnował porządnego zamknięcia, rozejrzał się i przyciągnął do okienka ciężkie, żelazne taczki. Oparł je o mur, wspomniał własne, nie tak znów odległe dzieciństwo, znów się rozejrzał 
i przytoczył spod szopy wielki pień do rąbania drewna. Z pewnym wysiłkiem władował pień 
na taczki i dopiero teraz poczuł się spokojny. Z zadowoleniem ocenił barykadę i wrócił do lasu.

Nieobecność dzieci pani Krystyna dostrzegła dopiero przed samym śniadaniem. 
Pan Roman był już w stołówce, przywiózł produkty spożywcze, pani Krystyna przygotowała dodatkowe kanapki, a dzieci ciągle się jakoś nie pokazywały. Mogły, oczywiście, wybiec z domu wcześniej, ale na śniadanie powinny wrócić. Zdziwiona nieco, na wszelki wypadek zajrzała 
do pokoju.
Powitał ją tylko ożywiony i radosny Chaber. Dzieci spały kamiennym snem, nie reagując na żadne dźwięki. Pani Krystyna pochyliła się kolejno nad córką i synem, przyjrzała się im dokładniej i poczuła śmiertelne zdumienie i głęboki niepokój.
Poprzedniego wieczoru na własne oczy widziała swoje dzieci czysto umyte, idące 
do łóżek prosto z łazienki. Teraz w tych łóżkach spały dwa szarawe stwory, pokryte czarnymi smugami i plackami, ozdabiającymi także pościel, a szczególnie poduszki. Wszystko było wymazane na szaro i na czarno i nawet pies, zazwyczaj lśniący, jasno rudy, wydawał się jakby przydymiony, z tym, że nierównomiernie.
Po krótkim namyśle pani Krystyna postanowiła włączyć w sprawę ojca swoich dzieci. Wypuściła; z pokoju psa i zeszła na dół, do kuchni, gdzie pan Roman pilnował czajnika na gazie. Woda w czajniku kotłowała się i parowała aż na sufit, a pan Roman z wielkim zainteresowaniem wyglądał przez okno, obserwując grzmiącą na podwórzu awanturę. Pani Krystyna przekręciła gaz i również wyjrzała przez okno.
- Co się tam dzieje? - spytała.
- Zginął pień do rąbania drzewa - odparł pan Roman. - Jakaś dziwna historia...
Pan Łubiański o zgubienie pnia obwiniał pana Jonatana. Pan Jonatan z kolei rzucał podejrzenie na własnego brata, który bronił się gwałtownie, posądzając dla odmiany pana Łubiańskiego o wyrafinowaną złośliwość, polegającą na ukryciu pnia po to, żeby móc rzucać 
na innych podejrzenia. Pani Wanda miała pretensje do wszystkich, twierdząc, że pilnowanie dobytku jest sprawą mężczyzn, którzy, jak widać, nie stanęli na wysokości zadania. Kres awanturze położył sąsiad, przybyły w celu pożyczenia taczek. On jeden przeszedł obok domu chodniczkiem i ujrzał przedmiot sporu, który umknął uwadze pozostałych osób, od wczesnego świtu opuszczających dom i wracających wyłącznie przez garaż. W stronę ściany, gdzie umieszczone było okienko piwniczne, nikt nawet nie spojrzał.
- Ki diabeł? - zastanawiał się gniewnie pan Łubiański, odtaczając pień z powrotem 
na miejsce pod szopę. - Co za gangrena jakaś dopchała to pod kotłownię, na co komu było potrzebne? Wczoraj wieczorem rąbałem...
Usłyszawszy słowo “kotłownia" pani Krystyna ocknęła się nagle i oderwała od przedstawienia za oknem. Skojarzenie było oczywiste, pień pod kotłownią i czarne smugi 
na obliczach jej dzieci...
Po drodze na górę pośpiesznie porozumiała się z mężem.
- Słuchajcie no, dosyć żartów - zwrócił się pan Roman przy śniadaniu do swojego potomstwa. - Wszystko ma swoje granice. Chciałbym wiedzieć, co tu się w nocy działo i po co wam był ten pień do rąbania drewna. Mam nadzieję, że usłyszę odpowiedź.
Janeczka i Pawełek, którzy natychmiast po otwarciu oczu obejrzeli się nawzajem i zanim jeszcze zniknęły z nich ślady nocnych przeżyć, zdążyli uzgodnić zeznania, teraz poczuli się niebotycznie zaskoczeni. O pniu do rąbania drzewa doprawdy nie mieli najmniejszego pojęcia.
- Pień do rąbania drzewa? - powtórzył zdumiony Pawełek. - Pierwsze słyszę. Jaki pień?
- Do rąbania drzewa. Mówię przecież wyraźnie. Coście z nim robili?
- Nic, jak Boga kocham! Na co nam pień?!
- A co się z nim stało? - zainteresowała się Janeczka.
Pani Krystynie zrobiło się nieprzyjemnie. Wychowywała swoje dzieci na bazie wzajemnego zaufania. Układ pomiędzy nimi a rodzicami był jednoznaczny i jasno sprecyzowany, wolno im było robić różne rzeczy, o wielu sprawach decydować samym, 
w ostateczności popełnić nawet jakieś czyny niekoniecznie słuszne i właściwe, ale nie wolno było kłamać. Wiadomo było, że przychodzą chwile wyjaśnień i wówczas mówi się prawdę, 
o żadnym zapieraniu się w żywe oczy mowy być nie może. Tymczasem teraz właśnie coś takiego miało miejsce. Pierwszy raz...
- Słuchajcie, postawmy sprawę otwarcie - rzekła stanowczo. - Przecież dobrze wiecie, 
jak wyglądaliście rano, zresztą, wystarczy spojrzeć na Chabra...
Jak na komendę wszyscy spojrzeli na psa. Leża na środku pokoju i wyglądał jak odrobinę przykurzony symbol wytwornej grzeczności. Usłyszawszy swoje imię, uprzejmie poruszył ogonem.
- Można także obejrzeć pościel - ciągnę pani Krystyna zimnym tonem. - Ten miał węglowy jest tylko w kotłowni. Przykro mi, że próbujecie kłamać, i to jeszcze tak głupio...
- Jakie kłamać?! - oburzył się Pawełek. - Kotłownia się zgadza, ale co tu ma do rzeczy pień? Żadnego pnia nie było!
- Owszem, był - poinformował sucho pan Roman.
- Razem z taczkami - dodała pani Krystyna.
- Pień do rąbania drzewa i taczki były zwalone pod oknem kotłowni. Kilka osób widziało to na własne oczy. Co macie teraz do powiedzenia?
Janeczka i Pawełek spojrzeli na siebie ze zgrozą.. Domyślili się od razu. Nie zostali 
tak sobie zwyczajnie wypuszczeni do domu, o nie! Nie zastosowano wprawdzie natychmiastowego aresztu, ale postarano się odciąć im jedną z dróg wyjścia, co powinno im dać do zrozumienia, że są podejrzani. Kto wie, czy w ogóle będą mogli przekroczyć próg...
- Trzeba było od początku pytać o kotłownię, a nie o jakiś tam głupi pień! - powiedziała Janeczka, zdenerwowana. - Z pniem nie mamy nic wspólnego, wcale o nim nie wiedzieliśmy. 
Z kotłownią owszem.
- Z kotłownią co? - spytała pani Krystyna, bo Janeczka zamilkła, najwyraźniej 
nie zamierzając kontynuować wyjaśnień. - Słucham dalej.
- Przez kotłownię przechodziliśmy - wyznał posępnie Pawełek. - To jeszcze nie jest karalne.
Zamilkł równie dokładnie, jak jego siostra. Państwo Chabrowiczowie zorientowali się, 
że tym razem informacje trzeba będzie wyrąbywać z dzieci po kawałku.
- W zasadzie przechodzenie przez kotłownię istotnie nie jest karalne - zgodził się 
pan Roman. - Ale może będziesz uprzejmy wyjaśnić to obszerniej. Co to znaczy przechodziliśmy, kotłownia i w tym domu nie jest pomieszczeniem przechodnim. I Skąd i dokąd przechodziliście?
- Z domu do lasu.
- Co takiego...?
- I z lasu do domu.
- Oknem - wtrąciła się niechętnie Janeczka - Musieliśmy wyjść i wrócić oknem.
- Dlaczego musieliście? Skąd ten przymus?
- Bo drzwi strasznie skrzypią. I w ogóle są zamknięte na klucz. Musieliśmy i koniec.
- Po co, na litość boską...?!
- Żeby czatować.
- Znów na dziki?!
- No... Nie tylko... Ale także...
- Prosiłam, żeby to robić z jakimś sensem! - zirytowała się pani Krystyna. - Ojciec mógł 
z wami pójść! Chyba dziki nie mają do niego specjalnego wstrętu? Widzieliście je chociaż?
- Ho, ho! - ożywił się Pawełek. – Jeszcze jak!
- Czekajcie no - przerwał pan Roman. - Jak mogliście wychodzić tym oknem od kotłowni, skoro tam leżały taczki i pień? Coś mi tu nie gra.
- Żaden pień nie leżał! - zaprotestował gniewnie Janeczka. - I żadne taczki! Nic nie leżało! Położyło się dopiero potem!
- Samo?
W obliczu milczenia dzieci pani Krystyna, która już zdążyła pozbyć się obaw dotyczących ich prawdomówności, znów się zaniepokoiła.
- Więc jak w końcu? Wiecie, kto ten pień tam wepchnął, czy nie?
- Wiemy... - przyznał Pawełek z pewnym oporem.
- Domyślamy się - uściśliła Janeczka. - Ale to tylko dlatego, że wam wierzymy. Myśmy żadnego pnia nie widzieli.
Pan Chabrowicz nagle pojął, że osoba sprawcy tego dziwnego czynu stanowi tu gwóźdź programu.
- W porządku, my wam też wierzymy. Nie wiedzieliście, teraz już wiecie. Domyślacie się, kto ten pień szarpał?
- Straż graniczna - powiedziała Janeczka z rozgoryczeniem.
Pawełek z bezgranicznie ciężkim westchnieniem oparł brodę na stole na zwiniętych pięściach.
- Przepadło, teraz już musicie się dowiedzieć - rzekł ze śmiertelnym smutkiem. - Tylko patrzeć, jak tu przyleci po nas milicja, i róbcie sobie, co chcecie, ale poprawczak murowany...
Państwu Chabrowiczom na moment odjęło mowę. Ich dzieci nader zgodnie wydały 
z siebie jeszcze jedno ciężkie westchnienie. Co gorsza, westchnął także i Chaber. Pan Roman skupił się i przemógł oszołomienie.
- Czekajcie, dzieci... Ale, ostatecznie... Skoro już sprawy zaszły tak daleko, musimy jednak wiedzieć coś więcej. Dlaczego straż graniczna pchała pień?
- Pień i pień, jakby już nic innego na świecie nie było - mruknął Pawełek. - Żebyśmy 
nie mogli wyjść.
- Przecież możecie wyjść drzwiami - jęknęła oszołomiona pani Krystyna, ale pan Roman szybko uciszył ją gestem.
- W porządku, żebyście nie mogli wyjść. Rozumiem. A dlaczego przyjdzie milicja?
- Żeby nas zamknąć.
- Za co?
- Za przekraczanie granicy.
- Za przekraczanie...! No, to przynajmniej rozumiem, jaki jest związek milicji z pniem... Dlaczego na litość boską, przekraczaliście granicę?!
Pawełek łypnął na ojca okiem i zapatrzył się w przestrzeń za oknem. Do akcji wkroczyła Janeczka.
- Była to siła wyższa - oznajmiła. - I przekraczanie było bardzo krótkie, takie na pięć minut. I tylko dwa razy. Całkiem nieduży kawałek.
- Dwa razy, krótkie i nieduży kawałek... No dobrze, ale po co?! Po co wam był potrzebny ten nieduży kawałek?!
- Wcale nam nie był potrzebny, nam były potrzebne róże. Małe. Takie pojedyncze. I tylko tam rosły, nigdzie więcej. Przeszukaliśmy cały las uczciwie i po naszej stronie była tylko jedna, 
a dwie za siatką. No więc trudno, musieliśmy przekroczyć, żeby je wykopać.
- A po co wam były te róże?
- Do mrowiska...
Pan Chabrowicz musiał, odczekać chwilę, żeby odzyskać normalny głos. Motywy działania jego dzieci były w najwyższym stopniu zaskakujące. Już wydawało mu się, że zaczyna coś rozumieć, po czym następna wypowiedź waliła go jak obuchem. Postanowił podwyższyć wymagania.
- Bardzo mi przykro, ale nie jestem w stanie samodzielnie odgadnąć, co może mieć wspólnego mrowisko z różami. Musi to być jakieś wyjątkowo skomplikowane skrzyżowanie zoologii z botaniką. Bądź uprzejma wyjaśnić do końca za jednym zamachem.
Z wielką niechęcią, wśród westchnień, ale uczciwie i rzetelnie Janeczka zrelacjonowała całą tragedię skrzywdzonych mrówek. Pierwsza część relacji przeszła jej przez gardło 
z ogromnym trudem, druga już była nieco łatwiejsza. Opiewała, bądź co bądź, przyzwoite nadrabianie wyrządzonej szkody. Pan Chabrowicz słuchał ze zrozumieniem, doskonale pojmował uczucia osób, które postanowiły w tajemnicy naprawić tak haniebny błąd...
- Ślady, oczywiście, zostały - rzekł z namysłem, kiedy Janeczka zakończyła opisem solidnej palisady wokół mrowiska. - Mam na myśli ślady po różach. No cóż, jest zupełnie możliwe, że stąd pochodzi ta zwiększona ruchliwość WOP-u...
- Na litość boską, a po cóż pchaliście się po te róże na granicę?! - jęknęła z rozpaczą pani Krystyna. - Przecież ich rośnie tysiące zaraz za portem!
Pawełek na chwilę oderwał wzrok od błękitu za oknem.
- Za jakim portem? - spytał nieufnie.
- Tym, tutaj! Na Zalewie. Rośnie ich pełno, jakie tylko chcecie, małe i duże, młode i stare, rozgałęzione i pojedyncze! Mnóstwo, szalony wybór!
- A kto to mógł wiedzieć...
- Jak to?! Nie wiedzieliście o tym? Poszliście w jedną stronę trzy kilometry, 
a nie poszliście ani kroku w drugą?! Dlaczego?!
Janeczka z wyrzutem spojrzała na matkę.
- Też pytanie...! - mruknęła. - Przecież w tę stronę chodziła Mizia...
Panią Krystynę zamurowało. Takiego skutku zwykłej, towarzyskiej uprzejmości doprawdy nie potrafiła przewidzieć. Nie zdążyła się otrząsnąć po ciosie, bo w tym właśnie momencie rozległo się pukanie do drzwi i na mechaniczne zaproszenie pana Romana wszedł porucznik. Nikt z obecnych na jego widok nawet nie drgnął, tylko Chaber powitał go życzliwie 
i przyjaźnie.
- Dobrze, że państwa jeszcze zastałem - powiedział porucznik. - Bałem się, że państwo już na plaży, bo blisko południe, przepraszam za najście, ale dzieci są bardzo ważnymi świadkami i muszę z nimi porozmawiać. Można?
Pani Krystyna nie zdołała jeszcze odzyskać równowagi.
- Obawiam się, że tu nie dzieci zawiniły, tylko ja - powiedziała bardzo zdenerwowana. 
- Za te ich wykroczenia graniczne ja jestem odpowiedzialna. Oczywiście poniosę wszelkie konsekwencje...
- Proszę? - zdziwił się porucznik.
- To przeze mnie dzieci zostawiły te ślady na granicy. Proszę ich nie winić. Jestem gotowa zaraz wyjaśnić całą sprawę, gdzie trzeba...
- Moja droga, opamiętaj się! – powiedział błagalnie pan Roman. Porucznik usiłował nie okazywać zbyt wielkiego zaskoczenia.
- Przepraszam państwa, ale chyba nic nie rozumiem. Najpierw dzieci wyznały, 
że popełniły jakieś wykroczenie. Teraz pani... Czy może pan też...!
- Nie - zaprzeczył pan Roman energiczni - Ja nie! A przynajmniej nic o tym nie wiem! 
A wyjaśnieniami chętnie służę.
- W takim razie zacznijmy od tego zbiorowego przestępstwa. Przyszedłem wprawdzie 
w innej sprawie, ale mam dziwne wrażenie, że jakoś się wiąże. Słucham państwa...
Historia zrujnowanego mrowiska została opowiedziana po raz drugi, tym razem bardziej przez rodziców niż przez dzieci, które pilnowały tylko ścisłości szczegółów. Porucznik słuchał, nie przerywając, z jakimś dziwnym wyrazem twarzy.
- No tak... - powiedział w końcu i odchrząknął kilkakrotnie. - No tak... Wykroczenie jest 
i to niewątpliwe, ale... To dlatego nie chcieliście nic mówić? - zwrócił się nagle do Janeczki. Janeczka kiwnęła głową. 
- Chcieliśmy najpierw mieć zasługę – powiedziała smętnie. - Za porządną zasługę mogliby nam to darować.
- Ale przecież macie zasługę! Mogliście udzielać informacji sukcesywnie, stopniowo...
- E tam! - przerwał gniewnie Pawełek. - Samo gadanie to żadna zasługa. Chcieliśmy im to odebrać i przynieść panu, i dopiero wtedy powiedzieć...
- Baliśmy się, że pan ich za wcześnie połapie i wtedy oni powiedzą, a my nic - uzupełniła Janeczka. - Łysy nas widział.
- A rozumiem...! No cóż... Chyba mogę wam powiedzieć, sprawa jest prosta i właściwie już rozwikłana. Rozgłaszać rzecz jasna, nie należy. Otóż faktycznie te wasze ślady po różach narobiły zamieszania i straż graniczna trochę się zainteresowała. A dalszy ciąg był taki, że ci wasi znajomi zauważyli to. Zorientowali się, że czegoś tu się pilnuje, nie wiedzieli, o co chodzi, no i postanowili przeczekać. Dzięki temu zdążyliśmy ich złapać. No więc w sumie możliwe, 
że to się trochę zrównoważy...
- I co? - spytała z nadzieją Janeczka. - Nie będą nas pchali do domu poprawczego?
- Jeżeli nie zmalujecie nic więcej, to raczej nie...
- A ja? - spytała niespokojnie pani Krystyna.
- Pani również nie grozi dom poprawczy, za to ręczę...
Pan Roman zakrztusił się nagle i gwałtownie zaczął wycierać nos prychając i pokasłując. Porucznik patrzył na niego z wyrzutem.
- Mógłby mi pan nie utrudniać - mruknął wrócił się do dzieci. - To jak? Będziemy rozmawiać w cztery oczy, czy można przy rodzicach?
- Co tam! - odparł Pawełek, odrywając wreszcie brodę od stołu. - Tyle wiedzą, to niech się dowiedzą i reszty. I tak by nie popuścili!
- Możemy opowiedzieć wszystko od początku - dodała wspaniałomyślnie Janeczka. 
– Chyba że pan woli inaczej?
- Nie, dziękuję, inaczej już było. Teraz wolę od początku. Skąd się o nich w ogóle dowiedzieliście? O tym rudym i łysym?
- Od Chabra. To on nas zaprowadził na cmentarz od razu, od pierwszego dnia, prosto 
z tamtego campingu...
Porucznik słuchał opowieści o kolejnych odkryciach z wielką uwagą, państwo Chabrowiczowie z zapartym tchem i lekką zgrozą. Janeczka i Pawełek, którym zniknęło z oczu widmo domu poprawczego, ożywieni nowym duchem, wyjawiali tajemnice bez oporów. Potknęli się dopiero na panu Jonatanie.
- No więc z tymi brukowymi słowami to nie była całkiem prawda - wyznał nieco zakłopotany Pawełek. - On mówił nie tylko “ty". Mówił więcej. Mówił “oddaj to" i “coś z tym zrobił, sprzedałeś, przyznaj się, dawno znalazłeś"...
- Ach...! - krzyknęła nagle pani Krystyna.
- Nie, ja wszystkiego nie będę powtarzał - zapewnił ją czym prędzej Pawełek. - Ja mówię tylko to, co było pomiędzy słowami...
- I pan Jonatan w ogóle był przeciwny wtrąciła żarliwie Janeczka. - Nie chciał 
im pokazać, gdzie to jest...
- Chwileczkę! - przerwał porucznik. - Proszę dokładnie. Kto mówił o pokazywaniu?
- Ten z uszami. Ten plastyk.
- Powiedział “pokazać, gdzie to jest'?
- Nie, tylko pokazać. Powiedział “a pokazać pan nie chciał", a pan Jonatan krzyknął “ja ci pokażę"... I tak dalej.
- Rozumiem. Więc on po prostu nie chciał pokazać. Czy ten plastyk na cmentarzu bywał?
- Nie, chyba nie. Chaber mówił, że nie. On tylko miał z nim konszachty i Rudy Sprężynowiec mu płacił...
- A pan Jonatan nie miał z nim konszachtów?
- Nie, on tylko z plastykiem. I w ogóle co to za konszachty, cały czas się kłócili...
- Bo plastyk pewnie chciał, żeby pan Jonatan mu pokazał ten grób na cmentarzu, i dopiero wtedy chciał tam iść i powiedzieć tamtym - oznajmiła nagle Janeczka, przyglądając się pilnie porucznikowi.
- Chciał, żeby mu zapłacili. A pan Jonatan się nie zgadzał...
- Nie mieszajcie mi tu dwóch różnych spraw! - zniecierpliwił się porucznik. - Przecież 
ten rudy mu płacił! I nie miało to nic wspólnego z cmentarzem. Ja muszę wreszcie...
- A co on właściwie robi, ten plastyk? - zaciekawił się nagle Pawełek. - Od czego on jest plastyk?
- Od biżuterii artystycznej. Szlifuje kamienie ozdobne i oprawia...
- Ach!... - wyrwało się znów pani Krystynie. Pan Roman z niepokojem popatrzył na żonę.
- Co to ma znaczyć? Czy i ty masz tu jakieś podejrzane konszachty...?
- Ach, nie! Ach Boże drogi, nareszcie rozumiem...!
- Co pani takiego rozumie? - zainteresował się porucznik, kiedy pani Krystyna urwała. 
- Ja bym też chciał rozumieć. Nawet jestem do tego poniekąd zmuszony.
Pani Krystyna była wyraźnie zmieszana i zakłopotana.
- Pojęcia nie mam, co zrobić... Wie pan, ja to usłyszałam niejako w zaufaniu. Jakoś mi nieprzyjemnie powtarzać...
- Przykro mi, proszę pani, ale o zaufaniu to już teraz ja decyduję. Muszę się, niestety, dowiedzieć wszystkiego. Nie mogę zostawić niejasności.
- Ale niech pan przynajmniej nie ujawni, że to ja powiedziałam. No... Ja po prostu rozumiem te krzyki pana Jonatana. Pani Wanda mi się pożaliła, powiedziała, że jej mąż miał bursztyn, podobno niezwykle piękny, trójkolorowy...
- Jedenaście deko - wtrącił pan Roman.
- Skąd wiesz? Mówił ci o tym?
- Dość mgliście. Ten bursztyn mu przepadł.
- Wcale nie przepadł, to znaczy owszem, teraz widzę, że chyba rzeczywiście przepadł. 
Miał być z niego zrobiony wisior dla pani Wandy i pan Jonatan dał go do oszlifowania. Jakiemuś plastykowi. Dał go bez żadnego pokwitowania, bez niczego, i zdaje się, że nawet nie zna 
jego nazwiska. Pani Wanda twierdzi, że to oszust, że jej mąż dał się brać, i jest pełna rozgoryczenia. Podobno, ja powtarzam jej opinię, ten plastyk zwyczajnie to ukradł a pan Jonatan cały czas usiłuje bagatelizować sprawę, z nadzieją, że jeszcze ten bursztyn odzyska. Czuje się... no, skompromitowany. Boi się panicznie żony i teścia...
- A nie mówiłam? - wtrąciła Janeczka.
- To jednak była duża lekkomyślność, taki bursztyn to wartościowa rzecz...
- No, nareszcie! - westchnął porucznik z ulgą. - Co za szczęście, że pani o tym powiedziała! Ileż ja się nagłowiłem, o co im chodzi, nic nie wiedziałem o tym bursztynie 
i myślałem, że Jonatan sprzedaje...
- Jak to?! - przerwał z oburzeniem Pawełek.
- To oni mówili o sprzedawaniu bursztynu? I że bursztyn znalazł, a nie to z grobu...?
- No pewnie, że bursztyn - odparła Janeczka, zanim porucznik zdążył się odezwać - Ja już teraz wszystko rozumiem. Ten z uszami, chciałam powiedzieć ten plastyk handluje bursztynem. Sprzedawał go Rudemu i za to brał od niego pieniądze. I chciał sprzedać mu także bursztyny pana Jonatana, a pan Jonatan nawet mu ich nie chciał pokazać, bo pewnie bał się, że też ukradnie. A pan Łubiański przecież mówił, że pan Jonatan prędzej by sprzedał Maciusia, a na bursztynie będzie sypiał. Więc to wszystko kotłuje się dookoła bursztynu, a cmentarz to całkiem 
inna sprawa.
- Zgadza się - przyświadczył rozważający jej słowa Pawełek. - A pan chodzi 
za plastykiem, bo co? Bo on kradnie i chciał go pan złapać na gorącym uczynku?
Porucznik westchnął. Dzieci znów odgadły za dużo. Pomyślał, że już będzie lepiej ich wiadomości skorygować niż pozostawić w stanie chaosu. Śledztwu w tej fazie nie mogło 
to zaszkodzić.
- Nie tylko. Widzicie... nasz bursztyn to łakoma rzecz. W końcu nie ma go nigdzie więcej na świecie, a i u nas coraz mniej. Kiedyś byty z niego piękne rzeczy, słyszeliście może kiedyś 
o bursztynowej komnacie...? Przepadła, nieodwracalna strata. Nie chcemy, żeby przepadło więcej. Przyjeżdżają tu różni ludzie z różnych krajów, wykupują najpiękniejsze bursztyny 
i wywożą.
- Chyba jest zakaz...? - przerwał pan Chabrowicz.
- Owszem. Wywożą nielegalnie. Staramy się to ukrócić, co nie jest łatwe, bo nie sposób skontrolować tak szczegółowo wszystkich turystów przekraczających granicę. Trzeba raczej sprawdzać, kto kupuje. Tu wyszła na jaw nieprzyjemna sprawa, okazało się, że ten właśnie plastyk, o którym mowa, wykupywał bursztyn od rybaków, rzekomo do szlifowania, a naprawdę sprzedawał go cudzoziemcom. A wyszukiwał najładniejsze okazy, wyjątkowo piękne, unikalne. Już nie pierwszy rok ten proceder uprawia, a ostatnio rozbestwił się wprost bezczelnie. Jego klienci również, ci dwaj, ten wasz rudy i łysy, też nie pierwszy rok kupują, przeważnie od niego, a czasem bezpośrednio od rybaków, a jemu dają do szlifowania. Przyznam się, że bardzo długo nie mogłem na nich trafić, dopiero teraz jestem taki mądry...
- To znaczy wiedział pan, że on sprzedaje, ale nie wiedział pan komu i dlatego chodził pan za nim? - upewnił się Pawełek.
- No właśnie...
- Ale przecież Rudy Sprężynowiec kupował i od rybaków - przerwała Janeczka z wyraźną naganą. - Z takim jednym spotykał się ciągle, on ma na imię Bronek, pan powinien o tym wiedzieć. My wiemy, a pan nie?
Porucznik westchnął rozdzierająco.
- A kupował, kupował - rzekł z goryczą. - A wiecie, co kupował?
- Jak to...? Nie bursztyn?
- Nie. Właśnie wcale nie bursztyn i chyba tylko to jedno trochę mnie usprawiedliwia... Wiem o tym Bronku, wiem i o innych, zwróciłem uwagę na niego, bo ciągle mi się kręcił między rybakami i bardzo szybko wykryłem, o co mu chodzi. Nie zgadniecie nigdy w życiu. O ryby.
- Jak to?! - zdumiał się Pawełek. - O jakie ryby?
- Wędzone. Nie wyobrażacie sobie, jaki jest łakomy, ten wasz rudy, i ile może zjeść. 
Coś nieprawdopodobnego! Bez przerwy maglował ludzi o wędzone ryby, kupował je na tony 
i wszystko pożerał! Dałem mu spokój, bo w końcu upodobanie do ryb nie jest karalne, 
ale zmyliło mnie to okropnie. Tyle było gadania o rybach, że bursztyn w tym gdzieś zaginął 
i wydawało się, że on ma wyłącznie ryby w głowie.
- Coś podobnego! - wykrzyknął Pawełek z oburzeniem.
- Całkiem niezły kamuflaż - przyznał pan Chabrowicz.
- Owszem. Zasłona dymna z wędzonych ryb...
- Ale teraz, kiedy pan ich złapał, wiadomo już na pewno, że to oni kupowali bursztyn? 
- spytała Janeczka z niepokojem. - I ma pan dowody?
- Teraz już mam.
- I w zeszłym roku też oni?
- Okazuje się, że też, tyle, że nieco delikatniej. Teraz poszli na duży skok, zmonopolizowali interes i już nie mieli konkurencji. Wiecie, jak już się sprawa wykryje, wtedy wszystko, co było przedtem niejasne i niepewne, nagle się robi zrozumiałe i nagle pasuje 
do siebie. Człowiek staje się mądrzejszy dosłownie z godziny na godzinę. Te dwa samochody fatalnie mi nabruździły...
- Bo ten zagraniczny odwracał sobie numer, a samochód miał taki sam i pan myślał, że to samochód plastyka? - wtrąciła żywo Janeczka. - I wszystko się panu myliło, bo myślał pan, że to plastyk tam gdzieś jeździ, a nie łysy, i robiło się z tego zamieszanie?
- Właśnie. Podejrzewałem tego plastyka o Bóg wie co i niepotrzebnie doszukiwałem się dodatkowych afer. Ciągle mi się plątał...
- Zaraz, jak to? Dwa samochody? - zdziwił się pan Chabrowicz. - Jak to jest możliwe? Jakim sposobem one mogły być jednakowe?
- Dwa polskie fiaty w wersji eksportowej - wyjaśnił porucznik. - Oba w tym samym kolorze. Facet znał plastyka, wiedział, czym jeździ, kupił sobie za granicą identyczny samochód 
i tylko nasz handel wszedł mu trochę w paradę...
Urwał na chwilę i odkaszlnął kilkakrotnie, z wyraźnym wysiłkiem tłumiąc na twarzy wyraz rozweselenia.
- Przyjechał na angielskich oponach - ciągnął. - Zorientował się, że plastyk jeździ 
na naszych, polskich, co stwarza dużą różnicę. Chciał wobec tego też kupić sobie polskie 
i okazało się, że łatwiej jest sprowadzić dwa komplety angielskich, niż kupić nasze w sezonie. 
W rezultacie plastyk dostał angielskie opony prawie darmo, jako nadzwyczajną okazję, 
skusiło go to i bezwiednie dostosował się do swoich wspólników...
- Wiedział, że się podszywają pod jego samochód?
- A skąd! Nie miał o tym pojęcia. Bardzo go to oburzyło i od razu wsypał ich 
przez zemstę.
- To dlatego pan już wszystko wie - zauważyła bystro Janeczka.
- Owszem, w dużym stopniu dzięki temu...
- No tak, ale to nie rozwiązuje sprawy - zmartwiła się nagle pani Krystyna. - Samo kupowanie bursztynu przecież nie jest karalne, prawda? Każdy może sobie kupić, nawet ja...?
- Oczywiście!
- No właśnie. A zatem cóż pan z nimi zrobi? Nie złapano ich na nielegalnym wywożeniu bez zezwolenia! Mogą kupować, ile zechcą, a potem dać do wywiezienia komu innemu i co? Wcale się to nie skończy...
Porucznikowi błysnął w oku wyraz satysfakcji.
- Drugiej takiej afery prędko sobie nie zorganizują, mogę panią zapewnić. Nie będzie komu organizować, bo ja ich złapałem na czymś lepszym. No... pokażę państwu, zresztą i tak dzieci musiałyby to obejrzeć. Mieliśmy pracowitą noc...
Sięgnął do torby i wyjął kilka dużych odbitek fotograficznych.
- Proszę - rzekł z triumfem, rzucając je na stół. - Jak wam się to podoba?
Przez kilka chwil w pokoju rozlegały się wyłącznie chaotyczne okrzyki. Dzieci dostały wypieków, wyrywały sobie wzajemnie zdjęcia z zachłannością wygłodniałych sępów. Zdumieni 
i zaskoczeni rodzice dopiero po dobrych paru minutach zdołali obejrzeć uwiecznione na nich sceny, które wydały się im dosyć upiorne.
Wszystkie fotografie przedstawiały cmentarz. Na cmentarzu widać było trzech różnych osobników, zastygłych w rozmaitych fazach działania. Można było z łatwością ułożyć kolejność zdjęć. Na pierwszych osobnicy tkwili w grobach, zagłębieni prawie po kolana i wyrzucali łopatami piasek, na następnych z łopatami w garści i ogłupiałym wyrazem twarzy gapili się 
w obiektyw, na ostatnim wyskakiwali z grobów i zaczynali uciekać. Urozmaicenie wprowadzał fakt, że dwóch osobników występowało na zdjęciach razem, a trzeci oddzielnie i ten trzeci pojawiał się od fazy porzucania łopaty i wyskakiwania. W fazie pierwszej był jakoś pominięty.
Janeczka i Pawełek, zdolni wreszcie do posługiwania się normalną, ludzką mową, 
pełni szalonych emocji, dzielili się uwagami.
- Popatrz, łysy! Skąd?! Przecież go tam nie było!
- Łysy, patrz, wyskakuje- i ucieka! Skąd się tam wziął?!
- Przylizany kopie głębiej... Patrz, Rudy Sprężynowiec ledwo zaczął!
- Dzieci, na litość boską, co wy macie z tym wspólnego?! - krzyknęła z przerażeniem 
pani Krystyna.
- Hieny cmentarne? - zainteresował się pani Roman. - Bo na grabarzy nie wyglądają... 
Dzieci nie zwracały uwagi na rodziców.
- Patrz, to przecież nie na środku... Łysy kopie z boku...
- To te dwa groby niżej... Nie było go, jak Boga kocham! Przecież tamtędy przechodziłem!
- No to skąd się wziął...?!
- Podganiał robotę - wyjaśnił porucznik, który cierpliwie przeczekiwał wywołane przez siebie wrażenie. - Przyznam się, że takiej przyjemności naprawdę nie mogłem się spodziewać. Wszyscy trzej, jak na zamówienie!
- Nic nie rozumiem - powiedziała bezradnie pani Krystyna.
Dzieci nagle oprzytomniały i uświadomiły sobie, że również rozumieją zbyt mało. Źródłem pełnej wiedzy był teraz porucznik.
- Łysy przyleciał, jak nas nie było? - dopytywał się Pawełek. - Nie mógł się na nich doczekać? A mówiłem, sprawdzić w samochodzie...
- Co to znaczy wszyscy trzej? - przerwała mu Janeczka. - Kto to jest ten przylizany? 
My go nie znamy! Pan go zna?
- Czekajcie, po kolei. Należą wam się wyjaśnienia. Rzeczywiście ten wasz łysy zjawił się później i nawet narobił nam kłopotu. Mówiliście o dwóch, nie spodziewaliśmy się trzeciego...
- A mówiłem, żeby sprawdzić!
- Na szczęście nasz fotograf to chłopak z refleksem i zdążył go złapać jeszcze w grobie...
- A mówiłem, aparat fotograficzny! To jest dowód, co?
- Bezsporny. Oni mieli zamiar rozkopać resztę grobów za jednym zamachem, 
usunąć ślady, we dwóch do rana by zdążyli, ale te dziki im weszły w paradę, no i trzeci przyszedł pomagać...
- Czy ja się nareszcie dowiem, kto to jest ten przylizany? - przerwała zniecierpliwiona Janeczka.
- A w ogóle, kim są ci dwaj? - zaciekawił się pan Chabrowicz.
Porucznik wziął do ręki zdjęcia.
- Ten tutaj, zwany przez pańskie dzieci łysym, pojęcia nie mam dlaczego, bo uwłosienie ma obfite...
- Łysy na czubku - przypomniał Pawełek.
- A, na czubku... Zatem łysy jest z RFN. A ten, rzeczywiście rudy, to Amerykanin polskiego pochodzenia.
- A przylizany? - upomniała się Janeczka.
- Przylizany... Dobrze, niech będzie przylizany. Bardzo ważna postać. To nasz, 
z Trójmiasta. Okazuje się, że on właśnie miał im te bursztyny przewozić przez granicę. 
Nie utrzymywali z nim żadnych kontaktów, nie spotykali się, udawali, że się nie znają. To znaczy spotykali się, oczywiście, ale w największej tajemnicy, a przez to zamieszanie z samochodem wyszło, że on zna tylko plastyka. Już nie każcie mi tu zdradzać szczegółów, bo czuję się okropnie skompromitowany. Niesłychanie trudno byłoby mu teraz udowodnić wszystkie machlojki...
- Jestem pewna, że łysy szedł do niego! - wykrzyknęła z rozgoryczeniem Janeczka. 
- Widzisz? Żeby nie ta zakichana Mizia...
- A pewnie! - przyświadczył gorąco Pawełek. - To jego leciał zawiadamiać! I żeby jeszcze aparat...
- Nie ma sprawy - przerwał porucznik. - Zostali złapani na cmentarzu, rzecz załatwiona. To jest przestępstwo, można powiedzieć, międzynarodowe.
- Po cóż, na litość boską, oni rozkopywali te groby? - zdumiała się pani Krystyna.
- Szukali jakichś kosztowności. Trochę tu kręcą i nie bardzo chcą się przyznać, ale to bez znaczenia, fakt profanacji nie ulega najmniejszej wątpliwości. Liczyli chyba na biżuterię 
i zgubiła ich chciwość...
- A jak pan to zrobił? Jak pan to załatwił tak od razu, że można ich było sfotografować? Przecież i wcale pan o nich nie wiedział!
- No, wiecie... Mnie też się czasem zdarza, że myślę...
- I co? - spytał podejrzliwie Pawełek. - I domyślił się pan, co będzie...?
- Wcale pan nie wrócił do Krynicy - wytknęła Janeczka. - Był pan w lesie i czekał pan, nie wiem na co...
- Ale słusznie czekałem, prawda? No dobrze, przyznam się. Dowiedziałem się od was bardzo dużo tam, w porcie, i wszystko mi się zaczęło zgadzać. No i te wasze nalegania, że mam być obecny w ciągu dwudziestu czterech minut... Nie chciałem jeszcze robić zbyt wielkiego zamieszania, poza tym miałem bardzo mało czasu, no więc poprosiłem o pomoc naszych chłopaków ze straży granicznej. Tak, po przyjacielsku... A fotografa mam w Krynicy, 
jak widzicie, zdążył nawet zrobić odbitki. Noc była dla wszystkich pracowita, ale plon przeszedł wszelkie oczekiwania!
- Żołnierze podkradli się i otoczyli cały cmentarz, nie? - powiedział w natchnieniu rozpłomieniony Pawełek. - Fotograf też się podkradł i trzask! Raz za razem! Z fleszem pewno, nie? I oni już nie mieli gdzie uciekać! Rany, że nas tam nie było!
- Ten żołnierz, który przytoczył pień, powinien dostać medal - rzekł stanowczo pan Chabrowicz. - I awans. Czekajcie państwo, bo ja jeszcze kilku rzeczy nie rozumiem. Podobno nasze dzieci dość swobodnie przysłuchiwały się pogawędkom tych dwóch panów. Jeden Amerykanin, a drugi Niemiec. To po jakiemu oni rozmawiali?
- Ano właśnie, śmieszna rzecz - odparł żywo porucznik. - Po polsku. Obaj doskonale znają polski język, Amerykanin nie zna niemieckiego, natomiast ten z RFN angielski trochę zna, ale nie mógł sobie dać rady z amerykańskim akcentem. W rezultacie najwygodniej im było mówić po polsku. No i dodatkowy kamuflaż, nawet gdyby ktoś na nich zwrócił uwagę, 
nie przypuszczałby, że to cudzoziemcy...
- Chaber wiedział - mruknęła z wyższością Janeczka.
- A właśnie! - podchwycił pan Roman. - Tego też nie pojmuję. Zdaję sobie sprawę, oczywiście, że Chaber jest nadludzko mądry, ale nie wydaje mi się, żeby znał kodeks karny. Zastanawiałem się, skąd mu się wzięło to zainteresowanie cmentarzem. Bo przecież on tam był pierwszy, prawda? On was doprowadził...
- Wie pan, że ja to chyba odgadłem - rzekł z ożywieniem porucznik, zanim dzieci zdążyły się wtrącić. - Też się zastanawiałem. Lubię psy i dużo miałem z nimi do czynienia. Ten pies ma fantastyczny węch, wyjątkowy nawet jak na psa myśliwskiego, a poza tym jest bardzo przywiązany do swoich państwa. Żyje między ludźmi i nauczył się bezbłędnie rozpoznawać wszelkie ludzkie uczucia. A ten Amerykanin, ten rudy, osobiście to stwierdziłem, niemożliwie się poci, dosłownie opływa potem od byle czego, ze zdenerwowania, ze strachu, z przejęcia... 
Ja go, co prawda, nie wąchałem, ale myślę, że każdemu psu musi rzucić się w oczy... Chciałem powiedzieć w nos. Poszedł chyba z campingu na cmentarz, a pies poszedł jego tropem...
- A na cmentarzu spotkał się z łysym - przerwała Janeczka. - Chaber chciał iść za nim 
od razu, ale nie mieliśmy czasu.
- Możliwe. Łysy był zdenerwowany, to pewne. Pies musiał wyczuć w jednym miejscu jakieś, jak by to powiedzieć... nagromadzenie emocji. Napięcie. Było mu oczywiście bez różnicy, czy to cmentarz, czy co innego, po prostu miejsce, gdzie wywęszył wielkie ludzkie napięcie. Rzecz możliwa, tylko rzadko się zdarza, żeby pies bez rozkazu leciał kogoś o tych napięciach zawiadamiać i tego to już nie pojmuję.
- A to właśnie ja rozumiem - powiedział z zadowoleniem pan Chabrowicz. - Jeżeli można tu w ogóle mówić o tresurze, nasze dzieci wytresowały go bezbłędnie w tym kierunku. Zauważyłem w ciągu całego roku, że pies informuje o wszystkim, co, jego zdaniem, odbiega 
od normy. Porozumiewają się wszyscy troje, jakby co najmniej należeli do jednego gatunku...
- Dzieci nam spsiały, a pies się uczłowieczył - westchnęła pani Krystyna.
- No i dobrze - zawyrokował wojowniczo Pawełek. - Proszę, jakie skutki! Co, może pan jest niezadowolony...?
- Jestem zachwycony! - zapewnił porucznik. - O takim rozwiązaniu tej obrzydliwej sprawy nie ośmieliłbym się nawet marzyć! Wszystkim państwu bardzo dziękuję, w razie potrzeby jeszcze pozwolę sobie się zgłosić. Będę wdzięczny, jeśli państwo na razie zachowają dyskrecję...
- Wiecie co? - powiedziała w zadumie pani Krystyna, kiedy kroki porucznika umilkły 
na schodach. - Nie mogę się oprzeć wrażeniu, że oni rozkopywali te groby tylko po to, żeby sprawić przyjemność naszej milicji...

Zachodzące słońce przesiewało się przez liście drzew, kiedy dwie ludzkie istoty i jeden pies przywarowały cichutko na zboczu cmentarnego pagórka.
- Do licha! - szepnął z irytacją Pawełek. - Obstawili ten cmentarz, jakby tam siedział amerykański prezydent. Którędy przeleźć?
- Nie wiem, czego jeszcze pilnują - odszepnęła gniewnie Janeczka. - Mówiłam ci, że on kręcił! Wcale nie powiedział wszystkiego!
- No, wychodzi na to, że faktycznie...
- Trzeba znaleźć miejsce, gdzie siedzą rzadziej.
- Chaber mówi, że wszędzie gęsto.
- Ale nie mają psów. Chodź, spróbujemy przez wądoły, tam gdzie on wczoraj uciekał.
Trzy postacie na czworakach wycofały się spod krzaka i ruszyły w dół, drogą okrężną. 
Aż do obiadu dzieci trzymały się rodziców, cierpliwie udzielając im wszelkich informacji 
i powtarzając po pięć razy to samo, rodzice wykazywali bowiem rzadką dociekliwość. Dopiero po obiedzie, kiedy pomiędzy matką a ojcem zaczęła się dyskusja na temat wisiora z bursztynem dla pani Krystyny, dano im spokój i dość skwapliwie pozwolono się oddalić. Skorzystali z okazji natychmiast.
Cmentarz korcił. Koniecznie chcieli zobaczyć, jak wygląda teraz, po ostatecznym wypłoszeniu złoczyńców. Janeczka uparcie twierdziła, że porucznik nie powiedział im wszystkiego, ukrył jakieś niezmiernie ważne wiadomości i te wiadomości musiały dotyczyć grobów. Pawełek nie mógł się pozbyć myśli o owych tajnych sztabowych dokumentach. Ruszyli prosto w stronę intrygującego pagórka.
Pagórek okazał się niedostępny. Już na skraju lasu zawrócił ich patrol WOP-u, uprzejmie informując, że na cmentarz nie należy chodzić. Jeden patrol nie stanowiłby przeszkody, nieco głębiej jednakże i od innej strony pojawił się drugi patrol, równie uprzejmy i równie stanowczy. Na żaden więcej patrol już nie wpadli, mimo iż cały pagórek był otoczony przez żołnierzy 
WOP-u, Chaber wystawiał ich bowiem z dostatecznej odległości. Niemniej przemknięcie się między nimi w sposób nieznaczny było zupełnie niemożliwe.
- Co to za upór taki, tyle razy byliśmy i dobrze, a teraz nagle nie - zrzędził Pawełek, złażąc w kierunku drogi - Ugryziemy im kawałek, czy co?
- Może mają jakieś głupie przepisy - odparła Janeczka i zatrzymała się nagle. - Porucznik.
- Co porucznik? Gdzie?!
- Nie wiem. Chaber mówi.
Chaber wyraźnie okazywał, że wywęszył nową postać, sympatyczną i lubianą. Z taką życzliwością odnosił się tylko do pana Jonatana i do porucznika, pan Jonatan wypłynął już 
na morze, a zatem mógł to być tylko porucznik. Znajdował się gdzieś niżej, zapewne na drodze.
Wahali się tylko przez krótką chwilę. Sytuację należało do końca wyjaśnić. Ruszyli prosto w dół, zjeżdżając po skarpie za psem.
- A, jesteście! - powiedział porucznik na ich widok, przy czym w jego głosie dał się wyczuć ton beznadziejnej rezygnacji. - Właśnie się zastanawiałem, gdzie was tu znajdę. Czy nie moglibyście iść do domu albo na plażę?
- Do domu nie możemy, bo mamusia tłumaczy tatusiowi, że musi sobie kupić duży bursztyn - odparła Janeczka niewinnie. - Ona to woli robić w cztery oczy. A na plażę nie warto, za późno.
- I dlatego koniecznie musicie pętać się akurat tutaj?
- A co, zobaczyli nas? - zgadł Pawełek ponuro. - Pewnie jakiś siedział z lornetką 
na drzewie, bo tych na ziemi Chaber znalazł wszystkich. Po co pan kazał pilnować?
- Bo jest to miejsce przestępstwa, które powinno pozostać w nie naruszonym stanie, 
aż zostanie obejrzane komisyjnie - odparł porucznik stanowczo. - Takie rzeczy są powszechnie znane, dziwię się, że nie wiecie.
- Wiemy bardzo dobrze. Niczego nie chcieliśmy ruszyć. Chcieliśmy tylko popatrzeć.
- Po co? Widzieliście na fotografii.
- Iii tam, na fotografii...
- Możliwe, że zobaczymy coś, czego nikt inny nie widzi - wyjaśniła Janeczka 
z godnością. - Myśmy przedtem widzieli najwięcej. Takich świadków, którzy widzieli najwięcej, zawsze się prowadzi na miejsce przestępstwa, żeby zobaczyli, co się zmieniło. Dziwię się, że pan tego nie wie.
Porucznik przez krótką chwilę patrzył na nią jakimś dziwnym wzrokiem.
- Dobra - zgodził się nagle. - W porządku, pójdziemy razem. Ale pod warunkiem, 
że potem przestaniecie już tu łazić. Zrozumcie, nie chodzi o was, przecież to nie wy jesteście przestępcami i w końcu nie was trzeba pilnować. Ale wprowadzacie zamieszanie, kręcicie się, odwracacie uwagę ludzi, ktoś może z tego skorzystać. Utrudniacie. Pójdziemy razem, obejrzycie wszystko, co chcecie, bez dotykania, i dacie spokój. Zgoda? Obiecujecie?
- Niech będzie! - westchnął Pawełek. - Obiecuję. Słowo!
- Obiecuję - zapewniła Janeczka. - Ale jak będzie się działo coś, co można oglądać, to pan nam powie?
- Jak będzie można, to powiem...
Na cmentarzu było pusto i cicho. Bałagan panował mniejszy, niż się spodziewali. Cztery pierwsze groby Rudy Sprężynowiec i przylizany przykryli płytami z powrotem, nawet zgarnęli wyrzucony z nich piasek, kilku nie zdążyli napocząć, tylko pozostałe były w stanie ruiny. Janeczka i Pawełek dokonywali ścisłej penetracji, porucznik z zainteresowaniem wysłuchiwał ich uwag, chodząc za nimi krok w krok. Chaber myszkował po wszystkich zakamarkach.
- Popatrz, na tych pierwszych prawie nic nie znać - zauważył Pawełek. - Że też im 
się chciało...
- Rozkopali dwanaście - policzyła Janeczka. - Pięć zostało. Dobrze, że pan zdążył...
- Łysy kopał tu, te dwa...
- Z tego uciekł przylizany, patrz! A Rudy Sprężynowiec z tamtego...
Pawełek usłyszał za sobą jakiś szelest, cofnął się za nagrobek. Przez chwilę bezmyślnie patrzył na psa, który wygrzebywał coś z piasku w grobie Rudego Sprężynowca. Nagle przeszyło go jakby uderzenie prądu, w umyśle błysnęła eksplozja...
- Rany kota...! - krzyknął zduszonym głosem.
Porucznik i Janeczka znaleźli się przy nim w mgnieniu oka. Chaber wyskoczył z grobu, trzymając coś w pysku.
- Stój! - wrzasnął porucznik. - Nie rusz...!
- Chaber...! - krzyknęła Janeczka.
Chaber był szybki. Położył przedmiot u jej nóg, pomerdał ogonem i już znalazł się 
z powrotem w grobie. Porucznik rzucił się za nim.
- Nie podnoś! - krzyknął do Janeczki. - Stop! Zatrzymać psa!!!
- Stój, Chaber!!! - wrzasnął Pawełek. - Stój! Czekaj!!!
Było za późno. Przestraszona nieco Janeczka trzymała przedmiot w ręku. Chaber zastygł na skraju grobu z czymś następnym w zębach. Położył to na piasku i niecierpliwie popiskiwał. Porucznik i Pawełek razem rzucili się do Janeczki.
- Daj mi to - powiedział porucznik, bardzo blady. - Ostrożnie...
Janeczka podała mu przedmiot.
- To przecież bursztyn - powiedziała, okropnie zaskoczona. - Taki sam jak tamte pana Jonatana... Tylko ma inny fason...
Wygrzebany przez Chabra przedmiot był wielkości gęsiego jajka, cały czarny, nieco chropowaty, w jednym tylko miejscu jakby odłamany, czy odpryśnięty. Ź odpryśniętego kawałka połyskiwała ciemna czerwień. Porucznik długo i w milczeniu oglądał bryłkę. Odetchnął głęboko, obejrzał się na grób, podszedł i przyklęknął nad tym czymś drugim, co Chaber złożył na piasku. Przyjrzał się temu i sięgnął ręką. Chaber warknął. Porucznik spojrzał na niego.
- Niech ci to poda - rozkazał Janeczce.
- Daj, piesku - powiedziała Janeczka z przejęciem. - Chodź tu. I czekaj!
Wprost z zębów psa przyjęła dużą, dość płaską bryłę. Zdążyła na nią spojrzeć, zanim porucznik jej odebrał.
- Ach...!
- Co? - szepnął niecierpliwie Pawełek, usiłując również obejrzeć przedmiot w ręku porucznika.
- Co to jest? Coś tam zobaczyła?
- Mucha - odszepnęła Janeczka nabożnie.
- Ale jaka...! Mówię ci! Niebieska! Świeci ze środka...
Porucznik z uwagą obejrzał obie bryły i znów odetchnął głęboko, spoglądając na groby.
- Co za węch ma ten pies... - powiedział cicho. - Tak, to bursztyn. Możecie popatrzeć, tylko spokojnie, proszę. Do tego grobu nie podchodzić, w ogóle nie ruszajcie się z miejsca...
Janeczka i Pawełek byli dostatecznie zajęci oglądaniem dwóch niezwykłych brył, 
żeby nawet nie drgnąć. Usiłowali przyjrzeć się im pod słońce. W tym drugim, plackowatym, lśniąco niebieska mucha rzucała się w oczy i robiła wrażenie wręcz niesamowite. Porucznik rozmyślał nad czymś i po chwili przerwał im oględziny.
- Słuchajcie, zastanówcie się nad odpowiedzią. Czy potraficie powiedzieć psu, żeby obwąchał inne groby, z pominięciem tego jednego? Tylko obwąchał, nic więcej, Boże broń nie kopał i nie ruszał. Dacie radę?
- No pewnie! - prychnął z wyższością Pawełek.
Janeczka bez słowa przyklękła obok psa.
- Chaber, dobry piesek, kochany. Szukaj więcej. Tu nie! Tu już wiemy, tu nie! Szukaj tam! Nie dawaj, nie! Nie przynoś! Tylko szukaj! I przyjdź, i powiedz! Ostrożnie!
W napięciu, z szalonym zainteresowaniem, prawie nie wierząc własnym oczom, porucznik patrzył, jak pies obiega inne groby, obwąchuje je starannie i w skupieniu. Nad jednym zatrzymał się trochę dłużej. Był to ten, z którego fotograf wypłoszył łysego. Chaber wrócił 
do niego jeszcze raz po spenetrowaniu całości, węszył długo, jakby z namysłem, wreszcie cofnął się, obejrzał na panią, pokręcił niespokojnie i usiadł.
- Nie jest pewien - przetłumaczyła Janeczka natychmiast. - Czuje coś w tamtym grobie, ale nie jest tego pewien. Gdyby trochę pokopał, już by wiedział.
- Żadnego kopania! - zaprotestował energicznie porucznik. - No, kochani, spełniły się wasze wszystkie życzenia. Co prawda największą zasługę ma pies, ale myślę, że podzieli się 
z wami. Jutro będzie wiadomo, czego oni tu szukali, a teraz znikamy stąd...
Pawełek oburzył się śmiertelnie.
- Jak to?! No co pan...?! Tak pan to zostawi?! Przecież to trzeba wykopać!
- Jasne. Ale to już nie my i nie pies. My się odsuwamy na bezpieczną odległość, 
a do kopania przyjdzie saper.
- A widzisz? - szepnęła Janeczka do brata z satysfakcją, schodząc posłusznie w dół 
za porucznikiem. - Mówiłam! Jak przychodzi co do czego, od razu mówią, że to niewypał...
Całym przebiegiem dalszej akcji Pawełek czuł się w gruncie rzeczy rozczarowany. 
Wcale nie tak ją sobie wyobrażał. Ściślej biorąc, nie wyobrażał jej sobie wcale, ale był zdania, 
że powinna zaznaczyć się jakoś efektowniej. Tymczasem w kilkugodzinnym oczekiwaniu 
w olbrzymiej odległości od cmentarza nie było kompletnie nic ciekawego i doprawdy nie mógł zrozumieć, jak wszyscy to wytrzymują. Nikłą pociechę stanowił tylko fakt, że obydwoje 
z Janeczką zostali dopuszczeni w pobliże porucznika, gdzie nikt inny nie miał prawa wstępu. 
Im pierwszym też zostały udzielone wiadomości z placu boju.

- Tylko ten saper wszystko widział, a reszta nic - zakomunikował Pawełek rodzicom 
przy obiedzie. - Siedzieli dookoła jeden przy drugim i gapili się na krzaki. Saper miał trochę litości i co jakiś czas gadał do nich przez radiotelefon. Nie wiem, czego tak się bali, ten bursztyn miał wybuchnąć, czy co?
- Rzeczywiście w grobie był tylko bursztyn? - zainteresowała się pani Krystyna.
- Tylko - powiedziała Janeczka. - Cała kopalnia.
- Dwie kopalnie - poprawił Pawełek. - W dwóch grobach. W jednym więcej. W drugim trochę mniej.
- Jeżeli Chaber wywęszył przez warstwę piasku, musiało być tego dość dużo - zauważył pan Chabrowicz.
- Nie tylko dużo, ale w ogóle podobno taki, jakiego ludzkie oko nie widziało. Ten saper mówił, co znajduje, a porucznik i ten jakiś drugi, co z nim siedział, gwizdali i cmokali...
- Ale saper mówił tylko od czasu do czasu - przypomniała Janeczka. - Bardzo długo nic nie mówił, potem mówił o bursztynie i znów długo nic. A raz powiedział “ho, ho"
- I co to było to “ho, ho'?
- Okazało się, że znalazł parę kawałków oszlifowanych. Tylko parę, więcej nie, ale 
to były takie niezwykłe kawałki, że mu się wyrwało “ho, ho'! Potem jeszcze sprawdzał, czy 
na pewno nigdzie więcej nic nie ma, w żadnym grobie, a potem wezwali sołtysa, który 
dostał szału.
- Proszę? - zdziwił się pan Chabrowicz. Co to znaczy, że sołtys dostał szału?
- Na widok bursztynu - wyjaśniła Janeczka - Bo oni wszystko zabrali do Gdańska, żeby pokazać specjalnej komisji, ale te oszlifowane kawałki były ułożone oddzielnie i jeszcze ich 
nie zapakowali i sołtys to zobaczył. I dostał szału, całkiem przestał zwracać uwagę na wszystko inne, padł przy tym kolana, jęczał i krzyczał “o święty Józefie" i “o święty Antoni" i w ogóle 
nie można było się z nim dogadać. Oczu od tego nie odrywał.
- Fakt - przyświadczył Pawełek. - Musi to schować i zabrać, żeby zrozumiał, co do niego mówią, a i to jeszcze chciał za tym lecieć. A oni wezwali po to, żeby urzędowo opisać cmentarz.
- Zaraz, zaraz! - przypomniał sobie pan Roman. - Czy to nie sołtys ma ten trójkolorowy bursztyn wagi dwadzieścia cztery deko? To zdaje się, on też jest na tym punkcie pomylony?
- Jeszcze jak! - powiedział Pawełek z zapałem. - Nic go innego nie obchodzi, tylko 
ten bursztyn...
- Chciał go oglądać - dodała Janeczka. - I brać do ręki, i zapamiętać sobie na całe życie, 
i modlić się do niego, i nie wiem, co jeszcze, ale prawie płakał, bo podobno czegoś takiego nadzwyczajnego jeszcze nigdy na oczy nie widział, już przepadło, teraz mu się to będzie śniło.
- To ja też to chcę zobaczyć! - zażądała stanowczo poruszona pani Krystyna.
- Już wywieźli.
- Dokąd?
- Do Gdańska, do tej komisji.
- No wiecie...! Opowiedzcie przynajmniej, jak to wyglądało!
Janeczka i Pawełek uczciwie starali się spełnić życzenie matki. Niestety nie byli w stanie. Nader mgliste, aczkolwiek niezmiernie entuzjastyczne określenia smug, kawałków, świeceń, błysków, przemieszanych ze sobą barw i czegoś, co tak pięknie wyglądało w środku, 
nie pozwalało pani Krystynie wytworzyć sobie dokładnego obrazu owych cudów, 
które doprowadziły sołtysa do utraty zmysłów z zachwytu. Uznała, że bursztyn trzeba zobaczyć na własne oczy, żeby ocenić jego urodę.
- Pojedziemy do Gdańska i może zgodzą się nam to pokazać za te wasze zasługi 
- powiedziała. - Nie zaraz, oczywiście, w drodze powrotnej...
- W drodze powrotnej możemy jechać przez Malbork i obejrzeć muzeum bursztynu 
- rzekł wspaniałomyślnie pan Chabrowicz. - Pewnie wszyscy będziecie mieli na to ochotę.
- Jedno drugiemu nie przeszkadza - zauważył Pawełek. - Możemy jechać i przez Gdańsk, i przez Malbork. Nie ma zakazu. A porucznik już obiecał, że nas zaproteguje i wpuszczą nas gdzieś tam po kumotersku. I ten drugi, co tu był, też obiecał.
- Tak was nagle pokochali? - spytał z niedowierzaniem pan Roman.
- Was też - odparła uprzejmie Janeczka. - Całą rodzinę. Chwalili nas bezgranicznie za to, że nikt nic nie mówił i nie zrobiła się z tego sensacja...
- A oni przyjechali o świcie, akurat jak wszyscy byli nad morzem, a ludzie jeszcze spali. Trzy samochody i tylko jeden taki nietypowy, więc nikt nie zwrócił uwagi. A porucznik mówił, że bał się, że mu tu przyleci cała mierzeja...
- Ale! był spokój, bo myśmy słowa nie powiedzieli i dopiero sołtys rozgłosił. Teraz już może sobie być sensacja.
- No i jest - przyznał pan Chabrowicz. - Wszyscy tylko o tym mówią...
- Z jednym wyjątkiem - przerwała pani Krystyna. - Dziwię się, że matka Mizi nie siedzi nam jeszcze na głowie, do takich rzeczy powinna być pierwsza. Tymczasem jakoś nic, w ogóle ostatnio widzę, że mnie wyraźnie omija, nie wiem, co jej się stało.
- Chyba nie tęsknisz za jej towarzystwem? - mruknął pan Roman.
- Wręcz przeciwnie. Ale się dziwię...
- My jeszcze nie wiemy, skąd ten bursztyn wziął się w grobach - przerwała nagle Janeczka głośno i z naciskiem. - Zgadliśmy tylko, że oni go szukali, ale nie wiemy, skąd się wziął.
- Myśleliśmy, że szukali dokumentów - podtrzymywał ją pospiesznie Pawełek. - Teraz już widać, że tego bursztynu, ale przecież on tam nie leżał tak sam z siebie, nie?
Myśl państwa Chabrowiczów z łatwością została oderwana od matki Mizi i rozważania na temat sensacyjnego znaleziska zaczęły się na nowo. Liczne i dość nawet fantastyczne przypuszczenia nie dały żadnych konkretnych efektów, pewne było tylko jedno. Musiała mieć 
w tym swój udział ludzka ręka...
- Mam nadzieję, że ten porucznik okaże nieco przyzwoitości i wyjaśni tajemnicę - rzekła w końcu pani Krystyna. - Bo nie wątpię, że zbadają tę sprawę dokładnie.
- Zrobią to we własnym interesie - zapewnił pan Roman. - Inaczej może dojść do tego, 
że ludzie zaczną rozkopywać wszystko, co im wpadnie pod rękę. Muszą upewnić społeczeństwo, przynajmniej tutejsze, że bursztyn nie występuje nagminnie pod każdym kamieniem. 
Jestem przekonany, że dostarczą informacji.
- A nawet jakby nie, to nic się nie martwcie - pocieszył rodziców Pawełek. - Już my się wszystkiego dowiemy...

- Ja to wiem tyle - powiedział w zamyśleniu pan Łubiański. - Było tu, na tej mierzei, trochę cywilnych ludzi, zamkniętych w kotle razem z wojskiem. Parę osób miejscowych, a trochę tych od wschodniego końca, co pouciekali, jak wojska podchodziły. Rybacy to byli wszystko, 
tu się gnietli po lesie, po dziurach, gdzie popadło, a potem wszyscy, co do jednego wyginęli. 
Nikt się nie uratował. To ja wiem od ruskich żołnierzy, a więcej nic.
- Zgadza się - przyświadczył porucznik. - Z tą różnicą, że paru uratowanych się znalazło 
i o jednym wiadomo na pewno. Niektóre rzeczy udało się nam sprawdzić, reszty można się domyślać albo odgadywać, ale powiem państwu, co wiem, bo żadne sekrety nie są tu potrzebne.
- Nawet lepiej, żeby się rzecz wyjaśniła.
W pokoju państwa Chabrowiczów zgromadziło się osiem osób i jeden pies. Nikt 
nie zważał na ciasnotę. Pan Jonatan, pani Wanda i pan Łubiański złożyli wizytę własnym gościom na zaproszenie porucznika, który wiedział już wszystko i mógł się podzielić swoją wiedzą. Siedem par oczu patrzyło na niego z wielkim zainteresowaniem.
- Ten jeden uratowany też już zresztą nie żyje - rzekł po chwili namysłu. - Umarł 
w zeszłym roku. Ale zacznę od początku, od tych wojennych czasów. Otóż między tymi, 
co przyszli ze wschodu, był jeden rybak z dwoma synami. Może nawet mniej rybak, a więcej bursztyniarz, maniak zupełny, gorszy niż pan...
Na krótki moment wszystkie oczy skierowały się na pana Jonatana, który skrzywił się nieco stropiony. Porucznik ciągnął dalej.
- Uratował ze swego domu, uciekając, tylko jedną rzecz, swój ukochany skarb, torbę 
z bursztynem, same wybrane najpiękniejsze okazy. Zbierał je od lat i nawet własnoręcznie szlifował. Więcej dbał o torbę niż o synów, zresztą jeden z tych synów miał już szesnaście lat, drugi był dziesięcioletnim chłopcem. Siedział tu ów maniak od jesieni do wiosny, a co się wtedy działo, wszyscy wiedzą. I przez cały czas polował na bursztyn...
- Co pan mówi?! - przerwał zaskoczony i zdumiony pan Chabrowicz. - Przecież tu bez przerwy trwały działania wojenne, bomby, artyleria, jedno piekło! Jak on mógł w takiej sytuacji zajmować się bursztynem?
Porucznik westchnął melancholijnie.
- Na tym właśnie polega maniactwo. Bomby leciały, rozrywały się pociski, ginęli ludzie, a ten facet zbierał bursztyn na brzegu...
- Żono, słyszysz...? - wtrącił się z satysfakcją pan Jonatan.
Pani Wanda tylko prychnęła jak kotka. Pan Łubiański łypnął okiem na zięcia i pokiwał głową.
- Konkurencji raczej nie miał - ciągnął porucznik. - Komu był wtedy bursztyn w głowie, takich maniaków nie spotyka się na każdym kroku. Zresztą może i było ich więcej, ale wyginęli. A że wojna ruszyła dno, ruszyły się i pokłady bursztynu, sztormy też były niezłe i w rezultacie takiego wyrzutu bursztynu, jak w tamtych latach, nie było chyba jeszcze nigdy.
- Bardzo prawdopodobne - przyświadczył żywo pan Chabrowicz. - Takiego zamieszania na morzu historia nie widziała przez całe wieki. Możliwe, że trafił na okazję niepowtarzalną...
- Sądząc z tego, co znaleźliśmy w grobach, to nawet pewne - zgodził się porucznik 
przy akompaniamencie rozdzierającego westchnienia pana Jonatana. - Musiał ten bursztyn iść na brzeg wyrywany prosto z głębokich pokładów, morze nie zdążyło go przemielić... No, dość, 
że ten facet, ten maniak, wyłowił istne skarby. Miał tego chyba ze dwa wory i martwił się, jak je zabezpieczyć. Postanowił to ukryć tak, żeby później ewentualnie móc wydobyć, jeżeli przeżyje. Najlepszym miejscem wydał mu się cmentarz, z tym, że chciał to nie tylko zabezpieczyć 
przed zniszczeniem, ale także schować przed ludźmi. Wszystko, oczywiście, w tajemnicy. Podobno była to w ogóle jedyna rzecz, jaką był zajęty, nic innego go nie obchodziło, tylko 
ten bursztyn...
- Skąd o tym wiadomo? - zaciekawiła się pani Krystyna.
- Zaraz właśnie do tego dojdziemy. Postanowił, jak mówię, schować i wtajemniczył 
w sprawę wyłącznie swoich synów. Wymyślił, że zrobią to partiami, odsuną płytę nagrobną, zakopią część skarbu, nasuną płytę z powrotem, potem powtórzą tę operację z drugim grobem, potem trzecim... Tak po kawałku, w krótkich chwilach, kiedy ich nikt nie będzie widział, co nie było łatwe, bo tu przecież siedział człowiek na człowieku. No i część zamierzeń wykonał. Starszy syn miał mu pomagać na cmentarzu, a młodszy siedzieć w dziurze i pilnować reszty. 
Bo mieszkali jak wszyscy, w takiej imitacji okopu, dziurze wygrzebanej w ziemi, przykrytej czymś tam. Okazję znalazł jednej nocy, wyglądało to tak, że poszli ze starszym synem 
na cmentarz, niosąc część bursztynu, młodszy siedział i czekał, za jakiś czas starszy przyleciał, znów złapał worek czy tam torbę z bursztynem i poleciał. No, niewłaściwe słowo... Gdzie on tam leciał, czołgał się, krył, przemykał... Wreszcie wrócił jeszcze raz, powiedział młodszemu, 
temu chłopcu, że wszystko wepchnęli z ojcem do jednego grobu, a teraz mają przygotowany następny. Schowają jeszcze trochę, a potem wrócą...
Porucznik umilkł na chwilę, zamyślił się i westchnął. Wszyscy wpatrywali się w niego 
z zapartym tchem.
- No i wrócili - podjął. - Tylko że do tego chłopaka nie doszli. Pocisk ich trafił po drodze, zginęli obaj na jego oczach. Nie zdążyli mu powiedzieć, w którym grobie ukryli skarby, wiedział tylko, że w takim z płytą, i to sobie zapamiętał. Bo to on właśnie był jednym z tych uratowanych...
- Coś takiego... - wyrwało się panu Jonatanowi.
- No, wreszcie coś rozumiem! - mruknął pan Chabrowicz.
- Czy to może był jeden z tych, tutaj? - spytała pani Krystyna z lekką zgrozą.
- A, nie. Mówiłem przecież, że on umarł w zeszłym roku. Przez całe lata nosił się 
z tą swoją tajemnicą. No, nie wyszedł z tej wojny bez szwanku, zdrowie mu nawalało i trochę był chyba pomylony. Podobno miał jakieś takie skoki myślowe, to chciał się komuś koniecznie zwierzyć, to zamykał się w sobie i podejrzewał cały świat o zakusy na niego. Ale mimo przypływów szczerości ciągle nie zdradził tajemnicy. Dopiero w zeszłym roku...
Porucznik urwał i zastanawiał się przez chwilę.
- Chciałbym to jakoś jasno wyłożyć, bo rzecz jest trochę pogmatwana. To już wiemy 
z zeznań tego, no, łysego... Kiedy się okazało, że bursztyn znaleźliśmy, przestał gadać głupoty 
i chyba powiedział prawdę. Znał tego faceta od wielu lat, orientował się, że on ukrywa jakąś tajemnicę, ale nie traktował tego zbyt poważnie, chociaż ciekawy był, owszem... Szczególnie, 
że tamten napomykał o możliwości wspólnych poszukiwań. No i był u nas w zeszłym roku, zainteresował się bursztynem, zaczął skupować, uznał to za doskonały interes i po powrocie 
do RFN pochwalił się przyjacielowi. Tamten był wstrząśnięty. Wypytał go dokładnie o miejsce, gdzie był, o całą okolicę i wreszcie nie wytrzymał, powiedział o grobie. Z tym, że mieli tu razem przyjechać, wydobyć to i wywieźć. Z tych planów nic nie wyszło, bo tamten umarł...
- Własną śmiercią? - przerwał podejrzliwie Pawełek.
- Zupełnie własną, na jakieś historie z wątrobą. Nikt go nie zamordował. W rezultacie przyjechał tylko ten łysy z Amerykaninem i chcieli sami to odnaleźć. Myśleli, że się zorientują tak na oko, które miejsce na cmentarzu mogło być najlepsze, i nawet spróbowali przeszukać kilka grobów wytypowanych przez rozum, ale nie trafili. No więc zdecydowali się przeszukać wszystkie za jednym zamachem, przez jedną noc, licząc na to, że podejrzenie na nich nie padnie. W razie czego zamierzali zwalić na plastyka, stąd pomysł samochodu...
- A przecież parę lat temu ktoś tam grzebał - przypomniał pan Jonatan. - Była awantura 
z cmentarzem...
Porucznik potrząsnął głową.
- To nie oni. To były zwyczajne hieny cmentarne, złapaliśmy dwóch takich...
- No zaraz, ale ci widzieli ślady, nie? Nie bali się, że to ktoś wykopał?
- Wydedukowali sobie, że nie. Tamci wyciągali trumny, rozwłóczyli szkielety... Krótko mówiąc, kopali za głęboko. Ci wiedzieli, że to musi być nad trumną, o wiele płycej. Skoro ktoś kopał głębiej, znaczy skarbu nie znalazł. A poza tym zaryzykowali, opłaciło się im sprawdzić...
- No, średnio się opłaciło... - skrytykował pan Chabrowicz.
- Chciałem powiedzieć w trybie warunkowym. Każdemu by się opłaciło popracować przez jedną noc, gdyby miał w perspektywie taki majątek. Nie przyszło im do głowy, że dzieci pójdą na nich czatować.
- Wcale nie na nich! - zaprotestowała Janeczka z urazą. - Myśmy czatowali na dziki!
- Słusznie, na dziki. To im tym bardziej nie mogło przyjść do głowy. Byli święcie przekonani, że im się uda...
- Przez jedną noc, przez jedną noc! - prychnął nagle z pretensją Pawełek. - To co to było za gadanie o krótkich wypadach? To miał być krótki wypad na całą noc...?! Co to za kant?!
- Krótki wypad...? - zdziwił się porucznik. - A...! Wiem, co masz na myśli. To wcale 
nie dotyczyło cmentarza, te krótkie wypady. Oni mieli obawy, że może za bardzo rzucają się 
w oczy i łysy nie powinien tu przebywać zbyt długo, najwyżej może robić krótkie wypady, 
żeby się porozumieć. Natomiast o wykopkach miał rzeczywiście zawiadomić tego... jak wyście go nazwali? A, przylizanego.
Pawełek niemal się obraził.
- Głupi szakal - wymamrotał. - Tak zmylić człowieka...
- A przy okazji, możliwe, że i pan odzyska zgubę - powiedział porucznik. - Bo myśmy 
im wszystko odebrali...
Spojrzał na pana Jonatana i urwał. Pani Wanda trąciła męża.
- Jonatan! - zawołała z niepokojem.
Pan Jonatan, nie słysząc nikogo, tragicznym wzrokiem wpatrywał się w obrazek 
na ścianie.
- I mnie tam nie było... - szepnął głuchym głosem. - I ja tego nie widziałem... To tatusia wina! - wrzasnął nagle do pana Łubiańskiego. - Minister i minister, porządek i porządek, jak ten półgłówek z rybami się użerałem, zamiast tutaj warować! Taki widok straciłem! Przez tatusia...!
Wszyscy ze zdumieniem popatrzyli na pana Łubiańskiego, który z lekkim zakłopotaniem zapalał papierosa.
- Co ty tam gadasz - mruknął. - A przynajmniej porządek jest...
- Porządek...! Taki widok zmarnować! Jedyna okazja w życiu i przez tatusia zmarnowana...!
- Nie przeze mnie, tylko przez ministra...
- Przecież minister nie przyjechał - zauważyła pani Wanda. - A prawdę mówiąc, to tatuś najwięcej napędzał do tego porządku...
- Nic nie rozumiem - powiedział porucznik. - Co tu ma jakiś minister do rzeczy?
- No bo było gadanie, że minister ma przyjechać - wyjaśniła pani Wanda. - I jak się tu zaczęło zamieszanie, milicja przyjechała i wojsko, zaraz ktoś powiedział, że pewno i minister jedzie. I od razu wszyscy polecieli do portu zrobić porządek z tymi rybami, co tam tak śmierdziały. Pół dnia zakopywali...
- A, to dlatego tu był taki spokój? A ja się dziwiłem, co to jest, że żywego ducha nie ma! No, to przynajmniej jakaś korzyść z tego wynikła...
Pan Jonatan ciągle był pełen rozgoryczenia.
- A ile to bursztynu ta wojna zmarnowała - mamrotał posępnie. - Jak pomyślę, ile tego szlag trafił... Na wieki... Tutaj nie widziałem... Płakać się chce...
- Niech pan nie płacze, odzyska pan swój bursztyn - pocieszył go szybko porucznik. 
- Odebraliśmy plastykowi... No, ściślej biorąc, temu rudemu...
- Co?!
- Odebraliśmy ten pański bursztyn, trójkolorowy, nawet pięknie oszlifowany. Rozpozna go pan?
Pan Jonatan zerwał się z miejsca, natychmiast zapominając o wojennych stratach.
- Nie...? Poważnie...?! No pewnie, że rozpoznam! Z zamkniętymi oczami rozpoznam! Żono, będziesz miała swój wisior...!
- Żebym tak jeszcze miała rozsądnego męża! - westchnęła pani Wanda.
Porucznik odwrócił się do państwa Chabrowiczów.
- A państwu, żebym nie zapomniał, mam przekazać zaproszenie do Malborka, 
do tamtejszego muzeum. Kustosz bez mała oszalał ze szczęścia, powiada, że takich okazów 
już się nie spodziewał w życiu oglądać. Obmyślają tam już specjalną wystawę...
Odpowiedziawszy jeszcze na kilka tysięcy pytań, porucznik w końcu zaczął się żegnać. Wszyscy zeszli na dół, państwo Chabrowiczowie odprowadzili go aż na drogę.
- Widzę, że trzeba będzie im zafundować ten aparat fotograficzny! - westchnął pan Roman, patrząc na swoje dzieci, kręcące się na podwórzu, obok pana Łubiańskiego. - Okazuje się że jest to dla nich przedmiot pierwszej potrzeby...
- Może pan się nie fatygować - przerwał mu żywo porucznik. - Nie chciałem mówić 
przy nich, bo ma być to niespodzianka, ale ten aparat już im ufundowało malborskie muzeum. Niech pan lepiej przypilnuje, żeby za jego pomocą nie zaczęli się starać o nowe zasługi...
- Chyba nie mają już żadnych powodów? - powiedziała z niepokojem pani Krystyna. 
- Wszystkie przestępstwa wyszły na jaw...

Nie przeczuwając nic złego, Janeczka i Pawełek wracali do domu. Odprowadzili właśnie pana Jonatana i przyglądali się, jak wypływa z sieciami na morze. W jego towarzystwie czuli się doskonale, prezentował bowiem przejęcie bursztynowym znaleziskiem nie mniejsze od ich własnego. Przyjemnie im było słyszeć, że odkryli skarb, przewyższający swoją wartością wszelkie dokumenty świata, i zasługi mają zgoła niebotyczne.
Kiedy z hałasem wbiegli na piętro, drzwi pokoju rodziców były już uchylone. Wyjrzał 
z nich ojciec.
- Pozwólcie no tutaj - poprosił głosem tak lodowato uprzejmym, że radosna beztroska błyskawicznie przygasła. Wymienili niespokojne spojrzenia.
W pokoju siedziała Mizia i jej matka.
Janeczka i Pawełek jeszcze nie wiedzieli, co się mogło stać, ale już czuli w atmosferze niebezpieczeństwo. Pani Krystyna miała jakiś dziwny wyraz twarzy, Mizia i jej matka płonęły wypiekami.
- Myślałem, że zgodnie z obietnicą, nie używacie żadnych ordynarnych wyrażeń 
- powiedział pan Roman bez wstępów. - Miałem nadzieję, że można wam wierzyć. Okazuje się, że popełniłem pomyłkę...
Janeczka i Pawełek zdrętwieli. Mogliby z oburzeniem zaprzeczyć, z czystym sumieniem przysiąc, że nie kalają swych ust żadnymi wyrażeniami, żadnymi przekleństwami, gdyby nie 
to jedno, jedyne, straszne słowo...
Pan Roman obserwował swoje dzieci uważnie i twarz mu się zachmurzyła.
- Słucham! - rzekł cierpko.
Janeczce mignęła w głowie rozpaczliwa myśl o jakichś nowych zasługach. Zarazem poczuła, że bez Mizi i jej matki byłoby łatwiej to wytłumaczyć...
- My nie... - zaczęła. - My tylko...
- Zastanów się, co mówisz - poradziła cicho pani Krystyna.
- Ojej, to tak nieładnie przeklinać! - wykrzyknęła przenikliwie matka Mizi. - Przecież Mizia słyszała! Przeklinali, prawda?
- Ojej, przeklinali okropnie! - pisnęła Mizia.
- I powtórzyli to przekleństwo tysiąc razy!
- Ale przecież miałaś się za to obrazić...! - wyrwało się Pawełkowi.
Pani Krystynie jęknęło coś w duszy.
- Mimo wszystko tego się nie spodziewałam... - zaczęła.
- Ale tylko jedno słowo! - przerwała jej zdeterminowana Janeczka. - I nic więcej...! 
I bardzo rzadko!
- Jedno słowo, jedno słowo! - zdenerwował się pan Chabrowicz. - Wystarczy jedno słowo, żeby splugawić język! Co to za słowo?
Odpowiedziało mu milczenie. Dzieci stały jak skamieniałe.
- Co to za słowo? - zwrócił się pan Roman do syna. - Bądź uprzejmy je powiedzieć.
Pawełek poczerwieniał straszliwie. Powiedzieć coś takiego publicznie...?
- Jeżeli wstyd ci powtórzyć to słowo przy rodzicach, powinno być ci wstyd powtarzać je nawet w myślach! Proszę, powtórzysz je teraz głośno i wyraźnie! Żeby wszyscy usłyszeli!
Mizia pisnęła i na wszelki wypadek zasłoniła sobie uszy. Pawełek był już zupełnie purpurowy. Przełknął ślinę.
- Ale... - bąknął. - Ale tak... Bez powodu...?
- Właśnie. Zobaczysz, jak brzmi bez powodu. Proszę! Słucham!
- Ja nie mogę...
- Owszem, możesz. Mogłeś kiedy indziej, możesz i teraz.
- Może... Może ja ci... Na ucho...
- Nie - uparł się pan Roman. - Głośno i wyraźnie!
- Ja też to mówiłam - odezwała się mężnie Janeczka, w przeciwieństwie do brata bardzo blada.
- Tym gorzej. Ale powtórzy Pawełek. Na drugi raz nie będziecie mówić po kątach słów, które wstyd powtórzyć głośno! Proszę!
Pawełek spojrzał na ojca. Potem spojrzał na Mizię. Przypomniał sobie wszystkie trudności, jakie przez nią wynikły, wszystkie kłopoty, jakich przysporzyła. I jeszcze teraz przyszła naskarżyć...! Poczuł, że trafia go straszny szlag. Jeżeli już musi powtarzać to potworne przekleństwo, proszę bardzo, niech przynajmniej i ona usłyszy...! Nabrał powietrza.
- Trreotrralwe! - ryknął gromko i mściwie. Mizia kwiknęła, jej matka podskoczyła 
na krześle. Pan Roman osłupiał.
- Co...?!
- Mam powtórzyć jeszcze raz?! - oburzył się Pawełek.
- Teraz ja mogę - zaofiarowała się okropnie zdenerwowana Janeczka. - Musi być jakaś sprawiedliwość. Trrreotrrralwe.
Teraz kwiknęła już i matka Mizi. Pani Krystyna wydobyła z siebie głos.
- Co... co to jest...? - spytała słabo. - Co to znaczy...?
- Nie wiemy - odparła ponuro jej córka. - Ale wiemy, że to jest gorsze niż wszystko inne. Wcale się nie wypieramy, że wiemy.
Pan Chabrowicz wydał nagle dźwięk, jakby się dławił, zerwał się z krzesła i wypadł 
z pokoju. Słychać było jak z łomotem zbiega ze schodów, trzasnęły jakieś drzwi. Pawełkowi włosy stanęły dęba na głowie.
- Możemy obiecać, że nie będziemy tego mówić nigdy więcej - powiedział pośpiesznie zdławionym głosem. - Możemy przysiąc...
- Myśmy mówili to bardzo rzadko! - pomogła mu Janeczka. - I naprawdę tylko zupełnie wyjątkowo! I jak nikt nie słyszał...
- Ojej, przecież Mizia słyszała! - zapiszczała z oburzeniem matka Mizi. - Ja myślę, 
że powinniście obiecać!
- Mizia słyszała wyjątkowo... 
Pawełkowi przyszła nagle do głowy straszna myśl.
- Czy ojciec uciekł na zawsze...?! - spytał z przerażeniem. - Może coś trzeba...?
Pani Krystyna przemogła wreszcie trudności i poczuła, że zdoła się już odezwać. Doskonale wiedziała, co się stało jej mężowi.
- Nie, nic nie trzeba. Ojciec poszedł do kuchni nastawić wodę na herbatę. Załatwicie 
tę sprawę bezpośrednio, jak wróci. Teraz możemy zmienić temat...
Najbliższe pół godziny stanowiło, zdaniem Janeczki, najcięższą karę, jaką można było 
dla nich obydwojga wymyśleć. Opisywanie bursztynowego skarbu osobom budzącym 
tak serdeczną niechęć było po prostu przeciwne naturze, nic innego jednakże nie wchodziło 
w grę. Matka Mizi wcale nie przyszła po to, żeby skarżyć. Przywiodła ją rozpalona do białości ciekawość, a sprawa okropnego przekleństwa wynikła z konieczności usprawiedliwienia jakoś chwilowego ochłodzenia stosunków. Rozdarta pomiędzy troską o delikatne uszka Mizi 
a nieopanowanym sentymentem do drogocenności, zdołała zaspokoić jedno i drugie. Dzieci państwa Chabrowiczów mogły przecież zaniechać przeklinania, a wówczas towarzystwo 
ich przestałoby być szkodliwe...
Wszystko to wyszło na jaw w trakcie rozmowy, ale w najmniejszym stopniu 
nie odmieniło uczuć Janeczki i Pawełka. Janeczka rozważała w duchu możliwość noszenia przy sobie żywej ryby, Pawełek postanowił postarać się o słój pełen meduz zalanych morską wodą. Wolałby węże, ale węży jakoś tu nigdzie nie napotkał. Matka Mizi pożegnała się wreszcie i obie poszły do siebie.
Wówczas dopiero wrócił pan Chabrowicz.
- No więc dobra, możemy zaraz uroczyście obiecać, że nigdy więcej tego nie powiemy 
- zaczął Pawełek od razu na widok ojca. - Nawet w duchu...
- Tylko już zupełnie nie wiem, co w takim razie będziemy mówili - przerwała mu posępnie Janeczka. - Coś człowiek musi, jak się już tak okropnie zdenerwuje. I może byśmy mogli za jakieś wyjątkowe zasługi...
Pan Roman pośpiesznie uciął deklaracje swoich dzieci.
- Nie, nic nie musicie obiecywać! Proszę bardzo, tego przekleństwa możecie używać 
w wyjątkowych wypadkach!
Pawełek osłupiał kompletnie.
- Co takiego...?
- Mówię, że akurat to przekleństwo dopuszczam. Zgadzam się, żebyście go używali, 
ale żadnego innego!
Oszołomione dzieci przez chwilę milczały.
- Bo co to jest? - spytała Janeczka nieufnie. Pan Roman zawahał się i przyjrzał dzieciom.
- Powiem wam, co to znaczy, pod warunkiem, że z niego nie zrezygnujecie. Tylko 
to jedno słowo i więcej nic. Nie za często i nie publicznie, bo ktoś nie wtajemniczony może się obrazić. Więc jak? Obiecujecie?
- No pewnie! - krzyknął Pawełek z zapałem. - Granitowe słowo!
- Ja też mogę przysiąc! - zapewniła Janeczka. - Co to znaczy?
- To jest po duńsku - rzekł uroczyście pan Roman. - I znaczy “trzydzieści trzy”! Rozumiem doskonale, że zdenerwowany człowiek coś musi, i całkowicie aprobuję przekleństwo matematyczne. Nawet jeśli jest wygłaszane z niewłaściwym akcentem...
- Zaraz, zaraz - wtrąciła szybko pani Krystyna. - Ja też tu mam coś do powiedzenia. Ja też mogę się zgodzić na ten duński język, ale pod warunkiem, że, na litość boską, przestaniecie się starać o zasługi...